+ Meer informatie

Kasteel Haamstede: van donjon tot fraaie baanderheerKjkheid

Slot werd groot door gravenzoon Witte bastaard van Holland

5 minuten leestijd

HAAMSTEDE - In de Kop ofte wel de zuidwesthoek van het voormalige eiland Schouwen-Duiveland ligt Haamstede. Samen met de dorpen Burgh, Burghsluis, Westerschouwen, Nieuw Haamstede en Renesse vormt het de gemeente Westerschouwen. Zonder enige overdrijving kan gesteld worden dat het dorp in een uitzonderlijk mooi en rijk natuurgebied van stranden, duinen en bossen ligt. Bovendien staat er in Haamstede nog een mooi middeleeuws kasteel: het Slot Haamstede.

Opgravingen hebben aan het licht gebracht dat Haamstede in de tijd toen de Romeinen in ons land waren al een nederzetting was. Over de betekenis van de naam lopen de meningen wat uiteen. Mogelijk vindt de naam zijn oorsprong in het woord Haagman, een stuk land omgeven door een dijk of dam, dat de benaming was voor de eerste polders in de duinen. Volgens een andere mening zou de naam afkomstig zijn van de kreet "De Hamer", een zijtak van de Schelde. Hoe het ook zij, we hebben in ieder geval hier met een zeer oude nederzetting (dorp) te doen.

In 1229 is er in de oude archieven voor het eerst sprake van een burcht van Haamstede. Niettemin is het aannemelijk dat de burcht ouder is, want op een officiële lijst van de heren van Haamstede staat Costinus van Haamstede uit 1150 als eerste vermeld.

Donjon

Nu moeten we ons van die eerste burchten niet te veel voorstellen. Voor en omstreeks het jaar 1000 waren het meestal vierkante of ronde houten verdedigbare woontorens met drie of vier vertrekken boven elkaar. Ze waren uit nood geboren om zich tegen de invallen van de Noormannen of ander gespuis veilig te stellen.

De torens (donjon) waren op een opgeworpen heuvel gebouwd. Eromheen kwam een muur van puntige palen en een diepe gracht. Buiten de gracht, maar wel in de directe omgeving van de burcht, lag een slordige verzameling van wat houten en lemen bouwsels, zoals stallen, een korenschuur, een bakoven, een smidse en de hutten voor het dienstvolk. Dit geheel was ook weer door een muur van puntige palen en een diepe gracht omringd.

Pas na het jaar 1000 werd er geleidelijk aan een begin gemaakt met het bouwen van verdedigbare woontorens van steen. Het is best mogelijk dat de eerste burcht van Haamstede ook zo'n houten toren is geweest. In de dertiende eeuw is de stenen toren (donjon) gebouwd, waaromheen het sterke slot Haamstede zich later heeft ontwikkeld.

Baanderheer

Nadat Jan van Haamstede in 1295 kinderloos was overleden, waardoor met hem het oude geslacht van Haamstede was uitgestorven en het leen weer aan de graaf van Holland was vervallen, kreeg Witte bastaard van Holland het slot Haamstede in leen en was van af toen Witte van Haamstede.

Hij, een bastaardzoon van graaf Floris V van Holland, heeft de meeste bekendheid aan Haamstede gegeven. Toen namelijk de Vlamingen diep Holland waren gedrongen, was hij ter hoogte van Haarlem met zijn mannen ergens in de duinen geland en plantte op het hoogste duin "De Blinkert" de Hollandse vlag, ten teken dat hij voor de Hollandse rechten wilde strijden.

Op de tijding hiervan snelden vele Hollanders hem tegemoet en schaarden zich onder zijn vanen, waarna men naar Haarlem optrok. Na een korte maar hevige strijd trok hij omstuwd van een juichende menigte Haarlem in. De overrompelde Vlamingen konden maar weinig weerstand bieden en vluchtten overhaast weg, waarbij nog velen werden gedood. Het pad waarlangs de vijanden vluchtten, tussen Haarlem en Hillegom, heet nu nog "Het Man Pad".

Witte van Haamstede werd ook de stamvader van een nieuw geslacht Van Haamstede. In hun tijd werd Haamstede tot een baanderheerlijkheid verheven. Dit was een hoge onderscheiding. Een baanderheer mocht namelijk in de strijd zijn mannen onder zijn eigen banier aanvoeren. Daarnaast had hij het muntrecht en de hoge rechtspraak en stond in rang direct onder de graaf of vorst.

Nog altijd voert de gemeente Westerschouwen in haar gemeentewapen als hartschild het wapen van de Witte van Haamstede, namelijk het schild van goud, waarop een rode leeuw, met op zijn schouder een schildje van goud waarin een rood wiel, dat de heren van Heusden in hun wapen voerden. Als zoon van graaf Floris V van Holland voerde Witte van Haamstede de Hollandse leeuw, en omdat zijn moeder uit het geslacht van Heusden was, het wiel van de heren van Heusden, in zijn wapen.

Ruïne

Tot 1454 zou het geslacht van Haamstede op de Baanderheerlijkheid van Haamstede hun scepter zwaaien. Door de overwinning van Philips van Bourgondië moest de familie het veld ruimen en werden hun bezittingen verbeurd verklaard. Daarna kwam het goed in handen van Lodewijk van Gruuthunse, een gunsteling van de Bourgondische hertog.

Deze bouwde aan de oude burcht een groot en machtig kasteel, aangepast aan de luxe eisen des tijds. Maar in 1525 vatte dit kasteel vlam door een uit 'de hand gelopen vreugdevuur op het voorplein, ontstoken ter ere van de overwinning van Maximiliaan in de slag bij Pavia. Heel het fraaie bouwwerk ging in vlammen op. Alleen de oude, verwaarloosde woontoren bleef nog over.

Het eens zo trotse slot zou ruim tachtig jaar lang een ruïne blijven. Tot in 1608 J. van der Eijnde de ruïne kocht en om de oude toren een nieuw kasteel bouwde met twee torens en een poortgebouw. In het begin van de achttiende eeuw onderging het slot nogmaals een uitbreiding en verandering. Het ajuizien dat het toen kreeg vormde ook het uitgangspunt bij de laatste restauratie. Tijdens die laatste verbouwing vond men bij het graafwerk nog Romeinse bouwresten en goed geconserveerde menselijke skeletten uit de 9e eeuw.

NV het Slot

Van de verschillende adeUijke geslachten die in de loop der eeuwen slot Haamstede hebben bewoond, was de familie Van der Lek de Clercq de laatste die het slot van 1853 tot 1955 bewoonde. Omdat het tegenwoordig voor de eigenaren van kastelen en landgoederen, vanwege de hoge lasten en onderhoudskosten, steeds moeilijker wordt hun erfgoed goed te onderhouden, hebben de laatste vrouwen van Haamstede de Baanderheerlijkheid Haamstede in de NV Landgoed Slot Haamstede ondergebracht. Zo kan dit historisch cultuurgoed tot in lengte van dagen bewaard blijven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.