THE OCEAN OF TRUTH

Brian Hebblethwaite, THE OCEAN OF TRUTH, A defence af objective theism, 165 p., £ 7, 50, Cambridge University Press, Cambridge 1988.

De titel van dit boek is een zinspeling op The Sea of Faith, een controversieel t.v.programma van de BBC over het christelijk geloof. Don Cupitt, dean (de Anglicaanse variant van onze studentenpredikant) van het Emmanuel College te Cambridge schreef voor deze serie een begeleidend studieboek. In het gedicht On Dover Beach (1867) zag Matthew Arnold in het rustig kabbelende water van de zee een symbool van de ondergang van de religie. Hij hoorde daarin de 'melancholy, long, withdrawing roar' van de 'Sea of faith'. Don Cupitt knoopt daarbij aan. Hij is van mening dat de kerk de ontwikkelingen die in onze moder­ ne tijd in gang zijn gezet, alleen kan overleven als zij het geloof opnieuw interpreteert. Vandaar de ondertitel Christianity in change. Die hernieuwde interpretatie kan het beste omschreven worden als the inleriorisation of faith. Hebblethwaite geeft daarvan een bondige karakteristiek. Dit geloof is 'subjectivist, anti-metaphysical, non-dogmatic, expressivist, voluntarist, pragmatic, internalised or interiorised' (35). Geloofaldus Cupitt - ontstaat niet als antwoord op een objectieve, metafysische werkelijkheid maar is een product van de menselijke geest. Wel moet hier gesproken worden van een intersubjectief fenomeen. Zulke voorstellingen worden opgeroepen door deel te nemen aan de eredienst. De liturgie met haar sacramenten en gebeden vervult daarbij een belangrijke functie. De zin van het geloof moet echter gezocht worden in een verantwoord ethisch handelen. Cupitt volgt daarin het voetspoor van Kant. Hij streeft hem zelfs voorbij. Want hij wil alle 'Godtalk' vertalen in de vormgeving van een nieuwe humaniteit. Als voorlopers van deze inleriorisation of faith noemt hij Pascal, Jung, Schweitzer, Kierkegaard en Wittgenstein.

Hebblethwaite bestrijdt het empirisme van Don Cupitt en voert een krachtig pleidooi voor het theïsme. Hij doet dat vooral op grond van filosofische overwegingen. Er kan toch geen sprake zijn van een 'interieur' zonder een 'exterieur'? ! Zelf heeft hij een katholiserende visie op de verhouding van Schrift en traditie. Interpretaties van de moderne Bijbelkritiek neemt hij zonder meer over. Bultmann en bisschop Jenkins rekent hij nog tot overtuigde theïsten. De natuurlijke theologie wordt door hem duidelijk overgewaardeerd. Daar vloeit dan ook nog een positieve instelling tegenover de niet-christelijke godsdiensten uit voort. Niettemin gaat van dit betrekkelijk kleine boekje een inspirerende werking uit bij de

bestudering van de Godsleer. De auteur overziet de problematiek. Tal van theologen, niet alleen uit de angelsaksische wereld maar ook van het 'continent', passeren de revue. Hun opvattingen worden vooral getoetst op hun filosofisch gehalte. En dan stelt Hebblethwaite keer op keer vast dat de intrinsieke waarde van het theïsme voor de moderne wetenschapsbeoefening het empirisme van Don Cupitt volledig in de schaduw stelt.

Laten we daar goede nota van nemen. Hier en daar begint men weer terug te komen op de algemeen verbreide mening dat de metafysica haar tijd heeft gehad. Juist daarom kwamen er de modellen van een christologie 'van beneden', een pneumatologie 'van beneden' (A. van de Beek, De adem van God (1987), p. 26) en nu ook een theologie (in de specifieke betekenis van 'Godsleer') 'van beneden'. Zo keert de wal het schip. We moeten weer bij God beginnen; Want die tot God komt, moet geloven, dat Hij is, en een Beloner is dergenen, die Hem zoeken, Hebr. 11 : 6b.

Dit boek is een signaal. Komt in de theologische bezinning weer ruimte voor metafysische dimensionaliteit? Een wending van anthropologische projecties tot de erkenning van het God-zijn van God? Wel vragen we ons af of in deze studie het filosoferen als zodanig niet tot een bron van Godskennis wordt.

De schrijver heeft als motto voor zijn boek een uitspraak van de bekende natuurkundige Isaac Newton gekozen: 'To myself I seem to have been only a boy playing on the seashore, and diverting myself in now and then finding a smoother pebble or a prettier shell than ordinary, while the great ocean of truth lay all undiscovered before me'. Duidelijker kan het verschil tussen het theïsme en het empirisme van Don Cupitt's The Sea of Faith niet worden geïllustreerd.

H.

H.d.B.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Terug naar resultaten Printen