In hun waarde (I)

Wanneer is er sprake van berouw en wanneer moeten wij vergeven? Die vraag heeft in het Veluwse Putten al voor heel wat beroering gezorgd. Het ziet ernaar uit dat daaraan nog geen eind is gekomen.

Oorzaak voor de commotie in Putten was een 'geheime' actie bij de jaarlijkse herdenking van de deportatie van een groot aantal mannen uit dit dorp. Zonder dat de bevolking van de Veluwse plaats ervan afwist, werd de ex-SS'er Naumann uitgenodigd om bij de herdenking op 2 oktober aanwezig te zijn. Deze vroegere nazi was medeverantwoordelijk voor de wegvoering van 661 mannen uit Putten. Van hen keerden slechts een goede honderd terug. De overigen kwamen om in concentratiekampen.

Het idee om Naumann naar Putten te halen was een initiatief van documentairemaker Thom Verheul. Inderdaad, hij is ook de man die de omstreden documentaire Verborgen Moeders, over de families Broere en Kok, op zijn naam heeft staan. Verheul is al jaren bezig een documentaire te produceren over de verzoening van SS'ers met de bevolking van Putten. Hij wilde graag beelden van een hoge functionaris uit de oorlogsjaren die het weer goed wilde maken met zijn slachtoffers.

Op aandringen van zijn vrouw bekende Naumann tegenover Verheul zijn misdaden. Vervolgens reageerde hij positief op het voorstel om terug te keren naar de plaats waar hij had geholpen bij het aanrichten van zo veel verschrikkingen. Het bestuur van de Stichting Oktober '44, dat door Verheul om advies was gevraagd, voorzag evenwel dat veel Puttenaren helemaal niet gecharmeerd zouden zijn van de komst van de oorlogsmisdadiger en daarom werd erover gezwegen. Wat niet weet, wat niet deert.

Maar op zeker moment lekte de aanwezigheid van Naumann toch uit. Sommigen roken al onraad toen bij de herdenking een camerateam opvallend veel belangstelling aan de dag legde voor een oude, stramme man die niemand kende. Drie weken later lag het schandaal op straat. Zowel het stichtingsbestuur als Verheul was mikpunt van een ongekende golf van verontwaardiging. Pek en veren was hun deel. Overlevenden en nabestaanden gaven aan dat ze wel over verzoening wilden nadenken, maar niet op zo'n manier.

Ruim een halfjaar na dato lijkt de rust enigszins te zijn weergekeerd. Het stichtingsbestuur heeft de affaire ternauwernood overleefd nadat het excuses had aangeboden voor het verdriet dat het velen had aangedaan. Zand erover, lijken veel Puttenaren te denken in de hoop dat de zaak-Naumann daarmee uit de wereld is.

In hun waarde (II)

Naar het zich laat aanzien, is die hoop ijdel, want Thom Verheul heeft vorige week aangekondigd dat de documentaire over Naumann in Putten gewoon doorgaat. In het radioprogramma Kunststof vertelde hij er druk mee bezig te zijn. Volgens iemand die dicht bij het vuur zit, zou Verheul "een draai" aan de documentaire hebben gegeven. In plaats van "De verzoening" zal de titel nu zijn "De moeizame weg naar verzoening".

Of hij daarmee aan een nieuwe uitbarsting van volkswoede zal ontsnappen, is nog maar de vraag. Een eerste peiling wijst uit dat alleen al het noemen van de naam van Verheul menigeen in het Veluwse dorp doet steigeren van verontwaardiging.

Een betrokkene: "Voor mensen die zelf in een kamp hebben gezeten of dierbaren hebben verloren, is verzoening een zware opgave. Vergeet niet dat Naumann een ex-SS'er is. Helaas weten velen tegenwoordig niet meer precies waar die twee letters voor stonden. De SS was een elitekorps dat bestond uit vrijwilligers die er een behagen in schiepen mensen massaal uit de weg te ruimen. Zij zijn verantwoordelijk voor een zee van leed, die niet is te overzien en waarvan de diepte nooit gepeild kan worden. Bedenk daarbij ook dat SS'ers nooit enige vorm van berouw hebben getoond en nog steeds bijeenkomsten organiseren. Wil er sprake zijn van verzoening, dan zal er minimaal sprake moeten zijn van spontaan en oprecht berouw. Bij Naumann is dat zeker niet het geval. Hij is overgehaald. Daarmee vervalt iedere basis voor een eventuele verzoening."

Uitzending van de documentaire zal volgens de zegsman in Putten alleen maar veroorzaken dat oude wonden opnieuw worden opengereten, terwijl ze nog schrijnden als gevolg van de deining rond de herdenking van vorig jaar. Duidelijk is dat Verheul zich daardoor niet laat weerhouden. Kennelijk ook de NCRV niet, want die omroep heeft hem toegezegd de documentaire te zullen uitzenden. De NCRV adverteert tegenwoordig met de leuze "Ze laten mensen in hun waarde bij de NCRV". Welke mensen eigenlijk?

Eendagsvlieg

Van maandag 5 maart tot afgelopen zaterdag verzorgde de commerciële zender Yorin een programma over de opleiding van twaalf getalenteerde jongeren tot "ster". Een van de onderdelen van dit programma Starmakers was het uitbrengen van een cd. Het niveau was bedroevend en de inhoud was flut. Toch liep de cd als een trein, omdat het programma goed werd bekeken en Yorin precies weet hoe je het grote publiek knollen voor citroenen kunt verkopen. In korte tijd voerde het ten gehore gebrachte lied de nationale hitlijst aan.

"Dat kunnen wij ook", zei de VARA. In een populair programma werd als vorm van protest een persiflage opgevoerd met de veelzeggende titel "One Day Fly" (Eendagsvlieg). Een stel bijeengeraapte artiesten had een lied in elkaar gedraaid dat muzikaal gezien weinig te bieden had en dat verder nergens over ging maar dat wel hoge ogen gooide. Binnen de kortste keren was de cd uitverkocht. Ook dit lied eindigde op nummer 1 van de top-40. De opbrengst komt overigens ten goede aan Unicef, die met het geld kindsoldaten in Sudan vrijkoopt. Dan zijn die er tenminste nog goed mee.

Het wachten is nu op de omroep die een balkende ezel tot 's lands populairste artiest weet te verheffen. Aan het publiek zal het niet liggen.

J. van Klinken

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen