+ Meer informatie

In Munster preekte Von Galen verzet tegen Hitlers „Rijk"

Stad van „Bommen Berend" goed voor een dagtocht

9 minuten leestijd

Een dag naar Münster en Münsterland is vanuit Midden- en Oost-Nederland goed te doen; u bent echt in het buitenland en komt toch bekende zaken tegen. Tenslotte was het hier tot 1535 een klein poosje het nieuwe godsrijk Sion van de revolutionaire Wederdopers, waarover ...rs meer. Maar hier ook kwam in 1648 de vrede van Westfalen tot stand in het prachtige oude raadhuis der stad, waar in de zaal der voorbereidende vredesonderhandelingen ook de schilderijen hangen die "onze" afgevaardigden van de Republiek uitbeelden.

Een dag naar Münster kan betekenen gezellig winkelen in het uitgestrekte voegangersdomein, wandelen in tuinen en parken, bijvoorbeeld bij het vroegere prins-bisschoppelijk paleis of in de botanische tuin achter dit paleis of varen op de Aa of het Aameer bij de stad. Een bezoek aan de door prof. ..ois gestichte Zoo, het dierenpark met o.m. een dolfijnenshow, past ook in de vorm van dagrecreatie. Maar daar wil ik u toch niet per se hebben. Münster heeft aan kunst en historie nog zoveel interessants te bieden dat u voor de genoemde zaken maar naar de Kalverstraat, het Veluwemeer, diergaarde Blijdorp of het Dolfinarium gaat.

Oorlogsschade
Ondertussen wandelen wij dan vanaf het station via de Winthorststrasse en de ..engraben naar de mooi gerestaureerde Prinzipalmarkt, het oude hart van Münster, vlak bij de St. Paulusdom en de Lambertikerk met de drie kooien van de Wederdoperleiders. Hier bevindt zich het in de oorlog zwaar beschadigde, maar goed herbouwde Raadhuis met erbij het eveneens aantrekkelijke weinhaus, dat nu nog als restaurant dienst doet. Vanaf deze plaats heb ik op de overboogde terrasjes een mooi uitzicht naar de Domplatz toe. Dat kon in 1779 niet gebeuren, want toen was op deze plek van het Michaelis... nog de Michaelispoort en dat was voomaamste toegang tot de „domburcht": het gebied van de kerk met zijn eigen rechten en wetten (immuniteit).

Volgens een beschrijver van de stadsgeschiedenis van Münster is het voorwaar geen toeval, dat de middeleeuwse poorters der Hanzestad dit ,,Borgerehues" (Burgerhuis) oprichtten juist tegenover de poort van het domstaatje in de stad. Het oude Raadhuis stamt al uit de 13e eeuw; werd vernieuwd in de 14e en kreeg toen de prachtige gothische gevel, die als de mooiste „wereldlijke" bouw uit deze eeuw geldt. In de tweede wereldoorlog werd dit gebied, inclusief de Domkerk en de oude huizen aan de Prinzipalmarkt, zwaar getroffen door de geallieerde bombardementen. Maar tegen 1954 was de getrouwe herbouw, van raadhuis en gevel een feit.

Vredeszaal
De grote voorhal met veel harnassen, een hanzeschip en wapens kan men vrijuit binnenwandelen, tenzij er de een of andere grote ontvangst te wachten staat. Maar dat wordt dan wel aangeplakt. Wie de beroemde ,,Friedenssaal" wil betreden, eveneens op de begane grond, telt daarvoor één D. Mark neer. Voor een paar Marken meer hebt u een aardig gidsje vol zwart-wit foto's: „Der Friedenssaal im Rathaus zu Munster". In deze zaal zaten op 15 mei 1648 'Spanjaarden en Hollanders bij elkaar om alvast een gedeeltelijke vrede te sluiten, waaruit de vrede van Westfalen voortkwam. De aankleding van het interieur bleef goed bewaard; tijdens de oorlog was het meubilair e.d. elders ondergebracht.

Zo kunt u nu nog gaan zitten op de houten banken en de burgemeesterszetel uit de 16e eeuw en kijken naar de 17eeeuwse portretten van — althans ten dele — afgevaardigden naar de onderhandelingen en naar de 16e-eeuwse smeedijzeren luchter. In de wand achter de zetel der vroede vaderen zit een beetje optisch bedrog; het lijken alle fraai gesneden houten panelen, maar het zijn kastjes, waarin zich dikke folianten bevinden.

Een ervan staat open en we zien er verlicht en wel een grote gouden(?) haan in staan. Er is ook een ietwat gruwelijk raadsel: een duidelijk herkenbare mensenhand, waaraan bij enkele vingers een paar kootjes ontbreken. De hand lijkt afgehakt. Herinnering aan de foltering der Wederdopers voor ze een smadelijke dood stierven in deze stad, die ze wilden omvormen tot het nieuw Jeruzalem?

Poort naar het niets
Weer naar buiten, nu naar het Stadtweinhaus: het meesterwerk der Late Renaissance in Münster, anno 1615. Hier bevindt zich de toegang tot de Raadskelder, hier was vroeger de stadswaag en vanaf de overhuiving voor dit gebouw werden de vonnissen van de stedelijke rechtbank afgekondigd, zodat de ronde bogen nog wel de ,,oordeelsbogen" heten.

We lopen de Prinzipalmarkt verder op naar de St. Lambertikerk, maar gaan eerst even de Salzstrasse in — niet naar de warenhuizen Karstadt of Woolworth, maar om een blik te werpen op de 18e-eeuwse Barokke Dominikanerkerk, de huidige r-k kerk van de Münsterse universiteit. De ronde koepel domineert het stadsbeeld. Ernaast staat de in stand gehouden vrijstaande gevel van het bijbehorende klooster, dat ook in de jaren veertig wel is weggebombardeerd. Het werkt vervreemdend, door zo'n hoge poort en gevelwand heen te wandelen en niet ergens in een eerbiedwaardige ruimte, maar gewoon weer buiten uit te komen.

Terug richten we onze schreden naar de Lambertikerk. Dat gaat dan langs de St. Lambertus-fontein, die in 1956 in de plaats kwam van de vernielde oude spuiter. De fontein is als ik er even verpozing zoek bevolkt door studenten en andere lieden, dit op dit uur van de middag lijken leeg te lopen. Dan de kerk met de drie kooien binnen. Ik dacht vroeger dat Jan Beukelszoon van Leiden met twee gezellen levend in deze kooien waren tentoongesteld. Dat blijkt niet het geval; ze waren wel eerst doodgemarteld.

Vermoorde bisschop
Nu is de huidige Lamberti-toren niet meer dezelfde als van de jaren dertig der 16e eeuw, maar als de drie kooien toen ook hoog hingen, kon men nauwelijks „genieten" van een gruwelijk kijkspel. Nu is bijna een verrekijker of telelens nodig om te ontdekken, dat het geen kleine kanariekooitjes waren, maar echt manshoge ijzeren cellen, 't Is niet te hopen, dat de verankering in de toren het door oxidatie of wat dan ook begeeft; de kans op nieuwe slachtoffers van deze martelwerktuigen is niet denkbeeldig. Ze hangen hier in de huidige toren sinds 1898.

De kerk is genoemd naar de bisschop van Maastricht, die omstreeks 705 in Luik moet zijn vermoord, en de bouwgeschiedenis ervan is erg wisselvallig geweest vanaf een eerste pogen rond 1000. Minstens drie voorgangers van de huidige kerk zijn bekend. De huidige kerk stamt wel uit de tijd voor en na 1400, maar de toren werd vanaf 1887 nagebouwd naar het voorbeeld van de Domkerk van Freiburg in het Zwarte Woud. De 90 meter hoge toren is de grootste van de stad; de oude, die maar 60 meter mat, werd in 1881 wegens bouwvalligheid gesloopt.

Nog altijd houdt, aldus een brochure van de kerk, een door de stad aangestelde torenwachter toezicht op brandgevaar. Ook kondigt hij als bazuinblazer de uren aan. Met gebruikelijke overdrijvingen wordt de kerk „de mooiste en grootste parochiekerk der stad, de meest rijpe hallenkerk der late gotiek in Westfalen" genoemd. Wellicht is het nog waar ook. Het interieur bevat tal van interessante zaken uit vroeger en later eeuw, bijvoorbeeld ook een gedenkplaat, gewijd aan een der bisschoppen van Münster, die naar de naam Von Galen luisterde.

Verzet tegen Hitler
Nu doel ik niet op ,,Bommen Berend", de 17e-eeuwse zeer wereldse vechtjas Christoph Bernhard von Galen, die o.a. Coevorden bestookte, maar op Clemens August kardinaal Von Galen, die van 1929 tot 1933 pastoor van de St. Lamberti was en die zich in de oorlog nogal dapper gedroeg jegens Hitler en zijn heirscharen. In deze kerk hield hij als bisschop in de zomer van 1941 vanaf deze kansel zijn beroemd geworden preek tegen de willekeur van de machthebbers in het „Derde Rijk".

Maar we keren deze ,,markt- en stadskerk" de rug toe en begeven ons haar de St. Paulusdom, na een uitgebrande voorganger opgetrokken vanaf 1225 op de restanten van die zogeheten Erpho-dom. Erpho was de bisschop die in 1090 de oude kerk inwijdde. Maar ook deze kerk was wellicht niet de eerste: er is sprake van de rond 805 gebouwde Liudger-dom, daar waar de latere kruisgang is aangelegd. De huidige kerk is wel gotisch, maar verraadt duidelijk de oudere romaanse invloeden.

Geen C & A-nonnetjes
In de Dom zelf zijn niet alleen stenen monumenten aanwezig als ik er rondkijk, maar ook levende: tal van nonnen en een enkele pater, maar àllen gehuld in het stemmig habijt dat bij hun orde en waardigheid hoort. Dus geen priesters in ribcord en coltrui, noch nonnetjes in wikkelrokken van C & A. Het is een van de bewijzen dat het Duitse rooms-katholicisme nog niet zo door de moderniseringsdrift is aangevreten als de Nederlandse zusterkerk. Andere bewijzen vinden we bijv. in de houding der Duitse bisschoppen tegenover progressieve theologen als Hans Küng, hoewel een Duitse Schillebeeckx als Johann B. Metz toch weer wel geduld wordt. Maar wie de Duitse Katholiekendagen wel eens heeft bekeken, voelt aan wat ik bedoel: de paus en Rome hebben hier nog vaste voet en als het zo uitkomt willen r-k kerkhistorici best de geschiedenis van Luthers reformatie vervalsen.

Terug echter naar de Domkerk. Beroemd zijn de ,,monumentale beelden in het paradijs", grafmonumenten, de Domschatkamer en vooral het prachtige astronomische uurwerk. De grafmonumenten van zowel prins-bisschop Bernhard von Galen als van de nazibestrijdende ,,leeuw van Munster" Clemens August graaf Von Galen zijn hier te vinden. De in 1946 overleden kardinaal heeft ook een bronzen gedenkteken op het Domplein. Het astronomische uurwerk is in drie jaar gebouwd vanaf 1540, nadat de Wederdopers het oude uurwerk hadden vernield. Hielden zij niet van de klok of van maanstanden en banen trekkende planeten?

Astronomische klok
De astronomisch klok bevat o.a. een Paaskalendarium, de Dierenriemtekens, de symbolen der evangelisten, de Dood die de klok slaat en Chronos (de Tijd), die de zandloper omkeert. Kwartieren en uren worden geslagen en elke middag om twaalf uur is er een processie der Drie Koningen, die tijdens het klinken van een klokkenspel aan de H. Maagd voorbijschrijden.

In de entree, het "paradijs", hangen niet alleen de stenen beelden, maar ook indrukwekkende foto's van de Domruine na de Britse bommen en voor de herbouw. Heel indrukwekkend is een ingemetselde gedenksteen, aan deze Dom geschonken door de Engelse kathedraal van Coventry, die door de Duitsers was weggebombardeerd. Hopelijk wordt de symboliek door alle binnentreders opgemerkt: zó in elk geval nooit meer!

Ik sta weer buiten en wandel even naar de O.L. Vrouwe- of ,,Ueberwasser"-kerk, dicht bij de Aa en het Aameer. Natuur en cultuur verenigd in prettige harmonie. Hier ligt ook het huidige bisschoppelijk paleis; het oude prins-bisschoppelijke bouwwerk beoort nu bij de universtiteit. De beschikbare tijd is echter om en ik realiseer me, nog maar een klein deel van het oude stedenschoon min of meer grondig te hebben kunnen bekijken.

Maar wie weet; een dagtocht vanuit Apeldoorn naar Munster, via Enschede, Gronau en het aantrekkelijke stadje Burgsteinfurt — zeker niet overslaan! — is best te doen: ik kwam van Apeldoorn tot Munster op 150 km. uit. Het Duits Reis- en verkeersbureau. Spui 24 te Amsterdam, tel. 020-241293, of de lokale Verkehrsverein, Berliner Platz 22, tel. 40495, (tegenover het Hauptbahnhof) kan u alle inlichtingen geven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.