Milosevic met valse start naar Den Haag

Beschouwt u de uitlevering van Milosevic als triomf van het recht of als een overwinning van de politiek?

"Ik denk dat het antwoord op beide vragen ontkennend is. De uitlevering van Milosevic valt noch als overwinning van het recht, noch als zege van de politiek te kenschetsen. Wat de triomf van het recht betreft, dat zou het kunnen zijn indien het niet een ad-hoctribunaal betrof.

Voor wat betreft de politieke zege, het falen van de politiek op de Balkan wordt hiermee nog eens onderstreept. Joegoslavië was oorspronkelijk lid van de Verenigde Naties. Recentelijk, in april, heeft de internationale gemeenschap het hoofd in de schoot gelegd in de discussie of de Federale Republiek Joegoslavië nu wel of niet de zetel van de socialistische voorganger mocht bezetten. Naar mijn smaak houdt dat in dat de VN van oordeel waren dat Joegoslavië voldoet aan de voorwaarden voor het VN-lidmaatschap. Dat houdt niet alleen een vredelievende opstelling in, maar ook het vermogen en de bereidheid de verplichtingen uit het handvest na te leven.

Een staat die aan deze voorwaarden voldoet, moet je als volwassen beschouwen en moet je de gelegenheid geven zelf de maatregelen te nemen om al dan niet met het tribunaal mee te werken. De regering heeft gezegd: "Wij willen meewerken, maar wij willen hem in eerste instantie zelf berechten." De internationale gemeenschap is daarop ernstig in de fout gegaan door te zeggen: "Als je hem niet voor (vorige week) vrijdag bij het tribunaal inlevert, krijg je geen cent van ons." Wat dit ultimatum heeft opgeleverd, is in mijn ogen geen overwinning van de politiek, maar vrucht van chantage."

Maar Joegoslavië wist toch...

".

U moet echter niet vergeten, een staatshoofd berechten is niet iets van alledag. Je hebt het in Amerika gezien. Toen de berechting van oud-president Richard Nixon aanstaande leek, was men dolblij dat hij een trombose in zijn been had, en de dokters zeiden: "Volgens ons kan deze man niet zo lang rechtopstaan." Daarna heeft de man nog vele jaren al dan niet gelukkig geleefd.

Ex-president Suharto van Indonesië heeft zich vele malen op medische gronden aan de rechter kunnen onttrekken. En Chili met ex-dictator Augusto Pinochet - hetzelfde verhaal. Staten hebben dus toch bijzondere problemen met de rechten van het staatshoofd.

Uitgerekend de Amerikanen weigeren aan de oprichting van het nieuwe permanente strafhof mee te werken, omdat zij vinden dat Amerikanen zo belangrijk zijn dat ze nergens anders mogen worden berecht dan in de Verenigde Staten. Dat nu zo'n land probeert met een zak geld een staatshoofd van een ander land uitgeleverd te krijgen. Sorry, dat gaat mij te ver. Voor mij houdt dat allesbehalve een triomf van het recht in."

Ongeacht het verdere verloop van het proces, de aanloop ernaartoe vertoont wat u betreft bedenkelijke trekjes?

"Dat zegt u heel netjes. Ik vind het een aanfluiting. Het aanzien van het tribunaal loopt hiermee naar mijn idee ernstige schade op. Anders dan het aanstaande strafhof, is het tribunaal opgelegd door de Veiligheidsraad van de VN. Daarmee is het een orgaan geworden dat, dankzij resoluties, de staten meent tot medewerking te kunnen dwingen. Als men vertrouwen had gehad in Joegoslavië, had men moeten zeggen: "Goed, wikkelen jullie dit eerst af, wij wachten de uitspraak van jullie constitutionele hof af, al duurt het een paar maanden.

Bovendien, wanneer een openbaar aanklager weigert een klacht in behandeling te nemen, is er geen beroep mogelijk op de rechter. Het statuut van het tribunaal voorziet nu eenmaal niet in een beroepsgang. In de statuten van het nieuwe strafhof is dat daarentegen keurig geregeld. U dient een klacht in. De openbaar aanklager doet er niets mee. U stapt vervolgens naar de rechter, en vraagt hem de aanklager te dwingen tot vervolging over te gaan. Dat is correct."

Waarom is de afwezigheid van deze voorziening nu van belang?

"De aanklager heeft vorig jaar geweigerd een betrekkelijk serieuze klacht van Joegoslavië tegen de NAVO-lidstaten wegens de bombardementen in de Kosovo-oorlog van 1999 in behandeling te nemen. Daartegen is geen beroep mogelijk. De aanklager kan doen en laten waar hij zin in heeft. Als hij iemand wil vervolgen, heeft hij toestemming van de rechter nodig. Als hij geen zin heeft, is er niemand om hem corrigeren. Het vervolgingsbeleid staat open voor willekeur."

Volgens de Britse mensenrechtenjurist Geoffry Robertson zal het proces een "echte test zijn om te zien of de rechters die zijn benoemd in dit internationale strafhof boven de politiek van hun eigen land kunnen uitstijgen en gerechtigheid kunnen leveren." Vertrouwt u, gelet op de kanttekeningen die u plaatst, erop dat het proces transparant en eerlijk zal verlopen?

"Ik denk dat de rechters daartoe wel een mogelijkheid zullen zien. Mijn kritiek richt zich dan ook voornamelijk tegen het vervolgingsbeleid, en minder tegen de procedure en uitspraken van de rechter. Of het proces een mijlpaal zal vormen, valt nog te bezien.

Onomstotelijk duidelijk is in ieder geval dat staatshoofden niet langer onschendbaar zijn. Niet dat ieder staatshoofd voortaan het gevaar loopt voor de rechter te komen. Het nieuwe strafhof baseert zich immers op een verdrag en is afhankelijk van de medewerking van staten. Een staat die geen partij wordt bij een verdrag, zoals de VS, kan niet tot medewerking worden gedwongen. Wanneer een staatshoofd van zo'n land ergens komt waar wel sprake is van medewerking, kan deze figuur eventueel worden gearresteerd indien sprake zou zijn van ernstige misdrijven tegen de mensheid."

Dat is fraai, maar Milosevic heeft toch enkel en alleen van doen met het huidige tribunaal?

"Onder de bepalingen van het permanente strafhof had Milosevic rustig in Joegoslavië kunnen blijven, als dat land had geweigerd hem uit te leveren. Maar inderdaad, onder de huidige omstandigheden had Joegoslavië geen andere keus gehad. Als het Westen de uitspraak van het constitutionele hof rustig had afgewacht, had men in Joegoslavië intern meer steun kunnen verwerven voor een formeel juiste aanpak. Dat zou een belangrijk winstpunt zijn geweest."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen