+ Meer informatie

„Poolse crisis in meer dan één opzicht uniek"

Utrechtse hoogleraar in Oosteuropese geschiedenis:

3 minuten leestijd

Ten tweede is er de positie van WestDuitsland dat — anders dan in 1968 — niet langer als de grote boeman kari worden afgeschilderd omdat juist West-Duitsland de belangrijkste schuldeiser van failliet Polen is. Ten derde verkeert Polen in een unieke en tamelijk geïsoleerde positie in het Warschaupact. En ten vierde koesteren de Russen weinig illusies over de Polen zelf. Een gewelddadig ingrijpen zou weleens grote offers kunnen kosten." Dit stelde de Utrechtse hoogleraar in de Oosteuropese geschiedenis, prof. dr. Z. R. Dittrich op een lunchbijeenkomst van de Utrechtse afdeling van het Nederlands Genootschap voor Internationale Zaken afgelopen vrijdag. Volgens prof. Dittrich iS de Poolse crisis, die nu reeds lange tijd voortduurt om een aantal redenen uniek. Met het vorderen van de tijd wordt zij steeds ondoorzichtiger. Verschillende stellingen van Oost-Europa-deskundigèn die tot voor kort als Dittrich, ook voor mij is het uitbhjven van een gewelddadige ontknoping een grote verrassing gew'eest.

Sterkste staat

Een eerste relevant feit achtte prof. Dittrich dat Polen in het Warschaupact de sterkste staat is. Het land heeft een grote oppervlakte en tegen de 36 miljoen inwoners. De bevolking is homogeen en er zijn nauwelijks etnische minderheden. Daarenboven is er de zogenaamde „Polonia", de talrijke Polen in het buitenland, vooral in Amerika waar nog steeds intensieve contacten mee worden onderhouden. Als politieke lobby spelen die Poolse emigranten in de Verenigde Staten zeker een belangrijke rol. Verder zijn de Polen nationaal scherp geprofileerd. Elke Pool voelt zich een Pool, waarbij vooral twee kenmerken op de voorgrond treden: angst voor of zelfs vijandigheid jegens de Russen en ten tweede het Katholicisme. De contacten tussen Polen en de rest van de wereld zijn intensiever dan bij de andere Warschau-pactlanden het geval is, terwijl de contacten met de Bondgenoten in het Warschau-pact onder het gemiddelde liggen.

Uitvoerig ging prof. Dittrich in op de zwakke positie die de Poolse-Communistische partij in de samenleving inneemt. De partij heeft een zwakkere basis dan in de meeste andere Warschaupactlanden, vooral doordat de Polen de partij altijd met de weinige populaire Sovjet-Unie in verband gebracht hebben. De partij heeft zich ook doelbewust nooit als communistische partij willen aanduiden, maar als „Poolse Verenigde Arbeiderspartij". Die partij ontstond in de laatste jaren van de Tweede Wereldoorlog uit een fusie, maar ze is er nooit in geslaagd die mate van controle over de arbeiders te krijgen die de meeste andere communistische partijen in Oost-Europa verkregen hebben. 1^*

Strubbelingen

Het aantal interne strubbelingen is dan ook niet gering. De ongehoorde concessies aan de Vrije Vakbeweging Solidariteit hangen er mee samen. Mogelijk heeft de partijleiding in de ontstane noodsituatie getracht tot een akkoord te komen om- tijd te winnen.' Tevergeefs is geprobeerd de Vrije Vakbeweging te infiltreren, door , er partijleden lid Van te laten wordenl Prof. Dittrich typeerde de Poolse partijfunctionarissen als „paffiger", die tot dat 'soort tactieken in staat zijn. Hij verwachtte dat de verdeeldheid niet alleen binnen de partij maar ook binnen de Vrije Vakbeweging nog zal toenemen en schatte de kans dat één van de betrokkenen — de vakbeweging, de Poolse regering of de Sovjet-Unie — zijn geduld verliest op circa 30 procent. Er is ook een kleine kans dat het tot een modus Vivendi komt tussen de gematigden in Solidariteit en in de partij. Tussen die tragische en die optimale variant _ zijn allerlei ontwikkelingen denkbaar en het blijft dus uitermate moeilijk precieze voorspellingen te doen over wat er in Polen gaat gebeuren, aldus prof. Dittrich. •'M-vyy.-xKv.-i

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.