+ Meer informatie

Kunstwerk aarde

Satellietopnames misstaan niet in galerie met hedendaags werk

4 minuten leestijd

De schepping is een kunstwerk. De planeet aarde zelf ook, zeker bezien vanuit het heelal. Dat blijkt uit de schitterende verzameling satellietopnames in het boek "Kunstwerk Aarde. Satellietbeelden vanuit de ruimte". Veel van de foto's zouden niet misstaan als schilderij in een galerie voor moderne kunst.

Neem de opname van de Dasht-e Kevir-woestijn in Iran (1). Op het eerste gezicht lijkt het of een onbekende fotograaf het palet van een pauzerende schilder heeft vastgelegd. In werkelijkheid laat de opname het gesteente van de woestijn in al zijn verscheidenheid zien. Net alsof iemand zojuist het landschap heeft gepolijst. Het meeste zand is er door de wind weggeblazen en daardoor zijn langgeleden afgezette lagen klei en zouten te voorschijn gekomen.

Of neem de satellietopname van de uitgestrekte landbouwgebieden in de Amerikaanse staat Kansas (2). Ze doen al snel denken aan hedendaagse, abstracte schilderijen die opgebouwd zijn uit duizenden kleine stippen. De agrariërs in dit deel van de Verenigde Staten gebruiken echter allemaal besproeiingssystemen die een cirkel draaien over de uitgestrekte akkers. Vanuit de ruimte ontstaat daardoor een schijnbaar eindeloos patroon van grotere en kleinere rondjes. De kleuren op dit 'schilderij' zijn -zoals bij veel foto's in het boek- niet de natuurlijke, maar laten landbouwdeskundigen zien hoe rijp de gewassen zijn.

De satellietbeelden bewijzen dat 'gewone' natuurverschijnselen toch bijzonder zijn. Een wervelstorm blijkt deel uit te maken van een heel wolkenpatroon, ijsschotsen zijn nietige kruimeltjes in een grote ijszee. De mooiste opnames van natuurverschijnselen zijn die van een enorme zandstorm die grote hoeveelheden zand vanuit de Afrikaanse Sahara ver de Atlantische Oceaan opblaast (3), en die van een grote wolk boven de woestijn in Mauretanië die in combinatie met de woestijnduinen voor een grillig schaduwspel zorgt (4).

Satellietesthetiek

Het kunstboek is tot stand gekomen door de inzet van Rober Meisner van de Duitse ruimtevaartorganisatie DLR. Hij is een liefhebber van de zogeheten satellietesthetiek en verzamelde voorafgaand aan de publicatie wereldwijd de mooiste opnames van onbemande ruimtesondes. Het resultaat is een fraai vormgegeven uitgave, waarin grote foto's op een zwarte ondergrond zijn afgedrukt. De soms wat summiere toelichting op de foto's is helaas achter in het boek opgenomen. Dat zorgt voor veel heen en weer geblader, temeer omdat de paginanummering op de bladzijden met foto's achterwege is gelaten.

De foto's geven de lezer een idee van het beeld dat astronauten tijdens hun ruimtetrips hebben. Dat de werkelijkheid nog mooier is dan het fotoboek kan laten zien, blijkt wel uit de toelichtende hoofdstukken voor in "Kunstwerk Aarde". Zo schrijft de Duitse astronaut Ulf Merbold in zijn bijdrage een reisimpressie, en hij benadrukt daarin dat hij zich tijdens zijn vlucht realiseerde dat de mensheid "op een planeet leeft die niet alleen fascinerend mooi, maar ook klein is."

Zijn collega Ulrich Walter zegt het nog wat poëtischer door te stellen dat al de beelden "ons denken over onszelf en over de aarde sterker beïnvloeden dan alle grote literaire werken samen." Walter hoopt dat ook "Kunstwerk Aarde" eraan zal bijdragen dat iedereen anders gaat denken over onze wereld, over oorlog en vrede. Daarmee is de uitgave meer dan een platenboek.

Marree Man

De meeste foto's in het boek zijn niet gemaakt om de foto, maar bijna altijd als onderdeel van een onderzoek naar (de oorzaak van) veranderingen op deze planeet. Geologen zoeken naar nieuwe delfstoffen, meteorologen willen meer weten over het gat in de ozonlaag boven Antarctica, milieuspecialisten bekijken de gevolgen van de opwarming van de aarde, plantendeskundigen de gevolgen van de kap van oerwouden en oceanologen willen meer weten over waterstromen.

Toch ontsnapt er wel eens iets aan de aandacht bij het bestuderen van al de satellietbeelden. Dat bewijst het verhaal over de Man van Marree (5).

In het afgelegen Australische dorpje Marree komt in 1998 het bericht binnen dat in de woestijn 60 kilometer verderop het "grootste kunstwerk ter wereld" is ontdekt. Straaljagerpiloten bevestigen na een verkenningstocht dat er op de grond inderdaad een 4 kilometer grote afbeelding van een aboriginalkrijger met een boemerang in zijn hand is te zien. Opwinding bij archeologen. Al snel blijkt dat de geoglief niet door de oorspronkelijke bewoners van Australië is gemaakt.

Wie de Marree Man wel op het aardoppervlak tekende, is nog steeds een raadsel. Soldaten van een nabijgelegen bases zouden erachter kunnen zitten. Hoe dan ook, de daders moeten dagen bezig zijn geweest om de bruine aarde weg te graven om zo de witte krijtlaag te voorschijn te halen. Bovendien moeten zij -voorzien van moderne navigatieapparatuur- vele malen rond de figuur zijn gegaan, want de dikte van de omtreklijn zelf is al 32 meter.

Toen na de ontdekking satellietfoto's uit het archief werden gehaald, bleek de strijder daar inderdaad in volle glorie op te staan. Niemand van de deskundigen had hem eerder gezien. Hoeveel verborgen schatten zouden er nog meer op het aardoppervlak te vinden zijn?

N.a.v. "Kunstwerk aarde. Satellietbeelden vanuit de ruimte", door Robert Meisner (red.); uitg. Tirion B.V., Baarn, 2002; ISBN 90 4390 382 5; 244 blz.; 49,94.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.