+ Meer informatie

Schrik en opluchting rond coup

5 minuten leestijd

Eerst schrik, later opluchting. Het beeld op de financiële markten kende de achterliggende dagen twee gezichten, die beide voor flinke koersbewegingen zórgden. De invloed van de SoM'jet-Unie op de wereldeconomie is gering; Duitsland onderhoudt nog de sterkste economische banden met die mogendheid. Niettemin tekenden zich scherpe reacties af op de machtsstrijd in Moskou.

Vorig jaar werd de vakantierust op dé financiële markten verstoord door het uitbreken van de' Golfcrisis. Iraakse troepen overrompelden toen, begin augustus, met een snelle actie het buurland Koeweit. De inval veroorzaakte wereldwijd een scherpe daling van de aandelenkoersen. Dit jaar hebben opnieuw politieke ontwikkelingen een einde gemaakt aan de gebruikelijke zomerstilte.

De effecten- en valutahandel verkeerden deze week volledig in de ban van de couppoging in de Sowjet-Unie. De staatsgreep, waarbij conservatieve communisten probeerden president Gorbatsjov aan de kant te schuiven, leidde tot een schrikreactie met heftige fluctuaties. Op 'Red Monday', zoals afgelopen maandag inmiddels op de beurzen wordt aangeduid, tuimelde de graadmeter in Frankfort met 9,4 procent naar beneden. De CBSkoersindex in Amsterdam zakte met 3,7 procent. Op Wall Street bleef de schade beperkt tot een teruggang van 2,4 procent. Vanaf woensdagmiddag keerde het tij en heerste er opluchting over het mislukken van de machtsovername. Onder invloed daarvan vlogen de noteringen van de aandelen omhoog en moest de dollar, die aanvankelijk had gefungeerd als vluchthaven en ruim zeven cent in waarde was gestegen, zijn winst inleveren.

Geen paniek

Van echte paniek is geen of slechts kortstondig sprake geweest. De financiële wereld raakt zo langzamerhand gewend aan dit soort schokken. Zij heeft in de voorbije jaren immers heel wat te verwerken gekregen. PoHtieke gebeurtenissen speelden daarbij een voorname rol: de val van de Berlijnse Muur, de Golfcrisis, de Golfoorlog en nu de putsch in het Kremlin. Verder waren er de krach van oktober 1987 en de mini-krach van oktober 1989. De beurzen zijn door deze calamiteiten beter toegerust om een snelle duikeling van de koersen te voorkomen. Zo treedt op het Damrak onder dit soort omstandigheden de maatregel in werking die bepaalt dat er gedurende een kwartier niet mag worden gehandeld in een fonds, als de koers daarvan meer dan twee gulden afwijkt van de vorige. Maandag was zo'n vijftien keer een dergelijke afkoelingsperiode van kracht.

Voor paniek bestond ditmaal trouwens geen gegronde reden. Handelaren bestempelden later de eerste reactie dan ook als overdreven. Zij werd meer ingegeven door emoties dan door rationele analyse van de economische factoren. Het verschil met vorig jaar is evident. Politieke instabiliteit in het Midden-Oosten vormt vanwege de daar aanwezige olievoorraden een reële bedreiging voor de internationale conjunctuur. De Sowjet-Unie daarentegen mag in militair opzicht nog steeds te boek staan als een supermacht, in economische zin stelt haar invloed weinig voor. Het land is weliswaar de grootste olieproducent, maar het exporteert slechts een kleine hoeveelheid van die belangrijke grondstof. De handelsbetrekkingen met het Westen zijn wel uitgebreid, maar blijven bescheiden van omvang. Kijken we naar Nederland dan blijkt uit de cijfers dat de invoer vanuit en de export naar de Sowjet-Unie respectievelijk slechts rond 1 en 0,5 procent van de totalen omvatten. De EG als geheel doet meer zaken met bij voorbeeld Zwitserland dan met de USSR. Vanuit economisch oogpunt bezien speelt die enorme staat dus geen rol van betekenis op het wereldtoneel.

Kwetsbaar

Duitsland is nog het meest kwetsbaar en heeft het meest te verliezen. Het was dan ook niet toevallig dat de beurs in Frankfort afgelopen maandag de zwaarste klappen opliep en dat de D-mark niet alleen terrein verloor ten opzichte van de dollar, maar ook in verhouding tot onder andere de gulden, de Franse frank en het Britse pond. Onze oosterburen hebben in de voorbije jaren een beduidende bijdrage geleverd aan het hervormingsproces in de Sowjet-Unie. Veel ondernemingen gingen joint-ventures aan in dat land. De uitvoer daarheen steeg tot 3 procent van het totaal. En voorts werden op flinke schaal kredieten verstrekt aan Moskou. Kohl gold onder zijn westerse collega's als de meest uitgesproken pleitbezorger voor massale financiële steun voor Gorbatsjov.

Duitsland is al met al de voornaamste schuldeiser van de Sowjet-Unie. De commerciële banken, waaronder Deutsche Bank, Dresdner Bank en Commerzbank, hebben er -voor een deel onder garantie van de overheid- vele miljarden uitgezet. De totale buitenlandse schuld van de Sowjet-Unie zou volgens opgave in het jaarverslag van de Bank voor Internationale Betalingen ruim 60 miljard dollar bedragen. Daarvan nemen de Duitse banken niet minder dan 38 miljard 'voor hun rekening. De vraag is in hoeverre Moskou de komende tijd aan zijn verplichtingen kan voldoen. Er bestaat bij de financiële instellingen al langer zorg over de afnemende kredietwaardigheid. Achterstanden op rentebetalingen komen steeds vaker en in groeiende omvang voor en het mislukken van de staatsgreep betekent niet dat de situatie op dit punt verbetert.

Financiële steun

Na de vreugde over het succesvolle verzet tegen de anti-democratische krachten zal de bevolking in de Sowjet-Unie weer snel worden geconfronteerd met de harde werkelijkheid van de uiterst belabberde economische toestand. De industriële produktie daalde in de eerste zes maanden van dit jaar met meer dan 10 procent en het inflatiepercentage nadert getallen van drie cijfers.

Tegelijk ziet het er naar uit dat de gebeurtenissen van deze week een impuls geven aan de discussie over financiële en overige hulp vanuit het Westen aan de hervormingspolitiek van Gorbatsjov. Half juli. tijdens de ontmoeting in Londen, zegden de leiders van de G-7 hem wel volop morele steun toe, maar hielden zij wat betreft concrete kapitaalinjecties de boot af. Thans klinken er pleidooien uit Bonn en -wat opvallender is- van de Britse premier Major om opnieuw de balans op te maken. Het mislukken van de coup lijkt een vernietigende klap voor de behoudende elementen en effent de weg voor snelle en radicale aanpassingen. Daarmee kunnen de aansluiting van de Sowjet-Unie bij de internationale economische gemeenschap en de westerse hulp in een stroomversnelling geraken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.