+ Meer informatie

Profane „Bijbelverhalen' en getrouw navertellen van de Schriften

Van der Land, Evert Kuijt, Doré en de GBS

10 minuten leestijd

APELD00RN — Prediker klaagde in zijn dagen al, dat er maar geen einde kwam aan de boekenproduktie. Dat geldt in onze eeuw zoveel te meer en welin het bijzonder als het over bijbels en (vooral) kinderbijbels gaat: het slot dier uitgaven is nog niet in zicht. Wij noemen weer een aantal van die werken.

De behoefte aan kinderbijbels is groot; hoewel er al in ons taalgebied zo ontzettend veel zijn, komen er jaarlijks nieuwe bij. In 1971 verscheen er een rapport, waarin er al zo'n 35 werden besproken en gewaardeerd op hun kwaliteiten. In ,,De Reformatorische School" heeft I. A. Kole er een bijdrage aan gewijd; ,,Een Kinderbijbel? Ja! Maar welke?".

Nu, de voor ons liggende van Sipke van der Land, ,,De Bijbelverhalen" met aardige, maar wel nogal eens wat gewild aandoende tekeningen en kleurenplaten van Bert Bouman - zal het in elk geval niet zijn, dunkt ons. Uitgeverij Kok te Kampen bracht dit boek (208 blz., groot formaat, honderd tekeningen, fraai gebonden, prijs ƒ29,50) eind vorig jaar op de markt en ondanks de toelichting van schrijver en uitgever was de kritiek er op niet mis.

Anne de Vries

Die toelichting luidde o.a.: een verhalende bijbel moest het worden voor het hele gezin, in één deel vanwege de eenheid van Oude en Nieuwe Testament, beperkt tot een keuze van in totaal honderd verhalen, geschreven in een verteltrant die geschikt is voor voorlezen en beluisteren en zó, dat de lezers zichzelf erin herkennen en het gevoel hebben, er zelf bij te zijn.

De verhalen moesten kort worden, in groepjes samengevat naar de grote lijnen der bijbelse geschiedenis en ook de boeken van Salomo als Spreuken en Hooglied moesten aan bod komen.

Kok geeft ook de kinderbijbels van Anne de Vries uit (nu al twintig drukken en in vele talen vertaald), maar men vraagt naar een meer eigentijdse taal, toon en illustraties.

Zo heet het in de toelichting. Welnu, op al die genoemde punten is het werk geslaagd: het is vlot leesbaar, de prenten en gekleurde platen van Bouman met de materie vertrouwd als medewerker aan de serie ,,Woord voor woord" van de vroegere IKOR - spreken mogelijk wel aan, maar toch bevredigt het geheel niet.

Profaan

Hoe komt dat? Omdat het allemaal, tot en met verhaal 100 (over de Openbaring van Johannes) gewoon menselijke, vlotte vertellingen zijn, véél te vlot vaak. De grens tussen het gewijde en het profane is bij Sipke van der Land in dit boek ver te zoeken. Zijn woordvondsten zijn soms fraai , soms gezocht en op den duur vervelend: „de slang was verduiveld gemeen", of de bezetene te Gadara (verhaal 76, ,,Zijn ze nou gek"), die ,,idioot sterk was" en tegen Jezus zei ,,Doe me in Godsnaam geen pijn".

Deze bezetene ,,barstte van de zenuwen" en brieste ,,Mijn naam is legioen, want ik zit barstensvol" en toen zei hij tot Jezus: ,,Stuur al die slechte machten... maar in die zwijnen die daar lopen, want het is toch een zwijnentroep". Enz. enz. Van der Land laat van de Heilige Geschiedenis niets over en selectie uit de Schrift is altijd een hachelijke zaak.

Het is, zoals een criticus schreef, inderdaad een boek geworden ,,zonder theologie" en de schrijver heeft de vraag „Wie is Jezus nu eigenlijk?" niet gesteld en helemaal niet beantwoord. Jammer voor de uitgever, deze misser; toch maar liever opnieuw naar Anne de Vries grijpen?

Vertelboek

Er is gelukkig in Reformatorische kring nog wel wat anders te bieden voor kind en jeugd. De alom bekende „Vreugdenhil" met tekeningen van Jan Boom - een uitgave van Den Herlog in Utrecht - is in twee delen (totaal ƒ72,-) weer volop leverbaar: resp. 700 en 605 blz., 125 en 120 vertellingen.

Er komt ook een herdruk van „De Bijbelse Geschiedenis" verteld door B. J. van Wijk (pseudoniem van nu wijlen A. Janse die zich ook Arie Tuinman noemde), met een voorwoord van ds. G. H. Kersten. Deze uitgave in één band gaat ƒ49,50 kosten en na verschijning ƒ 60,-.

Voor de jeugd is er desgewenst de ongeveer 200 met kopergravures uit een Prentbijbel van 1791 voorziene „Jeugdbijbel", naverteld door Marinus Nijsse; een uitgave van W. J. Pieters te Groede (295 blz., prijs ƒ 49,50), die 51 hoofdstukken telt en een goede pers kreeg.

Er komen in de loop van dit jaar nog enkele opmerkenswaardige kinderbijbel-uitgaven op de markt. In november a.s. zal bij uitgeverij J. N. Voorhoeve te Den Haag een „Nieuw Bijbels Vertelboek" uitkomen van de hand van Heleen M. Goudt-Christiaanse en met illustraties van Geeske van Tienhoven. De prijs van dat vertelboek voor kinderen van zes tot tien jaar zal ƒ 37,50 gaan bedragen en de uitvoering is: formaat 20 bij 27 cm, 256 bladzijden, waarvan plm. honderd met vierkleurenillustraties.

Mevr. Goudt - acte godsdienstonderwijs - is o.a. veel betrokken geweest bij het zondagsschoolwerk en ze werkte nog kort geleden geruime tijd mee aan een kinder-bijbelprogramma ,,Eigen Wijs" van de Evangelische Omroep. Ook was mevr. Goudt medewerkster van bladen als ,,Kind en Zondag" en ,,De Herdersfluit" van de Nederlandsche en de Gereformeerde Zondagsschoolvereniging.

Evert Kuijt

Ook uitgeverij Boekencentrum in Den Haag gaat zich richten op het reformatorisch volksdeel. Daar verschijnt in deze zomer deel 1 (Oude Testament) van een grote Kinderbijbel, geschreven door de bekende onderwijsman en auteur Evert Kuiit uit Werkendam, zoon van de vroegere Driestar-directeur P. Kuijt. Het tweede deel zal in de loop van 1978 uitkomen.

Deel I gaat uit van de Statenbijbeltekst, die geheel op de voet wordt gevolgd, maar in eenvoudige taal wordt doorverteld aan kinderen van plm. zeven tot twaalf jaar, al is de uitgave ook bedoeld voor het gehele gezin.

Het eerste deel telt plm. 360 pagina's, met ongeveer honderdtien vierkleuren-illustraties van Reint de Jonge in De Zilk. Het boek - formaat 17.5 bij 25 cm. in fraaie band - kost bij intekening ƒ 44,90 (na de verschijning een tientje duurder) en deel II bij voorintekening ƒ 37.90. De omvang daarvan staat nu nog niet geheel vast.

Vragen

De heer Kuijt heeft zich laten leiden door het principe van een nauwkeurig aansluiten bij de Bijbeltekst, géén altijd weer subjectieve selectie. Hij wil ook de minder bekende gedeelten voluit recht doen, al moest hij zich toch beperken tot de geschiedenissen. In zijn voorwoord aan de kinderen wijst Kuijt erop, dat alleen de Bijbel zelf het Woord Gods is; daarheen verwijst hij en daarom geeft hij zo nauwkeurig weer.

Een interkerkelijke commissie uit de Geref. gezindte heeft hem bij zijn werk begeleid en heel wat van de kritiek daaruit heeft hij verwerkt. Zeer geslaagd lijkt het ons, dat hij aan het eind van elk hoofdstuk een serie vragen opneemt, die de kinderen kunnen helpen het (voor-)gelezene te begrijpen.

Soms voegt hij verklarende noten of tussentekst-regels toe, maar duidelijk afgescheiden van de rest van het verhaal en hij heeft zoveel mogelijk zijn eigen moraliserende of dogmatiserende of interpreterende commentaar achterwege gelaten. Het verschil met Sipke van der Land is dan ook wel onvoorstelbaar groot.

Doré-gravures

Nu het toch nog over bijbels gaat willen we hier tenslotte nog twee ,,grote mensen"-bijbels vermelden: de schitterende en zeldzaam goedkope facsimilebijbel van Gustave Doré (met 230 gravures, 480 blz., formaat plm. 23 bij 30 cm. voor slechts ƒ 27,50) en de eveneens keurig verzorgde en van heldere kaartjes voorziene Zakbijbel van de Gereformeerde Bijbelstichting, die slechts vijftien gulden kost.

Die Doré-Bijbel is iets heel speciaals want hij vliegt weg! Dit is de kwestie: De uitgeverij Amsterdam Boek treft voorbereidingen om te komen tot een tweedelige complete facsimile-uitgave van de in 1870 bij uitgever D. A. Thieme te Arnhem uitgegeven Statenbijbel met tweehonderd gravures van de bekende Gustave Doré. Dat werk gaat - in een oplage van zeshonderd exemplaren - liefst ƒ 1475,- kosten, dus dat is niets voor de grote massa met de smalle beurs.

Onbekend met die plannen en onafhankelijk daarvan - zo verzekerde men ons - bereidde uitgeverij Septuaginta BV te Hoofddorp een prachtige eendelige uitgave voor „Gustave Doré - De Bijbel in 230 gravures". Die uitgave geschiedde geheel in opdracht van een aantal landelijk samenwerkende algemene boekhandels, de ICOB CV, waarbij in tal van plaatsen boekwinkels zijn aangesloten.

Door de hoge oplage - hoe hoog, wil de uitgever niet zeggen, maar wij vermoeden dat het vele duizenden exemplaren zijn - kon de prijs zo laag blijven: ƒ 27,50, ook al omdat het afgezien van de gravures een uit het Duits vertaald werk is en omdat men de zaak in Joegoslavië liet drukken.

Naast de inleidingen - summier over de bijbelse verhalen, de bijbellezers en niet-lezers, de verschillende soorten bijbelvertalingen, het werk van de Fransman Doré (die ook Dante, Balzac, La Fontaine's Fabels en Cervantes' Don Quichotte illustreerde) en zo nog het een en ander wat wij niet allemaal voor onze rekening zouden willen nemen, volgt het plaatwerk: 230 prenten over een gehele pagina met ernaast het desbetreffende Bijbelgedeelte, waarvoor gebruik werd gemaakt van de Nieuwe Vertaling (van 1951).

Ook Apokriefen

Kennelijk is de oorspronkelijke uitgave een Rooms-katholieke geweest, want ook de daar wel opgenomen Apokriefe Boeken tussen de ons bekende tekst opgenomen. Daarmee zal wel samenhangen, dat de spelling van sommige eigennamen ons maar matig aanstaat: koningin Wasti, Nebukadnessar, Sedekia, Atalja e.d. kennen wij niet in deze vorm. Maar verder: een fraaie uitgave, ook al wordt in een inleiding „onthuld", dat Doré niet zelf de gravures maakte: hij tekende de onderwerpen en een groot aantal vaklui-grafici, van wie er wel veertig bekend zijn, maakten er de definitieve platen van.

Deze Doré-Bijbel is uitsluitend verkrijgbaar bij de ICOB-boekhandels. Adressen zal uitgeverij Septuaginta wel verstrekken.

GBS-zakbijbel

Als lest best noemen wij de ook erg goedkope Zakbijbel, die de Gereformeerde Bijbelstichting te Dordrecht vooral voor bijv. de jeugd en de scholen heeft laten verschijnen: 11.5 bij 16.5 cm., sober uitgevoerd, voorzien van een groot aantal verhelderende kaartjes van de wereld van de Bijbel, Jeruzalem e.d. De prijs is slechts ƒ 15,-.

Daarvoor krijgt men een complete Bijbel in de gereviseerde uitgave volgens de uitgangspunten van de Geref. Bijbelstichting, terwijl achterin een grote lijst van verklaringen van oude woorden en begrippen is opgenomen en één met maten, gewichten en geld uit bijbelse tijden. De tekst is helder leesbaar gedrukt, met tekstverwijzingen. Op zich een keurig verzorgde uitgave voor wie de beginselen van de GBS geheel onderschrijft.

Wie dat niet doet, zal wat moeite hebben met de verklarende lijst; waarom immers heeft men - zonder ook maar iets van wezen en inhoud der vertaling van 1637 te wijzigen - die oude woorden juist weer in de tekst opgenomen,  zoals: armgesmijde, bekkeneel, bagge, herre enz. Als er - blijkens die woordenlijst één goed modern woord voor bestaat als resp. sieraad, schedel, ring, deurspil etc, waarom dan toch per se gekozen voor die thans volledig onbekend geworden woorden. Dat heeft toch niets te maken met resp. eerbied vóór of het verzaken van het Woord Gods?

Woordenlijst

Op deze wijze leent zich deze uitgave alleen voor zelf lezen, niet voor voorlezen e.d. Het is niet aan te nemen, dat men dan nl. eerst regelmatig de lijst achterin opslaat om te zien dat ,,ruchelen" het balken van een ezel betekent, dat een ,,rosbaar" een draagkoets is en dat ,,verzijpen" drooglopen beduidt.

Nogmaals vragen wij: wat is er op tegen als althans een aantal uitwendige beletselen die de ergernis jegens de Boodschap des Evangelies alleen maar vergroten - zouden zijn weggenomen, met behoud van zin en mening der Schriften?

Maar men weet het, de revisieprincipes van de GBS zijn anders dan die van bijv. de vroegere commissie-Tukker van het Ned. Bijbelgenootschap. De waardering voor de uitgave als zodanig behoeft er niet minder om te zijn. En de ,,Vermaning tot onderzoek en betrachting der H. Schrift" geldt voor ieder.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.