+ Meer informatie

Modern kerkasiel als actiemiddel is voorbijgaand modeverschijnsel

Dr. Houtman inaugureert als Kamper hoogleraar OT:

3 minuten leestijd

KAMPEN — De moderne kerkasielvlucht is een modeverschijnsel dat, bij uitblijven van effect, spoedig in vergetelheid zal raken. De moderne kerkvlucht is een pressie- en actiemiddel, dat onder de noemer van burgerlijke ongehoorzaamheid valt en daarom sympathie van links oproept, stellig niet ingegeven door de gedachte dat er buiten de kerk geen heil is. Dit zei dr. C. Houtman gisteren in Kampen tijdens de aanvaarding van zijn ambt als hoogleraar Oude Testament aan de Theologische Universiteit van de Gereformeerde Kerken in Nederland. De titel van zijn openbare rede was "Het altaar als asielplaats".

Het oudste getuigenis over het altaar als asiel voerde dr. Houtman terug op Exodus 21:12-14. Daar bood het altaar bescherming voor degenen die niet met opzet een doodslag begaan hadden. Het asiel zoeken bij heilige plaatsen onderscheidde Houtman als religieus en kerkelijk asiel van het wereldlijk asiel, het toevlucht nemen tot profane plaatsen. In de pre-islamitische en hellenistische tijd was religieus asiel niet onbekend, maar in het Oude Testament stond niet de heiligheid van het altaar voorop. In geval van een werkelijke misdaad moest de dader weggevoerd en gestraft worden. Ook teksten als Numeri 35 en Deuteronium 19 geven informatie over asielrecht. Omdat hier afzonderlijke steden —in plaats van heilige plaatsen- aangewezen werden, was hier volgens Houtman sprake van „secularisering van het asielrecht".

De wortels van het kerkelijk asielrecht vond Houtman terug in het gewoonterecht in de hellenistische wereld, niet in het Oude Testament.

Asielrecht was in het Nieuwe Testament geheel onbekend, maar des te veelvuldiger kwam het voor in de kerkgeschiedenis. In de praktijk leverde het fikse spanningen op met de overheid, daar verlening van kerkasiel in feite een beknotting van de Staat was. De kerk vormde een eigen gezag en met name in het Oosten was schending van kerk heiligschennis.

De effecten voor de asielzoeker waren meestal van dien aard, dat verzachting van straf bereikt werd, een soort adempauze, waarin voorspraak kon gedaan worden voor de asielzoekende. De kerk wilde op grond van christelijke barmhartigheid bescherming bieden, voor hoog en laag. Het kerkelijk asielrecht fungeerde als een poging om in een tijd van een gebrekkig justitieel apparaat het lot van de verdachte te verbeteren en aan humaniteit en verzoening gestalte te geven, aldus dr. Houtman.

In onbruik

Met het ontstaan van een rechtsstaat raakte het kerkelijk asielrecht aan het einde van de achttiende eeuw in onbruik. De overheid was in plaats van de asielplaats gekomen. De laatste jaren is -met name door de media- weer aandacht gevraagd voor kerkasiel, „Hoewel het Nederlandse recht geen kerkasielrecht kent, is er bij de politie altijd weinig animo geweest om asielzoekers uit de kerk te verwijderen. Het is twijfelachtig of dit komt door religieuze huiver dan wel door beduchtheid voor de publieke opinie", aldus Houtman.

Geen rol speelt in ieder geval dat de asielplaats een heilige plaats is, wel dat een kerkelijk gebouw een grotere bescherming biedt dan een universiteits- of bedrijfsgebouw. Het is volgens Houtman niet te betreuren dat kerkasiel een aflopende zaak is. „als maar de sterke punten van kerkasiel, zoals het betonen van barmhartigheid en het doen van voorspraak, tot hun recht komen".

Prof. Houtman (1945) is werkzaam geweest als universitair docent aan de theologische faculteit van de Vrije Universiteit. Zijn voorganger in Kampen was prof. dr. E. Noort, die in 1988 benoemd werd tot hoogleraar aan de theologische faculteit van de Universiteit van Hamburg.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.