+ Meer informatie

Skütsjes te Balk, van modderschuit tot varend monument

"Monument van de Maand" laat scheepjes aan de binnen- en buitenkant ontdekken

5 minuten leestijd

De Friese commissaris van de Koningin, H. Wiegel, verricht vanmiddag in Balk de officiële opening van het "Monument van de maand oktober 1993". Het thema is: "Skütsjes te Balk, van modderschuit tot varend monument". Als onderwerp voor een "Monument van de Maand" dienden in 1993 in de meimaand de Watertoren van Sneek, in juni de Bildtdyken, terwijl in september de aandacht gericht werd op de Academia van Vrieslant te Franeker. Deze maand kunnen bezoekers kennis maken met het pittoreske Balk, waar de skütsjes als "Monument van de Maand" centraal zullen staan.

De wedstrijden van de varende glorie van Friesland zijn al jarenlang een publiekstrekker van de eerste orde. Het "Monument yan de Maand" geeft belangstellenden gelegenheid om verschillende skütsjes aan de binnen- en buitenkant te ontdekken.

De skütsjes, de kleine vrachtschepen die vooral aan het einde van de negentiende en aan het begin van de twintigste eeuw werden gebouwd op de scheepswerven in Friesland en Groningen, dienden veelal als vervoerders voor terp-aarde, mest, brandstof en bouwmaterialen. Om de concurrentie van medeschippers voor te kunnen blijven, werden de schepen in het begin van onze eeuw steeds sneller gemaakt. drie bij drie meter, leefden en werkten de schippersvrouw, haar man en de kinderen. Gezellig, maar een eig kleine behuizing in onze ogen.

In de oude dorpskern van Balk, een beschermd dorpsgezicht, zal een aantal skütsjes ter bezichtiging afgemeerd liggen. Benamingen van authentieke scheepsonderdelen als "loefbijter", "lummel" en "gaffel" zullen de bezoeker van dit "Monument van de Maand" na een rondleiding op een skütsje niet meer vreemd in de oren klinken.

Naast het bekijken van de afgemeerde skütsjes in De Luts, waarbij schippers aanwezig zijn die kunnen verhalen over hun ervaringen met deze schepen, en de mogelijkheid van een vaartochtje op een skütsje (afmeerplaats aan de monding van De Luts bij .firma Spaans) zal er tijdens het "Monuftient van de Maand" gemusiceerd worden door een aantal muzikanten en zullen er in de omgeving van de skütsjes demonstraties schiemanswerk, mandenvlechten, touwdraaien en^ dergelijke gegeven worden.

Demonstraties

Daarnaast worden er op diverse manieren demonstraties in het varen met skütsjes gegeven, bij voorbeeld het laten trekken van een schip door een paard op het jaagpad, het varen met "opdrukkers", het "bomen" op de schepen en natuurlijk het zeilen zelf. Bovendien is er in het gemeentehuis van Balk een expositie ingericht over de geschiedenis van de skütsjes met fotomateriaal, tekeningen en historische voorwerpen. Het gemeentehuis van Balk biedt ook nog onderdak aaii een tentoonstelling van foto's ingezonden door deelnemers aan de fotowedstrijd "De Sulveren Klik", georganiseerd door de Iepen Fryske Kampioenskippen Skütsjesilen (IFKS).

Belangstellenden die Balk willen bezoeken in de maand oktober kunnen van 13.00-17.00 uur terecht op de vrijdagen 15,22 en 29 oktober en op de zaterdagen 16, 23 en 30 oktober.

Boek

Vandaag wordt ook het fraai uitgevoerde boek "Skütsjes Balk; Van modderschuit tot varend monument en wedstrijdschip" officieel gepresenteerd. Geinteresseerden kunnen naast een bezoek aan de skütsjes en de tentoonstelling in het gemeentehuis te Balk ook informatie over de skütsjes vinden in dit boekje dat werd geschreven door Klaas Jansma en Albert Schootstra. Het boek beschrijft de geschiedenis van de skütsjes, het wedstrijdzeilen en geeft onder meer uitleg

Skütsjes hadden in het midden van de jaren dertig hun tijd gehad als vrachtschip. Ze werden daarna gebruikt als woonschip en kregen weer later betekenis bij het "hardzeilen ". Foto Marten Sandburg over het verschil tussen een tjalk en een skütsje. Er zijn circa 40 zwart/wit-illustraties in het boekje opgenomen. Deze afbeeldingen geven een duidelijk beeld van de schepen waarover het gaat.

In het goed verzorgde boekwerkje schenkt Schootstra aandacht aan "De geschiedenis van de skütsjes" en Jansma gaat in op de "Sport voor beroepszeilers". Beide auteurs zijn erin geslaagd een duidelijk beeld te geven over dit scheepstype. Voor lezers die niet bepaald op de hoogte zijn van allerlei termen en uitdrukkingen is een korte woordenlijst opgenomen waarin namen als: dekschip, paviljoentjalk, kont, berghout, stuiten, boeisel, botteloef, stag en zwaard verduidelijkt worden.

Sfeervolle wisselwerking

Een aardige bijdrage is ten slotte opgenomen onder de titel "Balk als monumentale omlijsting". „Balk is een van de de plaatsen die zich voor een sfeervolle wisselwerking tussen schip en omgeving lenen. Hier, in het dorp dat ooit zijn groei goeddeels aan het riviertje De Luts te danken had, horen Skütsjes van rond of kort na de eeuwwisseling thuis. Balk biedt om nog meer redenen een passende entourage voor een skütjesvloot. Aan weerszijden van De Luts strekt zich in de hoofdplaats van de gemeente GaasterlSnSleat een serie historische interessante gevelpartijen uit, met daarbinnen enkele bijzondere bouwwerken".

Het blijkt dat de skütsjes in niet belangrijek mate een bijdrage geleverd hebben aan de locale en regionale economie. Honderd jaar geleden groeiden beurtvaart en grote vrachtvaart in deze omgeving. De scheepjes speelden een rol bij de opkomende zuivelindustrie en de plaatselijke nijverheid. Ze werden gebruikt om de boerenbedrijven van meststoffen (vruchtbare terpmodder) en van brandfstoffen (turf) te voorzien.

Het boek is vanaf vandaag verkrijgbaar in de boekhandels van Friesland, de VVV GaasteriSn-Sleat in Oudemirdum, VVV Leeuwarden en te bestellen bij het secretariaat Monument van de Maand (Grote Kerkstraat 61, 8900 CE Leeuwarden). De prijs van het boekje bedraagt 16,50 gulden. In oktober betalen belangstellenden in het Oude Raadhuis te Balk en op het secretariaat van Monument van de Maand vijftien gulden. Cacao: binnenkort ook "zuiver".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.