+ Meer informatie

Joep van Pallandt wilde van Den Haag naar Utrecht achteruit rijden

10 minuten leestijd

zee. Van dit kasteel is nooit iets teruggevonden. Wel hangt er in het huidige Hotel Kasteel De Vanenburg een schilderij van het oude slot, maar Van Heil betwijfelt het of het er wel zo heeft uitgezien.

Het oudste kasteel is eigendom geweest van verschillende families. Vanaf 1389 was het in bezit van Wolf van Putten en vanaf 1479 van de familie Van Vaeneveldt. In 1561 kocht de familie Van Angeren het landgoed op. In 1637 was het landgoed voor een groot deel in handen van Peter van Apeltom. Deze was luitenant-kolonel in het Staatse leger.

Na zijn overlijden in 1645 kwam het kasteel in handen van de familie Van Essen. Dit moet gebeurd zijn tussen 1646 en 1651. Hendrik van Essen was een belangrijk persoon in zijn tijd. Hij is onder meer burgemeester van Zwolle geweest. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog moest hij vluchten naar Bremen, omdat hij fel anti-Spaans was. Na zijn terugkeer werd Hendrik burgemeester van Harderwijk. Hij had verder tal van bezittingen in de Achterhoek en kocht veel land op in de omgeving van Putten en Nijkerk.

In 1674 liet Hendrik een nieuw huis bouwen. Dit gebeurde op de plaats waar het kasteel nu nog staat. Dit gebouw noemde men het Nieuwe Kasteel De Vaenenborch. Het is gebouwd door bouwmeester PhiUps Vingbooms. Hij was een tijdgenoot van de bekende bouwmeester Jacob van Campen. Vingbooms heeft twee boeken geschreven met daarin tekeningen en situatieschetsen van gebouwen die hij ontworpen had. Ook tekeningen van De Vanenburg staan erin. Vlak nadat de nieuwbouw gereed kwam, heeft Hendrik het kasteel tot een leen van Gelre gemaakt.

Fabeltje

De familie Van Essen heeft nog vele jaren grote invloed gehad. Een nakomehng van Hendrik, Lucas Willem van Essen, vervulde een groot aantal belangrijke, publieke functies. Zo was hij onder meer burgemeester van Harderwijk, luitenant-opper jagermeester van Gelderiand en bewindvoerder van de Oostindische Compagnie.

De dochter van Lucas van Essen trouwde met Philips Hendrik van Goltstein. Hierdoor kwam de Vanenburg in handen van de familie Van Goltstein. De zoon uit dit huwelijk maakte de inval van de Fransen mee. Deze zoon. Evert Jan Benjamin van Goltstein, stond bekend als zeer Oranjegezind. Het verhaal gaat nu dat Fransgezinde patriotten het kasteel bestormden en in brand staken. Het kasteel moet tot de grond toe zijn afgebrand. Het familiewapen werd geroofd en bij de patriottische familie Van Lynden in de gracht gegooid. Deze familie bewoonde toendertijd het kasteel Oldenaller, ook in Putten. Dit kasteel ligt halverwege de huidige weg van Putten naar Nijkerk.

Archivaris Van Heil verwijst het verhaal van de brandstichting en verwoesting naar het rijk der fabelen. Volgens hem is het kasteel nooit in brand gestoken en verwoest door patriotten. „Het is een mooi verhaal en de mensen geloven zoiets graag. Maar er is geen enkel bewijs voor", aldus Van Heil. Wel is het kasteel afgebroken en is het familiewapen in de gracht van Oldenaller gegooid. Het wapen is later teruggevonden en prijkt nu weer in de voorgevel van het kasteel.

Volgens Van Heli is het kasteel in 1807 verkocht aan de heer Pit en is het in 1813 gewpon afgebroken. Een belangrijke daad van Pit was het aanleggen van een allee van De Vanenburg naar het dorp. Een gedeelte van deze allee is er nu nog en heet, hoe toepasselijk, de Vanenburgerallee. Maar Pit heeft niet lang kunnen genieten van het landgoed.

Geen 'herenhuis'

In 1820, na de Franse tijd, kocht de familie Van Golstein de grond terug waarop het kasteel gestaan had. Eigenaar werd toen Hendrik Rudolph Willem van Goltstein. Deze Hendrik kocht in 1850 ook het landgoed Oldenaller op van de familie Van Lynden. Omstreeks 1870 werd De Vanenburg weer opgebouwd 'in de huidige vorm. Volgens overlevering is De Vanenburg gebouwd met de ambtswoning van het ministerie van buitenlandse zaken aan het Plein 1813 in Den Haag als voorbeeld. Van Heil betwijfelt ook deze bewering. Het kasteel is volgens hem gebouwd naar het model van een 'simpel' herenhuis in Den Haag en zeker niet naar het model van een woning aan Plein 1813.

Ook de bewering dat er nog een plafond over is van bouwmeester Vingbooms is niet waar. „Hoe kan van een afgebroken gebouw nog een plafond van zo'n 300 jaar oud bewaard zijn?" vraagt Van Heil zich af. In 1870 is het gebouw van de grond af opnieuw opgebouwd.

Een dochter van Hendrik trouwde met baron Van Pallandt. Een zoon uit dit huwelijk trouwde met Anna Frederica Everdina baronesse van Goltstein. Dit echtpaar heeft grote invloed gehad op de Puttense samenleving. Baron Aylva van Pallandt is jarenlang lid geweest van de Puttense gemeenteraad. Deze baron overleed in 1906. De baronesse leefde nog tot 1917 op het kasteel. Het echtpaar bleef kinderloos.

Gulheid

Aan geld had dit echtpaar geen gebrek. Ze waren schatrijk. Maar anderen lieten ze meeprofiteren van hun rijkdom. In 1884 schonk de baron een torenuurwerk aan de gemeente. Als tegenprestatie werd een laan aangelegd tussen de toren en De Vanenburg. De famihe Van Pallandt had zo altijd het uitzicht op de toren. In de volksmond werd deze laan de Torenlaan genoemd. Van deze laan is niets meer over.

In 1901 schonk de baronesse aan de gemeente een huis in de Dorpsstraat voor de plaatselijke dokter. Het vroegere kerkgebouw met bijgebouwen van de christelijke afgescheiden gemeente kocht ze en hierin vestigde ze een weeshuis, dat niet alleen bestemd was voor weeskinderen uit Putten, maar voor kinderen uit heel Nederland. De baronesse bezocht zeker twee keer per week in haar ezelkar het weeshuis. Een keer per jaar mochten de kinderen naar het kasteel komen. Dat was een feestdag en dan kregen de kinderen een traktatie.

Het eten was eentonig in het weeshuis. Elke dag hetzelfde, behalve zondags. Dan kregen de kinderen soep en hutspot met spek. Jarenlang heeft de baronesse dit weeshuis alleen betaald. Later maakte het weeshuis plaats voor een oudemannenhuis. Nu is op dezelfde plaats bejaardentehuis Elim gevestigd.

Ook met het lot van militairen was de baronesse begaan. Het Christelijk Militair Tehuis in Harderwijk had elk jaar een tekort aan geld. Geen nood, want de baronesse vulde de tekorten elk jaar weer aan.

Kerstboom

In 1917 kwam ook aan het leven van de baronesse een eind. Het hele landgoed, het kasteel en verschillende boerderijen in de omgeving kwamen in het bezit van een neef. Deze Hugo van Pallandt leidde een zeer stormachtig leven. Eigenlijk had een oudere broer van Hugo de erfenis moeten krijgen. Maar toen hij eens een kerstboom uit het bos haalde en in huis zette, vond de familie hem niet meer zo geschiet...

Hugo van Pallandt werd in de volksmond Joep genoemd. Dit is waarschijnlijk een verbastering Van het Engelse Hu,ghy. Over deze Joep De Vanenburg. Foto's RD doen wonderlijke verhalen de ronde. Zo schijnt het dat Joep eens een weddenschap afsloot met een vriend. Joep zou met zijn auto achteruit rijden van Den Haag naar Utrecht. Of dit drieste plan nog uitgevoerd is, meldt de historie niet.

Slimmerd

Beroemd is de geschiedenis van Joep met de spoorwegbeambte. In die tijd werden de. spoorbomen nog bediend met de hand. Als er een trein kwam, werden de bomen naar beneden gedraaid. Zo ook op een dag toen net baron Joep in zijn auto naderde. De spoorwegbeambte hoorde de auto aankomen en draaide de bomen snel weer omhoog, zodat Joep nog voor de trein langs kon. Joep beloonde de man met een gulden. En voor die tijd was dat een heel bedrag. De beambte, ook niet achterlijk, draaide nu elke keer als hij de auto van Joep hoorde de bomen neer en dan weer omhoog. Of hij elke keer een gulden kreeg, is niet bekend.

Tot het kasteel behoorde ook een papiermolen. Deze werd in 1874 afgebroken. Joep van Pallandt liet in het beekje waaraan de molen stond, een waterval aanleggen. Met behulp van een schoepenrad wekte hij zo de energie op die hij nodig had voor het kasteel.

Joep was een zeer groot muziekliefhebber. Hij had een groot arsenaal aan muziekinstrumenten en regelmatig werden er concerten gegeven bij het kasteel. Daarnaast had Joep ook een zwak voor schoon vrouwvolk. Zo is er een foto bekend waarop Joep staat afgebeeld met Miss Universe.

Berucht waren de tuinfeesten die gegeven werden in de kasteeltuin. Dit alles kostte Joep van Pallandt handenvol geld. Volgens Van Heil heeft hij er drie erfenissen doorgejaagd.

PCO kapte hout

Ook al de boerderijen die bij De Vanenburg behoorden, moest Joep verkopen wegens geldgebrek. Het was in de crisisjaren, dus de opbrengst was niet echt groot. Gevolg was wel dat van het grote landgoed weinig overbleef. Uiteindelijk is het verkocht aan de Protestants-Christelijke Onderwijzersvereniging.

Deze vereniging had grote moeite om de hypotheek te betalen. Ten einde raad besloot men toen de bomen langs de Vanenburgerallee te kappen. Het hout werd verkocht en van de opbrengst kon de hypotheek worden afgelost.

Tijdens de oorlog vorderden de Duitsers het kasteel. Zij maakten er een werkkamp voor joodse gevangenen van. Na de oorlog is het nog een tijdje een vakantie- en herstellingsoord geweest.

In 1961 kocht de overheid het kasteel om er de Stafschocrf Bescherming Bevolking in te vestigen. De inrichting was zeer sober en de gebruikers zijn waarschijnlijk niet zo zuinig op de spullen geweest. Toen de BB in de jaren tachtig werd opgeheven, kwam het kasteel weer leeg te staan.

Vakantiehotel

Dit duurde tot 1985. Toen kocht de familie Kamphorst De Vanenburg, die inmiddels in zeer vervallen staat verkeerde. Kamphorst liet het kasteel met eigen geld restaureren. Het doet nu dienst als vakantiehotel voor wat oudere Nederlanders. Hoewel De Vanenburg onder Monumentenzorg valt, wil Kamphorst geen subsidie hebben. Wel staat het kasteel op de subsidielijst van de gemeente Putten, maar helemaal onderaan. „Besteed het geld van ons maar aan projecten waarvoor het echt nodig is", aldus Kamphorst. De Vanenburg zou slechts in aanmerking komen voor enkele tienduizenden guldens. Voor zo'n groot complex is dat maar een druppel op een gloeiende plaat. „We hebben daarom de gemeente maar een vriendelijk briefje geschreven, waarin we zeggen dat we geen prijs stellen op subsidie", zegt Kamphorst.

Op zich is dit een uniek geval. Meestal wil men alleen maar meer geld van de overheid. Het komt niet vaak voor dat een instelling of particulier bedrijf vrijwillig afstand doet van het recht op subsidie. Maar de exploitatie van het hotel is winstgevend, zodat de restauratiewerkzaamheden met eigen geld betaald kunnen worden.

Kamphorst heeft het kasteel zo veel mogelijk in oude stijl laten restaureren. Bijna twee jaar was men bezig om alles op te knappen, maar het resultaat is er dan ook naar. Vooral de schouwen die in enkele kamers te vinden zijn, zijn indrukwekkend. Verder vallen de plafonds op. Deze zijn in alle kamers bewerkt.

Ook voor de hotelgasten wil Kamphorst een historisch sfeertje oproepen. Zo zijn er vaak uitvoeringen voor hotelgasten waarbij alleen een harpspeler speelt. Of er dwaalt een troubadour langs de tafeltjes, die ballades ten gehore brengt.

Uitheemse tuin

De tuin is een verhaal op zich. Rond 1860 zijn verschillende bijzondere bomen geplant in de tuin. In die tijd was dat een gebruik om in de tuinen vreemde, uitheemse boomsoorten te planten. Bij De Vanenburg was het al niet anders. Zeer bijzonder is een mammoetboom. Deze boomsoort komt vooral voor in de Sierra Nevada in Californië. Sommige exemplaren worden 100 meter lang. Het exemplaar bij De Vanenburg is niet zo hoog, maar toch is het de hoogste boom van Putten.

Andere bijzondere bomen zijn een Japanse noteboom, een trompetboom, een zwarte walnoot en meer van dergelijke uitzonderlijke bomen. In de tuinen heeft Kamphorst hofjes aangebracht. Rond die hofjes zijn de kamers van de hotelgasten gegroepeerd. De vormgeving is in de stijl van het kasteel gehouden. De hofjes hebben de namen van verschillende families die het kasteel in vroeger dagen bewoond hebben. Zo blijven de namen van de oude bewoners in herinnering bij de hedendaagse bezoekers.

In de regio

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.