+ Meer informatie

Geruchten over vol pakhuis verstomd

Voedselsimatie in Sowjet-Unie is volgens deskundigen zeer slecht

4 minuten leestijd

DEN HAAG — De voedselsituatie in de op instorten staande Sowjet-Unie is momenteel „precair", „angstwekkend", „ongekend sinds de Tweede Wereldoorlog", „extreem slecht", zo roept een aantal Sowjetdeskundigen in Nederland. Zij houden hun hart vast voor de komende maanden. De heersende ontevredenheid in de verschillende delen van het land kan volgens hen grote politieke gevolgen hebben.

Allen pleiten voor directe, grootschalige humanitaire hulp op korte termijn. Het gaat dan om voedselhulp die rechtstreeks wordt geleverd. Geen kredieten die de Russen dan zelf maar moeten besteden, want dan komen de goederen toch alleen maar terecht in het zwarte circuit en in onbereikbare staatskanalen, buiten bereik van het overgrote deel van de bevolking, aldus J. Löwenhardt. Hij is als politicoloog verbonden aan de Rijksuniversiteit in Leiden.

Ineenstorting

In Moskou verwacht de bevolking op korte termijn geen verbetering van de voedselsituatie, alleen maar verslechtering. „Zelfs geruchten die normaal de ronde doen dat de pakhuizen nog vol zitten, hoor je niet meer", aldus A. Koppers van het Tweede Wereld Centrum in Amsterdam. Hij baseert zich op een netwerk van contacten in de Russische hoofdstad. De ineenstorting van politieke structuren versterkt de traditionele winterschaarste, die voor een belangrijk deel een distributieprobleem is, aldus Koppers.

..De economische situatie is in grote delen van het land sinds 1945 nog niet zo nijpend geweest als nu het geval is. Dat geldt voor de hoofdsteden van diverse Sowjetrepublieken, maar nog sterker voor de provinciesteden, zoals bij voorbeeld Sverdlovsk en Novgorod. Daar is het nog erger dan in Moskou", zegt M. Jansen, medewerker van het OostEuropa Instituut.

Het. is volgens hem nu zaak om „de nood tot aan een min of meer aanvaardbaar peil te beperken". Lukt dat niet, dan is het mogelijk dat de dagelijkse voedselellende met de mensen op de loop gaat en dat de gematigde nationalistische krachten in de republieken onder de voet worden gelopen door agressieve fanatici, zo meent Löwenhardt.

Broodrellen

Militair-en politiek is de situatie erg instabiel. Weliswaar lijkt er nu door de republieken een soort gemenebest van onafhankelijke nationale staten te worden opgebouwd, maar het is nog steeds de vraag hoe de macht binnen zo'n samenwerkingsverband wordt gedeeld. Verder spelen er nog allerlei etnische conflicten binnen de verschillende republieken.

Ook het voortbestaan van de grootste republiek, de Russische Federatie, is nog lang niet zeker. Verder is er ook nog de machtsstrijd tussen diverse politieke stromingen binnen de Russische Federatie, de democraten onder leiding van Jeltsin, de vroegere communisten onder aanvoering van vice-president Roetskoj en de rechtse, conservatieve stromingen.

De voedselproblematiek is voor de man en vrouw op straat echter het meest voelbaar. „Het is goed denkbaar dat zich binnen een aantal weken broodrellen gaan voordoen, met name in de Russische steden", zegt dr. M. Ellman, hoogleraar centraal geleide volkshuishoudingen, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. „Zoals het er nu uitziet, worden per 2 januari de prijzen in de Russische Federatie losgelaten en dan ontstaat er een hyperinflatie. Dan kan een stedeling helemaal niets meer voor zijn geld kopen".

Boeren

Volgens Ellman wordt de extreme voedselsituatie niet veroorzaakt door te weinig produktie. „Deze situatie komt voort uit een monetair probleem. De voedselschaarste doet zich vooral in de steden voor en niet op het platteland. De roebel is bijna niets meer waard en de boeren willen hun produkten niet leveren in ruil voor waardeloos geld. Zij houden ze achter en voeren ze op den duur op aan het vee".

Uiteraard moeten de westerse landen volgens Ellman de Sowjet-Unie te hulp schieten. Maar alleen op korte termijn mag dat in de vorm van voedselhulp zijn. Op de lange termijn moeten de westerse landen proberen te helpen bij het op gang brengen van de economische kringloop tussen de boeren en de steden. Ellman stelt zich bij voorbeeld voor dat westerse organisaties 1 miljard dollar ter beschikking stellen, daarmee het graan bij de boeren opkopen en dat aan de steden verkopen. Daarmee hoopt hij dat de kringloop op gang wordt gebracht.

De situatie is volgens Ellman niet hopeloos. De particuliere sector begint op te komen, zowel bij produktie als in de handel. Verder is Ellman enthousiast over de huidige bewindsman op Economische Zaken in Rusland, Jegor Gaidar. Maar het is de vraag of hij het een tijd kan uithouden.

Over de brug

Voor het komend jaar staat de Sowjetrepublieken volgens Ellman nog een aantal problemen te wachten. Ellman vreest voor de economische betrekkingen tussen de staren, vooral wanneer ze ieder afzonderlijk een eigen munteenheid invoeren. „Te verwachten is een ineenstorting van de handel, net zoals dat met de handel tussen de Oostblokstaten is gebeurd". Löwenhardt ziet graag in Brussel een permanent EG-bureau verschijnen dat zich gaat bezighouden met hulp aan de SowjetUnie. „Een eigen bureau, met een eigen infrastructuur en eigen vrachtwagens".

Inmiddels wordt de eerste hulp vanuit het Westen geboden. De Verenigde Staten hebben humanitaire hulp geboden en ook de EG komt over de brug. Brussel biedt 250 miljoen ecu rechtstreekse hulp en 500 miljoen ecu aan voedselkredieten. Verder geeft Brussel 200 miljoen ecu ten laste van de landbouwbegrotingen 1991 en 1992 en 400 miljoen ecu aan technische hulp.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.