+ Meer informatie

Kuypers huis in A'dam is nu hotel

7 minuten leestijd

Het geboortehuis in Maassluis ging plat. Er verrees op die plek een nieuw pand. In 1987 metselde de rooms-katholieke minister-president Lubbers op nummer 11 een steen in de muur: "Hier werd op 29 oktober 1837 Abraham Kuyper geboren".

Toen Abraham een beroemd man was geworden, besloot het stadsbestuur de naam van de straat waar de pastorie stond -die heette de Zuidvliet- te veranderen in Dr. Kuyperkade. Niet elke voorbijganger ziet de gedenksteen. Soms zit het roodachtige graniet verborgen achter een stapel oude dozen. Het Kruidvat, de huidige eigenaar, moet ze toch ergens kwijt?

Vader Jan Frederik Kuyper, die predikant was, doopte zijn zoon op 3 december 1837 in de toen al oude Grote Kerk op het Schanseiland. Het prachtige gebouw blijkt op een paar schaarse zaterdagmiddagen in de zomervakantie geopend voor bezoekers.

Abraham nam in 1906 een naar hem genoemde, nieuwe christelijke school in gebruik. Aan de Lange Boonestraat. Het gebouw bestaat niet meer. Op de plek waar de school ongeveer gestaan zal hebben, ligt nu een groot parkeerterrein. Het heet er Nieuwe Schoolstraat. Een raadslid voor D66 maakt zich sterk voor een standbeeld van Abraham Kuyper in Maassluis. Niet omdat hij van dezelfde partij is. Maar uit respect.

Middelburg

Toen Abraham drie jaar was, vertrok het gezin naar Middelburg. De Kuypers woonden op de Rotterdamsekaai, of op de Punt. De kleine jongen heeft hier rondgezworven. Of speelden domineeskinderen in die tijd niet buiten? Het krioelt in de Buitenhaven nu van de plezierjachten. Het valt te begrijpen dat Brammetje evenals Michiel de Ruyter de lust voelde opkomen om naar zee te gaan.

De pastorie bevond zich op slechts enkele honderden meters afstand van de prachtige, anno 1667 in gebruik genomen Oostkerk. Kuyper senior zal daar ongetwijfeld hebben gepreekt. Hij stond dan op "de kansel van Smytegelt". Bram zat stellig onder vaders gehoor. De kerk is van mei tot en met oktober op donderdag van 10.30 tot 16.30 uur open voor bezoekers. In de zomerdagen op nog andere tijden.

Leiden

In 1849 nam vader een beroep aan naar Leiden. Abraham studeerde er vanaf 1855 theologie. De familie moet gewoond hebben op het adres Hoge Woerd 315. Dat nummer bestaat niet meer. Er zal sprake geweest zijn van een nieuwe nummering. Of er zijn huizen gesloopt. In een zijstraat staat een nieuw ogende Mercedes bij een Eros Center. Welke stad ziet kans om aan dat soort zaken te ontkomen?

Wellicht heeft vader gepreekt in de wat westelijker gelegen Pieterskerk. Alles in deze omgeving ademt historie. Zal de jonge student hier door de steegjes gedwaald hebben? Zich afvragende wat de zin van het leven is? En wat waarheid is? Zijn Leidse leermeesters J. H. Scholten en L. W. E. Rauwenhof stonden een rationele en humanistische geloofsleer voor.

Beesd

In 1863 deed ds. Kuyper intrede in zijn eerste gemeente Beesd. Hier was sprake van een grote ommekeer in Abrahams leven. Hij kwam in aanraking met de jonge arbeidersvrouw Pietje Baltus. Zij ging niet naar de kerk, maar hield thuis gezelschappen. Door haar invloed ging de jonge dominee Calvijn lezen. Aan de zuidwestzijde van het dorp loopt nu de brede Dr. A. Kuyperweg. Een zijstraat heet naar Pietje Baltus.

De kerk waar Abraham preekte, trekt aandacht door een plompe, maar imponer ende toren uit de twaalfde eeuw. Er tegenover staat op Voorstraat 81 de monumentale pastorie.

Utrecht

Reeds in 1867 vertrok Kuyper naar Utrecht. Hij nam z'n gezin mee. Ze moeten ergens aan de Catharijnekade gewoond hebben. Van die straat is anno 2006 nog nauwelijks iets over. Abraham hield zijn intreepreek in de eeuwenoude Domkerk. Maar hij heeft beslist ook het Woord bediend in de Buurkerk, de Janskerk, de Geertekerk, de Nicolaikerk en de Jacobikerk.

Amsterdam

In 1870 kwam Amsterdam. Kuyper woonde aanvankelijk op het adres Prins Hendrikkade 173. Er was in 1875 te Amsterdam sprake van een omnummering. De meeste huizen behielden daarbij hun reeds bestaande nummer. Ook dat van Kuyper? Het huidige nummer 173 lijkt een verwaarloosd pand. Toch getuigt de stoep met twee trapjes van betere tijden. Ooit woonden hier de aanzienlijken, mensen van stand. Maar nu verkondigen posters leuzen als: "Geen kernwapens" en "Geen kind in de cel". Kennelijk deden 'wereldverbeteraars' hun werk. Deelden zij wellicht het optimisme van Abraham de Geweldige?

In elk geval had de dominee hier zicht op het water. Dat deed hem ongetwijfeld denken aan z'n jonge jaren in Middelburg. Maar inmiddels had hij een hogere roeping dan naar zee gaan. Kuyper verhuisde naar Keizersgracht 164. Het naastgelegen nummer 162 herbergde weldra de Vrije Universiteit. De stenen drempel is uitgesleten.

In het voormalig woonhuis van de dominee is nu het viersterrenhotel Toren gevestigd. De receptionist is vriendelijk. Hij laat graag de bagageruimte van het hotel zien met een mooie oude schouw. Dat zou aanvankelijk de studeerkamer van de doctor zijn geweest. En later het 'zweetkamertje' van de Vrije Universiteit. Kuyper sliep in de huidige kamer 108. Daar mag natuurlijk elke willekeurige voorbijganger zijn neus niet om de hoek steken.

Den Haag

Vanaf 1877 woonde de inmiddels tot politicus getransformeerde predikant in Den Haag. Vanaf 1890 was hij tevens hoogleraar. Rond 1901 vestigde hij zic h aan de Kanaalstraat nummer 5. Het stadsbestuur veranderde later die naam in de Dr. Kuyperstraat. De ouder wordende leidsman van de "kleine luyden" woonde op de hoek van de smalle Laan van Roos en Doorn.

Er staat nu een fraai nieuw nummer 5. Maar kennelijk bleef de nummering gelijk. Dat blijkt uit het door twee dochters geschreven boekje "De levensavond van Dr. A. Kuyper" (1921). "Wie wel eens de Laan van Roos en Doorn is doorgewandeld, heeft mijn Vader het laatste jaar dikwijls zien zitten voor het raam zijner studeerkamer in een gemakkelijke leunstoel. Dit raam ziet aan de achterzijde van het huis uit op de tuin en op de Laan van Roos en Doorn, de zijstraat van de Kanaalstraat." Een muur verhindert nu dat uitzicht.

Op 8 november kwam 1920 het einde. Kuyper werd ter aarde besteld op de begraafplaats Oud Eik en Duinen. Het familiegraf ligt op locatie KD 1129. De steen is zeer eenvoudig. Geen marmer of graniet. Geen vermelding dat hier een voormalig staatsman ligt begraven. "Familiegraf Dr. A. Kuyper. Geboren den 29 October 1837 en in zijn Heiland ontslapen den 8 november 1920."

Het archief van dr. A. Kuyper bevindt zich bij het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme (1800-heden) aan de Vrije Universiteit te Amsterdam.


Abraham Kuyper (1837-1920)

De theologische opleiding van Kuyper stuwde hem in de vrijzinnige richting. Maar in z'n eerste gemeente, Beesd, kwam Abraham in aanraking met het orthodox gereformeerde kerkvolk. Dr. D. Nauta schreef in het Centraal Weekblad anno 1967 dat een oorzaak achter het beroep naar Utrecht lag in "de overgang uit het modernisme naar de orthodoxie."

De dominee was een veelzijdig man. Hij had als theoloog een leidende rol bij de Doleantie van 1886: een uittocht uit de Nederlandse Hervormde Kerk van de orthodoxie.

Kuyper stichtte ook de Vrije Universiteit. Daar trad hij aan als hoogleraar. Dr. A. F. Troost verklaarde in 1999 volgens De Groene Amsterdammer dat er in de VU van de illustere stichter weinig valt terug te vinden. Nog "een streng borstbeeld in een achterafzaaltje, een onherkenbaar portret in een hypermoderne lichtwand; en de rector heeft nog een VU-spaarbusje op zijn bureau waarmee eens voor Kuypers ongesubsidieerde universiteit geld werd ingezameld."

Kuyper was tevens politicus. Hij richtte de Anti-Revolutionaire Partij op. Ettelijke jaren diende hij als parlementariër; later als minister-president. Bovendien was hij journalist. Hij was hoofdredacteur van het kerkelijk weekblad De Heraut en van het dagblad De Standaard.

Tekenaar Albert Hahn noemde hem "Abraham de geweldige". Critici vonden dat Kuyper zich als premier te veel bemoeide met het buitenlands beleid. Dat leverde hem de bijnaam op van "minister voor Buitenlandse Reizen".

In de jaren negentig van de negentiende eeuw trokken de sociale vraagstukken volop Kuypers aandacht. Op het Christelijk Sociaal Congres van november 1891 sprak Kuyper een openingsrede uit die veel indruk maakte . Mede vanwege zijn oog voor sociale vraagstukken kreeg Kuyper ook de titel "Klokkenist der kleine luyden".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.