EU streeft naar uitbreiding in 2004

Als we de balans opmaken, blijkt de oogst nogal mager. De voorafgaande ontmoeting met president Bush eindigde met alleen overeenstemming tussen beide kampen over de constatering dat er op diverse terreinen grote meningsverschillen bestaan. Met name de plannen voor een ruimteschild tegen vijandelijke raketten en het protocol van Kyoto over beperking van de uitstoot van broeikasgassen zorgen voor diepe verdeeldheid tussen de Atlantische bondgenoten.

Met het Ierse probleem van het "nee" tegen het Verdrag van Nice weet het politieke keurkorps tot dusver niet goed raad. De uitbreidingsonderhandelingen verlopen volgens schema, maar wat de toekomst aangaat bleef het bij een herbevestiging van de reeds bekende marsroute, met 2004 als richtpunt -geen harde toezegging- voor de aansluiting van de met de transformatie van economie en maatschappij verst gevorderde nieuwelingen. De discussie over wat heet een duurzame ontwikkeling tot slot leverde alleen een eerste aanzet tot concreet beleid op.

Beroepsdemonstranten

De burgers van de Scandinavische natie, die bepaald niet de reputatie genieten van enthousiaste aanhangers van de Europese integratie en die de euro voorlopig buiten de portemonnee houden, zullen niet vrolijk zijn geworden van de conferentie. Wat zij waarschijnlijk vooral in hun herinnering opslaan, is het randgebeuren. Het beeld van de extreme ongeregeldheden ontsierde het imago van het verenigd Europa.

De autoriteiten waren slecht toegerust voor de confrontatie met de bij belangrijke internationale vergaderingen tegenwoordig massaal opduikende beroepsdemonstranten. Premier Persson wilde, zo verkondigde hij vooraf, de dialoog aangaan met de betogers. Hij kritiseerde de strategie die de Fransen in december hanteerden tijdens de top van Nice. Een overtrokken reactie van de politie zou naar zijn mening toen een escalatie van het oproer hebben uitgelokt.

Zijn regering koos ervoor het over een andere boeg te gooien. Haar aanpak faalde echter jammerlijk. De gehelmde ordehandhavers werden in het defensief gedrongen en de actievoerders trokken vernielend en plunderend door de stad. De 'autonomen' namen tijdelijk de macht over en verhinderden dat sommige politici vrijdagavond hun hotel konden bereiken.

Het enige doel van degenen die naar Göteborg kwamen om zogenaamd hun ongenoegen te uiten over zaken zoals globalisering en kapitalisme leek "rotzooi trappen", zoals Kok het uitdrukte. Hij en zijn collega's hebben afgesproken met deskundigen op het gebied van de openbare orde en veiligheid goed te gaan nadenken over hoe bij een volgende gelegenheid een herhaling valt te vermijden.

Schema

Zweden kreeg tijdens de top veel lof toegezwaaid voor de inspanningen die het in de voorbije maanden heeft geleverd in de sfeer van het uitbreidingsproces. Sinds eind vorig jaar ligt er een gedetailleerd programma op tafel voor de resterende onderhandelingen met de aspirant-leden, verdeeld over drie halfjaarblokken. In de eerste helft van 2001 is het gelukt de in dat schema voorgeschreven vorderingen volledig te realiseren.

Op België en Spanje, die aan de beurt zijn om in de komende twee perioden van zes maanden de kar te trekken, rust nu de taak eenzelfde succes te boeken. Naarmate de finish nadert, stijgt wel de moeilijkheidsgraad. Er wa chten nog lastige hoofdstukken, zoals over de landbouw en over de toekomstige verdeling van de structuurfondsen, de middelen ten behoeve van hulp aan economisch zwakke regio's.

De regeringsaanvoeders benadrukten dat het project van de vergroting van de Unie "onomkeerbaar" is en herbevestigden in hun gezamenlijke conclusies het streven om het voorbereidende overleg ultimo volgend jaar af te ronden. Maar die intentie wordt wel met mitsen en maren omgeven. Letterlijk luidt de passage in de slotverklaring: "Als het toewerken naar het halen van de toetredingscriteria geen vertraging oploopt, zou het draaiboek het mogelijk moeten maken de onderhandelingen voor de kandidaten die klaar zijn, eind 2002 te voltooien. De doelstelling is dat zij als lidstaten deelnemen aan de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2004." Een vastberaden intentie zouden we het kunnen noemen, maar het biedt geen garantie.

Kloof

Met name bondskanselier Schröder uitte zaterdag zijn twijfel over de haalbaarheid van laatstgenoemd tijdstip voor het aanhaken van een eerste groep debutanten. Hoe die zal zijn samengesteld, moeten we afwachten. De Duitsers willen dat Polen er in ieder geval bij is, maar het ziet ernaar uit dat 2004 voor dat land te vroeg is. Vandaar de aarzelingen bij onze oosterburen om concrete data vast te leggen.

Voorlopig zit de EU nog met een complicatie op weg naar de uitbreiding: de Ierse afwijzing van het Verdrag van Nice, dat aanpassingen bevat in de interne spelregels die nodig zijn voor een efficiënt functioneren van de Unie in vergrote samenstelling. De leiders beschikken niet over een snelle oplossing voor de onverwachte tegenslag, zo bleek in Göteborg.

Toch zijn zij er laconiek onder, waarschijnlijk vanuit de ervaring met eenzelfde situatie in 1992. De Denen verwierpen toen in eerste instantie het Verdrag van Maastricht. Nadat zij op enkele punten een uitzonderingspositie hadden bedongen, organiseerden zij een tweede referendum. De uitslag daarvan corrigeerde het aanvankelijk negatieve oordeel.

Het kabinet in Dublin krijgt de tijd om een uitweg te bedenken. De partners rekenen erop dat het aanstuurt op een herkansing. Over wat de gevolgen zijn als er dan weer een "nee" uit de bus rolt, willen zij liever niet spreken. "Misschien speelt die mogelijkheid wel mee in de hoofden, maar zij maakt geen deel uit van de discussie. Laten we ons concentreren op wat thans te doen staat", zei staatssecretaris Benschop van Buitenlandse Zaken.

Duurzaamheid

Ondertussen is de politieke elite door de Ierse kiezer opnieuw met de neus op de feiten gedrukt: Europa leeft niet bij het brede publiek. Hoe dat te veranderen? Op die vraag van structurele aard blijven de staats- en regeringschefs het antwoord schuldig. Voorlichting verstrekken, in debat gaan, uitleg geven, informatie verschaffen: het zijn allemaal bekende klanken van hun kant. Zij slagen er echter niet in de kloof tussen burger en de EU te verkleinen.

De gedachtewisseling over wat heet een duurzame ontwikkeling resulteerde niet in afspraken over concrete doelstellingen en maatregelen. Het draait in dit verband om een beleid gericht op, zoals het slotcommuniqué vermeldt, "het voorzien in de behoeften van de huidige generatie zonder die van de toekomstige in gevaar te brengen." Anders verwoord: de economische, de sociale en de ecologische component moeten op elkaar worden afgestemd; groei mag niet ten koste gaan van het milieu.

Dit thema ligt de Zweden na aan het hart. Hun inzet was op deze top ermee te scoren, maar dat lukte maar ten dele. De Europese Commissie heeft vorige maand ambitieuze voorstellen gepresenteerd over onder meer het reduceren van de uitstoot van schadelijke gassen, het terugdringen van het vervoer over de weg, het verminderen van het gebruik van vervuilende brandstoffen en het beperken van de aanwending van natuurlijke hulpbronnen. Tot een aanvaarding van zulke voornemens door de vijftien lidstaten kwam het vooralsnog niet.

De winst is dat het onderwerp voortaan in ieder geval op de agenda staat. Er zullen maatstaven worden opgesteld, bijvoorbeeld over de hoeveelheid energie die gemoeid is met de totale productie van een land, om de vooruitgang te meten. De regeringsleiders zijn bereid die indicatoren jaarlijks te betrekken bij hun beraadslagingen over richtsnoeren voor de economische politiek.

Geen opzienbarende besluiten, zoals we aan het begin constateerden. Dat geldt zeker ook voor het dossier van de duurzaamheid. De introductie van een proces van beleidsvorming op dat vlak vergt echter tijd. Zoiets voltrekt zich stap voor stap, leert de ervaring in de EU. Vanuit dat gezichtspunt mag Zweden met de uitkomst van Göteborg op dit terrein niet ontevreden zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen