+ Meer informatie

Herleeft bij VVD nederlagenstrategie?

VVD'er De Grave maakt zich ongeloofwaardig in kamerdebat 'Oort'

5 minuten leestijd

De afwerking van het 'Oort'-debat in de Tweede Kamer werd deze week in de publieke belangstelling wat weggedrukt door de commotie over de eventuele gratiëring van de twee Duitse oorlogmisdadigers van Breda. Buitengewoon merkwaardig was de houding van de VVD in de staart van het 'Oort'-debat. Is hier soms sprake van een herleving van de door de vroegere fractievoorzitter Nijpels zo gekoesterde 'nederlagenstrategie'?

Het veelal technische debat leek kalmpjes te eindigen. CDA en WD waren tot op zekere hoogte eensgezind in hun wijzigingsvoorstellen. Op het onderdeel van bejaarden met een beperkt aanvullend pensioen zocht het CDA de PvdA op om iets van een financieel voordeel voor deze categorie te bereiken. Dit noodzaakte minister Ruding zijn voorstellen in de marge wat bij te stellen. Grote afwezigen in het debat waren de fractievoorzitters. Zij lieten zich tijdens dit marathondebat niet of nauwelijks zien in de vergaderzaal. Voor velen onverwacht, zorgde WD'er De Grave deze week voor grote opwinding. Hij werkte het met de CDA-fractie gesloten compromis over de onderlinge verhouding tussen alleenstaanden en alleenverdieners onder tafel, door met de PvdA een toeslag te eisen voor de alleenstaanden.

Belastingvriend

De Grave ging niet zo ver als de PvdA-fractie wilde. Maar toch koos hij onverholen, tegen de uitdrukkelijke wens van Ruding en tot ergernis van de CDA-fractie, voor een alleenstaandentoeslag. Het leek alsof de WD'er zich opeens herinnerde dat hij met het PvdA-kamerlid Vermeend vorig jaar juni de eerste aanzet tot de 'Oort'-voorstellen had gegeven. Wellicht wilde hij op deze manier proberen zijn socialistische belastingvriend over te halen tot het geven van steun aan deze ingrijpende belastinghervorming.

Het voorstel van De Grave oogde sympathiek. Overigens is het volstrekt onduidelijk waarom de WD'er al niet in eerste termijn met zo'n voorstel was gekomen. Toen gebruikte hij erg veel woorden om uit te leggen dat een alleenstaandentoeslag veel administratieve rompslomp zou vergen en dus niet past in de vereenvoudiging van het belastingstelsel. Maar goed, op de valreep had de creatieve WD'er, kennelijk onder de indruk van de PvdA-argumenten, iets bedacht waardoor zo'n kwart miljoen alleenstaanden wat extra's zouden krijgen.

Achteraf moet de vraag gesteld worden hoe serieus het voorstel van de VVD is geweest. "Want nog maar nauwelijks had De Grave zijn idee gelanceerd, of zijn fractievoorzitter Voorhoeve haastte zich te zeggen dat dit voorstel geen crisis waard was. Met andere woorden, als het kabinet het "onaanvaardbaar" zou uitspreken, zou de WD het voorstel weer inslikken. Wel, het is duidelijk dat Ruding -en op de achtergrond het kabinet- deze aanmoediging aangreep om het WD-voorstel definitief de grond in te boren.

Stunts

Het is ondenkbaar dat de VVD dit scenario niet heeft voorzien bij de lancering van De Grave's voorstel. Daarom dringt de vergelijking zich op met de door de toenmalige fractievoorzitter Nijpels bedachte stunts tijdens de vorige kabinetsperiode. Die stunts zijn in Haagse kringen bekend geworden als uitvloeisels van de 'nederlagenstrategie'. Met veel bombarie werden voorstellen gelanceerd die voor kabinet en coalitiepartner onaanvaardbaar bleken.

Onder luid gejammer én alsmaar benadrukkend dat terwille van het landsbelang een kabinetscrisis moest worden vermeden, trok Nijpels die voorstellen dan weer in. Inmiddels dacht hij, wel de sympathie van de verschillende doelgroepen te hebben verkregen. Immers, het leek alsof hij al het nodige wilde doen, maar dat die vermaledijde coalitiepartner en dus ook het kabinet daarvoor een stokje staken. Aldus probeerde Nijpels de 'zwarte piet' bij het CDA te deponeren.

De gevolgen van deze nederlagenstrategie zijn inmiddels bekend. De methode van Nijpels' 'jonge honden' leverde de VVD in mei 1986 een verpletterende nederiaag op. Inderdaad, Nijpels had een perfecte nederlagenstrategie ontwikkeld. Ook De Grave kan nu in de richting van de alleenstaanden duidelijk maken dat hij wel een toeslag wilde, maar dat dit fraaie plan niet mocht doorgaan van kabinet en CDA-fractie. De geschiedenis herhaalt zich.

Grootmoedig?

Toch is het een illusie te veronderstellen dat kiezers hier in trappen. Daarvoor was Voorhoeve woensdagavond te snel in zijn aankondiging te zullen wijken voor het machtswoord van het kabinet. Het is dan ook beslist onjuist om het nu zo voor te stellen alsof de WD-fractie zo grootmoedig is geweest een kabinetscrisis af te wenden, of een botsing met het kabinet te vermijden, zoals verschillende dagbladen hun lezers willen laten geloven. De liberalen hebben onnodig irritatie veroorzaakt.

Het verbaal geweld waarin De Grave zijn nederlaag verpakte, maakte maar weinig indruk. De WD wilde, aldus De Grave, tegenover de dreiging van het kabinet met een crisis geen „spierballerij" stellen. De Grave had er beter aan gedaan vooraf de kosten te overrekenen en geen mooi weer te spelen richting alleenstaanden, om vervolgens bij enig gegrom van het kabinet als een haas te retireren.

Een uitermate zwak punt in de voorstellen van de liberalen was dat zij niet wilden aangeven op welke manier het gat van 300 miljoen gulden dat door invoering van de alleenstaandentoeslag zou ontstaan, moest worden gedekt. Daardoor dreigde dit gat ten laste te komen van de schatkist. Ook dit was voor Ruding bepaald geen vooruitzicht om vrolijk van te worden. Het is van de VVD laakbaar dat hierover niets werd gezegd. Of wilden de liberalen daarmee aangeven dat ze zelf niet in hun voorstel geloofden?

Resultaat

Wat heeft de WD-fractie met deze manoeuvre bereikt? Hebben de circa 250.000 alleenstaanden nu echt het idee dat de liberalen begaan zijn met hun fiscaal lot? Dat valt te bewijfelen. Uiteindelijk tellen niet alleriei fraaie voornemens of aantrekkelijke beloften. Alleen het uiteindelijke resultaat is van belang. En dat resultaat is, dat de liberalen straks vóór de 'Oort'-voorstellen zullen stemmen, die geen alleenstaandentoeslag bevatten.

In de richting van de coalitiepartner CDA heeft de VVD de indruk gewekt niet echt betrouwbaar te zijn. Natuuriijk heeft ook het CDA niet volstrekt zijn zin gekregen in deze voorstellen. CDAkamerlid Vreugdenhil mompelde al iets over iets extra's voor alleenverdieners als de alleenstaandentoeslag zou worden ingevoerd. Zoals gebruikelijk in de politiek, was 'Oort' een compromis. De VVD maakte zich ongeloofwaardig door aan dat compromis op een halfbakken manier te morrelen, om het vervolgens te laten zoals het was.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.