+ Meer informatie

Gemaal erkend als wereldwonder

De Cruquius in Hoofddorp krijgt hoge Amerikaanse onderscheiding

6 minuten leestijd

HOOFDDORP - De gemeente Haarlemmermeer heeft sinds kort een wereldwonder op haar grondgebied. Eigenlijlc had ze dat al bijna 150 jaar, maar ze weet het pas sinds deze weelc. Het oude poldergemaal de Cruquius is door de ASME, de Amerikaanse vereniging van werktuigbouwkundige ingenieurs, namelijk erkend als „Landmark", wat zoveel als „technisch wereldwonder" betekent. Een zeldzaamheid. Slechts acht andere objecten buiten de Verenigde Staten viel deze eer te beurt. Helaas is deze onderscheiding echter geen garantie voor het voortbestaan van het onderscheiden wereldwonder.

VEENENDAAL - In Veenendaal is een nieuwsbrief over gft-afval huis aan huis verspreid. Hierin wordt de laatste stand van zaken met betrekking tot de invoering van het apart inzamelen van groente en fruit weergegeven. Het is de bedoeling dat er regelmatig een nieuwsbrief over dit onderwerp zal verschijnen. De oplage was ditmaal 12.500 exemplaren. WAGENINGEN - Prins Claus heeft gisteren een bezoek gebracht aan de Landbouw Universiteit in Wageningen. Tijdens het informele bezoek liet de Prins zich informeren over de contacten van de LU met Midden- en Oost-Europa. Verschillende hoogleraren gaven voorbeelden van samenwerking met onder meer Tsjechoslowakije en Polen op het gebied van luchthygiëne en -verontreiniging, met Hongarije wat betreft agrotechniek en -fysica en met Rusland op het gebied van bodemkunde en geologie. De prins-gemaal bracht tevens een bezoek aan het centrum voor gewasbescherming van de vakgroep entomologie. Daar maakte hij kennis met het onderzoek naar het leergedrag van sluipwespen en het malariamuskietenonderzoek. Kort voor zijn vertrek plantte de prins een quercus. acutissima (eik) voor het bestuurscentrum van de LU. De prins ontving uit handen van rectormagnificus prof. dr. H. C. van der Plas de in vitro gekweekte eik. Door W. H. van Egdom

Het poldergemaal de Cruquius, gebouwd in 1849, is voor een argeloze voorbijganger moeilijk als zodanig te herkennen. Het exterieur van het pand houdt namelijk het midden tussen een kasteel en een kerk. De kantelen doen denken aan het eerste; de gotische ramen aan het laatste. Maar toch staat hier aan de Ringvaart echt een gemaal. En niet zo maar een, maar een „wonder". Nu een Amerikaanse organisatie dat officieel heeft vastgesteld, moeten de Nederlanders het wel toestemmen.

Plotseling staat het groepje mensen dat dit gemaal in 1933 voor de slopershamer wist te behoeden, in het middelpunt van de belangstelling. Want hadden zij in die donkere jaren dertig niet voor elkaar weten te krijgen dat de Cruquius, na 84 jaar actieve dienst, als technisch museum zijn pensioendagen zou mogen slijten, dan was er nu niets meer te 'wonderen' op de voormalige bodem van het Haarlemmermeer.

Om maar gelijk alle geruchten weg te nemen: de Cruquius is niet het oudste, noch het grootste stoomgemaal dat op deze aardbol te vinden is. Wel is het zo dat de stoommachine de grootste cilinder (doorsnee 366 cm) heeft die er in de wereld ooit is gebouwd. Het gieten van deze cilinder, die bijna 25 ton weegt, was voor die tijd -circa 1847- iets heel bijzonders. Deze enorme cilinder was nodig om de stoommachine te laten werken, die op zijn beurt weer acht pompen in beweging bracht. Elke pomp kon per slag 8000 liter water omhoog brengen. Per minuut maakte een pomp vijf slagen, wat de capaciteit van de Cruquius dus op 320.000 liter water per minuut bracht.

In 1933 rookte de grote schoorsteen op het gemaal voor het laatst. Een korte videofilm in museum de Cruquius laat dit gedenkwaardige feit zelfs in kleur zien. Onder het toeziend oog van een aantal ingenieurs zet de machinist de machine van Engelse makelij in beweging. Een historische daad - als laatste echo van tijden waarin een stoommachine op zich voor velen al een wereldwonder was.

De machinist moet na de laatste beweging van het machtige instrument de historische woorden gesproken hebben: „Wat heb ik van deze machine gehouden..." Toen werd het stil in het geniaal. Het werk was af en het werktuig werd afgedankt. Een tijdperk van gietijzer, vuur en stoom werd afgesloten. Door de gotische ramen is het resultaat te zien: een polder waar het economische 4»art van oris land met wilde slagen klopt.

Stoomgemalen

Ir. A. J. G. Klomp, voorzitter van de Stichting Cruquius die het museum beheert, vertelt dat er rond 1840 vele plannen gelanceerd werden om het grote Haarlemmermeer droog te malen. „Eerst wilde men dat doen met behulp van tientallen windmolens. Vervolgens kwam men op het idee om windmolens en stoomgemalen te combineren, maar uiteindelijk heeft men toch alleen voor stoomge^ malen gekozen".

Er werden er drie gebouwd. Alle drie vernoemd naar fameuze ingenieurs: Leeghwater, Lijnden en Cruquius. En om de laatste gaat het dus. Want dit gemaal is het enige dat in 1933 in orginele staat buiten bedrijf werd gesteld. De beide andere werden vele malen aangepast, zodat er van het oorspronkelijke ontwerp weinig meer over is.

Bij de Cruquius zijn alleen de stoomturbines verwijderd. Verder is alles nog puntgaaf. „Een aantal vrijwilligers is namelijk al zo'n tien jaar bezig om te bekijken of de machine mogelijk weer in bedrijf gesteld kan .worden", aldus Klomp. „Dat zou natuurlijk prachtig zijn. En technisch gezien kan het ook wel, ware het niet dat er enorm veel geld voor nodig is. We schatten zo'n 500.000 gulden. En als je dan bedenkt dat we nu met een restauratie van het gebouw bezig zijn, die ongeveer 750.000 gulden kost, dan snap je wel dat we zelf dat half miljoen niet kunnen opbrengen. Ook niet uit de inkomsten die onze 30.000 bezoekers het museum jaarljks opleveren".

Sponsoring

Op 19 juni komen de president, Nathan H. Hurt, en voorzitter Euan F. C. Somerscales van de Commissie Historisch Erfgoed van de ASME naar Nederland om het oude poldergemaal tijdens een officiële ceremonie aan te wijzen als „een belangrijke stap in de ontwikkeling van de techniek". Sinds haar oprichting in 1971 heeft de ASME in de Verenigde Staten 24 monumenten van internationaal belang, 98 van nationaal belang en 12 van regionaal belang benoemd. En eindelijk heeft men nu in de gaten gekregen dat er in Nederland ook nog wat anders te zien is dan klompen, molens en tulpen...

De Stichting Cruquius hoopt dat de onderscheiding die het museum gekregen heeft, leidt tot meer bekendheid van het poldergemaal. Klomp: ..Dat zou er namelijk weer toe kunnen leiden dat bedrijven onze activiteiten gaan sponsoren. Dat gebeukt overigens al. We hebben namelijk een vereniging van vrienden van de Cruquius in het leven geroepen. Daar kunnen mensen of bedrijven lid van worden, om zo te helpen het museum in stand te houden".

Misschien komt het wereldwonder ooit dus nog eens in beweging. Maar voorlopig zullen de bezoekers het nog moeten doen met tonnen gietijzer waar geen beweging meer in te krijgen is.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.