Kuifje op de Antillen

Na nog geen vijftien minuten vliegen vanaf Sint Maarten zet de Twin Otter, een klein propellervliegtuigje dat niet meer dan twintig personen kan vervoeren, de landing op Saba al in. Kort daarvoor is het gaan regenen en nog harder gaan waaien. Het toestel wiebelt vervaarlijk als de twee piloten richting de rotswand sturen, op het laatste moment naar links zwenken en het toestel dirigeren naar een landingsbaan van nog geen 100 meter lang, eindigend in zee.

Zelfs fractievoorzitters gaan in zo'n situatie wat ongemakkelijk om zich heen kijken. Totdat VVD-leider Dijkstal, verwijzend naar de discussie in de PvdA of Melkert de partij na het vertrek van Kok moet gaan leiden, plotseling met een grap de spanning uit de lucht haalt. Bulderend van de lach ondergaat de delegatie vervolgens de landing op het voorwiel, het harde afremmen, en het tot stilstand komen van het toestel op nog geen 20 meter van het einde van de landingsbaan.

De sfeer in het vliegtuigje mag haast typerend heten voor het karakter van het bezoek dat zes fractievoorzitters -Melkert (PvdA), Dijkstal (VVD), De Graaf (D66), Rosenmöller (GroenLinks), De Hoop Scheffer (CDA) en Van Dijke (ChristenUnie)- de afgelopen week onder leiding van kamervoorzitster Van Nieuwenhoven aan de Nederlandse Antillen en Aruba brachten.

Ze waren continu onderweg, in zeven dagen van het ene naar het andere van de zes eilanden hoppend, van vergadering naar vergadering, van project naar project. Het programma was vol en zwaar. Maar de sfeer deed vooral denken aan een klas op schoolreisje, of misschien beter nog: aan een hoofdstuk uit een spannend jongensboek, zo niet een nieuwe aflevering in de serie Kuifje-strips: Kuifje op de Antillen.

Kaasstolp

Met hun bezoek wilden de fractievoorzitters de bestuurders van die andere twee landen in het Koninkrijk der Nederlanden -de Nederlandse Antillen en Aruba- vooral duidelijk maken dat de goede relaties binnen het Koninkrijk meer zijn dan een zaak van de fractiespecialisten. Ze wilden zich laten informeren over de vele problemen op met name de Antillen en meedenken over oplossingen.

Bovendien is zo'n reisje goed voor de betrekkingen tussen de fractievoorzitters onderling. Onder de Haagse kaasstolp komt het maar zelden tot ontspannen gedachtewisselingen. En het gezamenlijk ondergaan van zo'n landing op Saba, om nog niet te spreken van het gezamenlijk zwemmen, snorkelen, dineren of het nuttigen van flesjes Caraïbisch bier, schept natuurlijk een band.

De vraag is alleen welke fractievoorzitters het op zo'n reis vooral goed met elkaar kunnen vinden. Sinds een vergelijkbaar reisje naar Londen in 1970 tot vastomlijnde plannen voor een volgend kabinet leidde, is het vierjaarlijkse fractievoorzittersreisje met een zekere mystiek omgeven. Want hier zou het wel eens kunnen gebeuren, zeker nu de politieke situatie na bijna acht jaar paars opener is dan ooit. Er waren dan ook zestien journalisten om de zes heren van 's morgens (heel) vroeg tot 's avonds (heel) laat in de gaten te houden.

Chemie

De chemie tussen personen is natuurlijk belangrijk. En dan is het niet van betekenis ontbloot om vast te stellen dat De Hoop Scheffer de echte aansluiting bij zijn paarse collega's nog altijd niet gevonden lijkt te hebben. En dat Van Dijke vooral de eerste dagen wat geïsoleerd leek te staan -zozeer zelfs dat omstanders het bijna gênant gingen vinden- en daarna zijn uiterste best deed om zich in de "inner circle" binnen te worstelen.

Maar ook daar worden onderling uitsluitend grapjes over gemaakt. Wanneer Van Dijke aan het begin van de reis liever naar zijn hotelkamer gaat dan met de anderen nog laat op de avond te gaan dineren in een gerenommeerd restaurant in het Franse deel van Sint Maarten, wordt lachend vastgesteld dat de ChristenUnie na twee dagen al niet meer meedoet aan de onderhandelingen.

Dat is natuurlijk onzin: kabinetten worden na de verkiezingen aan de onderhandelingstafel geformeerd. Direct na aankomst al -vorige week donderdag op Sint Maarten- onthulde De Graaf dat Melkert in de KLM-Boeing alleen had gezeten, dat Van Dijke naast Van Nieuwenhoven, De Hoop Scheffer naast Rosenmöller en hijzelf naast Dijkstal had gezeten. En ja, hij en Dijkstal hadden samen een liberaal oppositieakkoord gesloten, zei De Graaf lachend. Want speculaties over een links-progressief kabinet nemen in Den Haag immers endemische vormen aan.

Melkertbaantjes

Het reisje begon rustig. Na aankomst in het hotel op Sint Maarten spoelden de fractievoorzitters de vermoeienissen van de reis direct van zich af met een duik in het zilte nat van de Caraïbische Zee. De sfinx Melkert als eerste en lange tijd als enige. "Ad trekt alvast zijn Melkertbaantjes", stelden de anderen vanaf het strand vast. "Hé, daar zwemt het volgende kabinet", riep een ander, die Melkert er klaarblijkelijk van verdenkt zo veel mogelijk macht naar zichzelf te willen toetrekken.

Iets van spanning leek toch zomaar het programma binnen te kruipen op de dag na het bezoek aan Sint Maarten, toen de kleine eilanden Saba en Sint Eustatius werden aangedaan. Op Sint Maarten (vrijdags) was er al pittig gediscussieerd over de status aparte die het eiland wil.

Op het vliegveld van Saba stond het plaatselijke politieke opperhoofd Will Johnson de delegatie op te wachten en zei alvast tegen de pers dat ook Saba wil loskomen van Curaçao. De vulkanische oprisping, met het prachtige groen en de idyllische huisjes die door zo'n 1500 mensen worden bewoond, wil als koninkrijkseiland direct onder Nederland vallen. Johnson was het beu en dreigde zelfs Nederland bij de VN-commissie voor dekolonisatie te zullen aanklagen.

Vreemd argument

Dat was een vreemd argument omdat die commissie er juist is om de banden tussen moederlanden en kolonies door te snijden. Bovendien werden de pleidooien van Saba en Sint Maarten niet ondersteund door stevige blijken van organisatorische daadkracht. Met name op Sint Maarten verliep het bezoek chaotisch, zozeer zelfs dat de meegereisde journalisten nog even dreigden er de brui aan te geven nadat een brede neger zich voor een deur had geposteerd en hen de toegang tot een zaal had geweigerd waar de delegatie op dat moment werd onderhouden.

De journalisten hebben sowieso lange tijd weinig van de fractievoorzitters gezien. Met gevaar voor eigen leven -het vervoer ging immers per Twin Otter- ontbeten zij zaterdags op Saba, lunchten zij op Sint Eustatius en dineerden zij op Sint Maarten, zonder meer dan een glimp van de Nederlandse politici op te vangen.

Die Nederlandse politici werden overigens geen moment zenuwachtig van de staatkundige verlangens van de kleine Antilliaanse eilanden. Om formele redenen al niet. Gedachtig het principe dat de regering regeert en de Kamer controleert, was de delegatie niet op de Antillen om besluiten te nemen of toezeggingen te doen. En ook om inhoudelijke redenen hebben de fractieleiders van de week een gezamenlijk front van afwijzing gevormd.

Akkoord

De discussie over mogelijke staatkundige hervormingen mag het grote belang van een spoedig akkoord met het Internationaal Monetair Fonds niet in de schaduw stellen, vinden de fractieleiders. Het IMF bemiddelt tussen Nederland en de Antillen. Als de Antillen volgens de voorschriften van het IMF hun uitgaven saneren, is Nederland bereid met begrotingssteun over de brug te komen.

Premier M. Pourier van de Antillen, voor wie de Nederlandse politici veel waardering hebben, liet de delegatie maandag weten dat hij verwacht dat zijn land binnen een paar weken een akkoord met het IMF kan sluiten. Het begrotingstekort in Willemstad is inmiddels opgelopen van 75 tot 225 miljoen gulden. Nederland is bereid dat verschil voor de helft op zich te nemen en 150 miljoen over te maken, op voorwaarde dat de Antillen de overige 75 miljoen bezuinigen.

Die bezuiniging treft vooral de gezondheidszorg, wat voor de bevolking pijnlijk is, ook omdat de kwaliteit van de zorg zal afnemen. Pourier vroeg nog wel 70 miljoen gulden extra aan Nederlandse hulp omdat deze harde saneringen gepaard dienen te gaan met investeringen in werkgelegenheidsprojecten.

Wanneer de overheidsfinanciën weer op orde zijn, zullen de klachten van de andere eilanden over de landsregering in Willemstad als vanzelf afnemen, verwachten de fractievoorzitters. De klachten betreffen immers vooral de belastingen die Curaçao de andere eilanden oplegt om de landelijke tekorten aan te vullen. En wanneer die klachten afnemen, zal ook de roep om meer zelfstandigheid verstommen.

Geen vuurwerk

Nadat deze potentiële bron van spanning was ontzenuwd, bleef ook de rest van de week het vuurwerk uit. Zelfs dinsdags op Aruba, waar de Nederlandse politici aankwamen daags na de val van het derde kabinet-Eman. Maar zij troffen een Eman aan die vooral erg opgelucht was over de val van zijn kabinet en vertelde dat het feit op zijn partijbureau enthousiast was gevierd.

Eman, in Nederland bekend als eigenaar van studentencafé De Bonte Koe in Leiden, verlaat de politiek en hoopt dat een grote coalitie zijn eiland gaat besturen. De enige zorg van de Nederlandse politici is dat het IMF-akkoord vertraging zal oplopen omdat voor enkele onderdelen daarvan ook de handtekening van Aruba nodig is.

Tot slot voerde de reis nog naar Bonaire, het rustigste en gemoedelijkste eiland van de Antillen. Grote problemen waren er niet te bespreken - behalve wellicht de dreigende afloop van Nederlandse steun aan een project voor kinderopvang. En dus voer het gezelschap 's middags uit naar het eiland Klein-Bonaire, door Nederland gekocht om het te behouden als natuurreservaat. Vanaf de boot doken de jonge krullenbollen uit het gezelschap, De Graaf en Rosenmöller, het water in om een kwartiertje te snorkelen en de papegaaivis en de Franse engel te bewonderen.

Balans

Wie de balans van deze reis opmaakt, moet vaststellen dat zij meer is geweest dan handjes schudden, vergaderen en vergaderen, indommelen tijdens een te lange toespraak van de directeur van de Arubaanse Centrale Bank, het etaleren van enige gepaste ontsteltenis over de situatie in een krottenwijk op Sint Maarten of het uitspreken van voorzichtig optimisme over de verbeteringen in gevangenis Koraalspecht (die tegenwoordig Bon Futuro heet).

Aan de positieve kant moet in ieder geval worden genoteerd dat de fractievoorzitters zijn gaan beseffen dat zij zich op hun niveau meer met de koninkrijkszaken moeten gaan bemoeien. Bovendien hebben zij deze week oog gekregen voor de diversiteit van de problematiek.

Ieder eiland kampt met zijn eigen specifieke problemen. Vandaar dat zij met elkaar hebben afgesproken dat Nederland in de toekomst directere relaties met elk eiland afzonderlijk moet aangaan, naar Melkert tijdens een korte stop op een strandje in natuurpark Arikok op Aruba onthulde.

En politiek? De grote jongens -Melkert, Dijkstal en De Hoop Scheffer- bekennen voorlopig nog geen kleur. Van Dijke onderscheidde zich niet alleen door een verwoestende opslag tijdens het volleyballen op het strand, maar was ook de enige die naar de West was getogen met de expliciete bedoeling Nederlands-politieke kwesties met zijn collega's te bespreken. Hij sprak met Melkert en De Hoop Scheffer en liet zich na afloop positief over die gesprekken uit.

Of daarmee daadwerkelijk de grondslagen zijn gelegd voor een progressieve coalitie inclusief de ChristenUnie, staat voorlopig nog te bezien. Maar als die er komt, zullen de kranten volgend jaar melden dat die grondslagen op de Antillen zijn gelegd, joggend langs het strand en in een zaaltje van het Antilliaanse Statengebouw. En zo lijkt de mystiek van het voorzittersreisje in ieder geval gehandhaafd te blijven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen