+ Meer informatie

Verrast en bezorgd

4 minuten leestijd

Gorbatsjovs afrekening met „de misdaden van het stalinisme", zoals gisteren voorgesteld aan het Politburo van de communistische partij van de Sowjet-Unie, verrast en maakt bezorgd. Niet eerder heeft de Sowjetleider zo ondubbelzinnig het stalinistisch verleden afgezworen.

Zijn afscheid van de revolutie is in elk geval uit te leggen als een bevestiging van de wil om zich in economisch opzicht te verbinden aan het 'kapitalistische' westen. Het aan het Politburo voorgelegde manifest kan gezien worden als Russische onderstreping van het belang van het vorige week gelegde contact met de zeven grote industrielanden.

Op het eerste gezicht is er polarisatie te verwachten op allerlei manieren. Of deze afrekening met het stalinisme zonder kleerscheuren voltooid wordt, is de vraag. Toch is de verwachte confrontatie van hard-liners en hervormers tot op dit ogenblik merkwaardig genoeg uitgebleven. Tegelijk moeten wij niet vergeten dat Gorbatsjov nu wel voor het Westen een voorbeeld geworden is, zo niet van goedwillendheid dan toch van sluwheid. Maar voor tal van eenvoudige mensen in de Sowjet-Unie die allerhande gebrek lijden, was hij nog lang vertegenwoordiger van een onderdrukkende macht.

Hoe deze operatie ook afloopt, er lijkt zo langzamerhand sprake te zijn van een publieke 'zondebok' voor de mislukkingen in het land. En dat is de marxistisch-leninistische theorie. Zo'n 'zondebok' kan van pas komen.

Het is niet aannemelijk dat dit manifest zo een, twee, drie wezenlijk onderdeel wordt van de manier van denken van het Politburo. Maar de ontwikkeling is in elk geval zichtbaar, dat de marxistische 'heilsleer' moet plaatsmaken voor een „menselijk, democratisch socialisme". En naar verluidt krijgen daarin zelfs kapitalistische denkbeelden over privé-eigendom een plaats.

Kunnen wij blij zijn met de nu gedane voorstellen? In zekere zin natuurlijk wel. In zoverre ze onze medemens in de Sowjet-Unie, in zijn dagelijks leven voor Gods aangezicht, ten goede komen. Wij gunnen onze oosterburen welvaren en vrijheid. Maar die vreugde wordt ook getemperd.

Dr. A. A. van Ruler schreef zo'n 45 jaar geleden dat het communisme „in wezen een worsteling is van de Russische mens met de God der openbaring om een nieuwe sociale en culturele vorm". En waar is die Russische mens —als dat waar zou zijn — uitgekomen? Zeker, bij een groter godsdienstige vrijheid. Maar niet bij een nationale en nieuwe aanvaarding van die God der openbaring.

Gorbatsjov en de zijnen hebben veel geleerd. Bij voorbeeld dat het nooit meer zo moet als onder Stalin. En toch ontbreekt nog een voornaam ding. Want het optimisme over de mens staat nog altijd centraal. De „vestiging van menselijk en democratisch socialisme" is in feite een station voor de vanaf Marx steeds voortgaande trein op de rails van de prestatie van de mens. Het „menselijk socialisme" kan volgens Gorbatsjov immers „niet los worden gezien van de vooruitgang in de wereld, die op weg is naar de vorming van een nieuwe beschaving".

De ideologische —en daarmee ook de politieke— tegenstellingen in de wereld lijken af te nemen. Economische barrières lijken geslecht te worden. Het strenge communisme heeft ook elders —in Albanië, in Ethiopië, zelfs op Cuba— zijn tijd gehad. Staan wij op een keerpunt in de wereldgeschiedenis? Misschien wel. Maar nóg niet op het beslissende keerpunt. De éne wereld waarheen wij op weg zijn, is nog niet het komende vrederijk van God. De mens staat nog centraal. „Europa", schreef Van Ruler, „heeft z'n christendom gehad; het heeft de levende God gekend, gediend, geprezen en liefgehad; het is de laatste eeuwen bezig, van deze liefde los te raken; het verwerpt de kerk en haar dogma, de Bijbel en zijn boodschap, God en Zijn openbaring; het verwerpt zijn eigen christendom... En als men dan de God der openbaring kwijt is, dan komt men vanzelf terecht in de armen der afgoden... Wereldhistorisch genomen is dit een alleszins respectabele mogelijkheid. Profetisch zal men er van moeten zeggen, dat deze mogelijkheid het einde der Europese beschaving beduidt".

Had Van Ruler toch meer zicht op wat beschaving is dan Gorbatsjov? Dat verrast niet. Hetmaakt bezorgd. Maar het doet ook uitzien. Naar de volkomenheid van Gods rijk, waarin Hij zal zijn alles in allen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.