+ Meer informatie

Wat is de mens volgens Wolfhart Pannenberg?

4 minuten leestijd

Pannenberg is hoogleraar in München. Hij neemt een eigen plaats in temidden van zijn collega's, dogmatici. In Nederland kreeg hij mede bekendheid doordat Kuitert zijn gedachten op eigen wijze verwerkt. Kuitert schreef ook een korte inleiding voor de Nederlandse vertaling van Pannenbergs uitleg van de apostolische geloofsbelijdenis.

In dit boekje geeft Pannenberg zijn visie op de mens. De inhoud is karakteristiek voor Pannenbergs dogmatische aanpak. Hij wil het eigene van het christelijk geloof combineren met het algemeen menselijk denken. Mèn staat bij Pannenberg dan ook steeds weer voor de vraag: waar haalt hij het vandaan: uit de Bijbel of uit het algemeen wijsgerig denken? Voor wie deze vraag in verband met Pannenbergs mensbeschouwing (antropologie) stelt, is het antwoord niet moeilijk.

Open

De basis van Pannenbergs antropologie is de vooral in Duitsland bepleite gedachte van de mens als een wezen dat open is naar de wereld en naar de toekomst, ja zelfs naar boven. Arnold Gehlen heeft deze gedachte sterk verdedigd, al was hij niet de eerste die dat deed.

Pannenberg sluit bij Gehlen aan. Het dier handelt instinctmatig. De mens heeft een plan. Hij grijpt uit boven het voorhandene, zelfs boven alle culturele prestaties.

Waarop is de mens dan gericht? Waarop mikt de mens dan? „Wat voor het dier zijn milieu is, dat is God voor de mens: het doel waarin alleen zijn streven rust kan vinden en waarin zijn bestemming in vervulling gaat" (blz. 15).

God is dus wezenliik voor het mens zijn. Dat is Pannenbergs conclusie uit de moderne antropologie. Anderen mogen de hoogste bestemming van de mens anders benoemen, als christen zeggen we: God is de bestemming van de mens. De notie dat de mens het Beeld van God is, speelt in het boek geen rol. Pannenberg komt vanuit het menszijn tot het bestaan van God. De volgorde zou precies omgekeerd moeten zijn: omdat God de Schepper is, is de mens er.

Dezelfde methode volgt Pannenberg met belrekking tot de vraag waar de mens de kracht en creativiteit vandaan krijgt om de wereld te beheersen. Het antwoord moet — van de mens uit gezien — wel zijn: de creativiteit komt van God. Hetzelfde geldt van de hoop voorbij de dood. Er moet meer zijn dan dit leven. Het kan met dit leven niet uit zijn.

Garantie

Welke rol vervult Jezus Christus in dit alles? Hij is de sarantie van heel deze  conceptie. In Hem is gelukt, wat ons nog niet geheel gelukt. In Hem is het geslaagde einde reeds aanwezig.

Hoe en waarom is dat het geval? Heeft dat met Zijn heilswerk, met Zijn overwinning van de schuld te maken? Hier ligt mijns inziens het cruciale punt in Pannenbergs theologie. Het is alles zo rationeel, zo van onderen op, van de mens uit, dat Jezus bijna vanzelfsprekend de rol speelt als garantie van Seel dé redenering. Ik zie niet voorbij aan het feit, dat Pannenberg Christus echt wel een eigen plaats wil laten. Doch het mysterie van de verlossing die God in Hem brengt, herken ik in deze rationeel gekleurde conceptie niet. Bovendien wordt niet duidelijk, dat alleen wie in Christus gelooft, deelt in Zijn heil. Het heil heeft veel weg van een objectieve stand van zaken die met Christus' komst is ingetreden.

Het boek opent verrassende perspectieven in verband met ons menszijn, diepte van de schuld, de ernst vat zonde en de rijkdom van de verlos ontbreken. Het hangt er allemaal samen dat we de ondertitel onjuist den. Zij moet eigenlijk luiden: De t logie op de basis van de moderne ar pologie, en dan pas kan men het ook keren en lezen zoals het er staat.

Een aantal woorden doen in de v{ ling vreemd aan: verhopen (50), de aardsheid van God (14), aangewezen (i.p.v. aangewezen zijn op, 13), vern teling van de tijd (54). Het boek is ka teristiek voor een vorm van theoloj denken naar het schema van onze tij(

N.a.v, Wolfhart Pannenberg: „ is de mens? De moderne antroj gie in het licht van de theoloj Uitg. Ten Have, Baarn 1980, ƒ 13,50 (Ned. vertaling door di van der Heijden), serie Oekumei

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.