+ Meer informatie

Den Uyl niet pessimistisch over economische toestand

,,Passiviteit en berusting vormen grootste bedreiging''

8 minuten leestijd

AMSTERDAM — Steeds meer mensen vrezen dat er geen kruid gewassen is tegen de huidige economische crisis. Alle pogingen om uit het slop te geraken lijken vergeefs. De lijstaanvoerder van de PvdA is niet zo somber. „Het probleem van de economie is oplosbaar, hoewel niet gemakkelijk", zo zegt Den Uyl met overtuiging en hij zet zich scherp af tegen politici die naar zijn mening de bevolking een gevoel van machteloosheid aanpraten.

De Tweede-Kamerverkiezingen van 26 mei staan voor de deur. In de nog resterende tijd zal in deze krant een aantal prominente politici van verschillende partijen aan het woord komen. Als eerste' is vandaag PvdA-lijsltrekker drs. J. M. den Uyl aan de beurt. Voor de vijfde maal werd de huidige oppositieleider door zijn achterban aangewezen als kandidaat nummer één.

Onze parlementsredacteur drs. A. A. C. Rooij ging naar het partijbureau in Amsterdam en sprak daar met Den Uyl.


Den Uyl heft daarbij een beschuldigende vinger op in de richting van het kabinet-Van Agt, dat volgens hem in belangrijke mate heeft bijgedragen aan het scheppen van een sfeer van berusting en passiviteit. „Van Agt geeft heel sterk de suggestie verbreid dat alles terug moet en dat er eigenlijk niets anders te doen valt aan die crisis dan bezuinigingen over ons heen laten komen", zo merkt de lijsttrekker van de socialisten op. De gelatenheid die zich van velen meester maakt acht hij de grootste bedreiging van dit moment, maar tegelijk een uitdaging om daarin onder een kabinet waarin zijn partij vertegenwoordigd is verandering te brengen.

Hoe wil de Partij van de Arbeid de zaken aanpakken als men gaat regeren? „Drie (!) dingen", zegt Den Uyl. In de eerste plaats moet er een, wat hij noemt, ,,echt" werkgelegenheidsbeleid worden gevoerd. Hem staat een arbeidsplaatsenplan voor ogen dat concreet aangeeft hoeveel banen de komende vier jaar in de verschillende sectoren van de economie tot stand gebracht zullen worden, hoe die aantallen gefaseerd worden in de tijd en hoe groot de kosten zijn van de investeringen die met dit alles gemoeid zijn.

Beloften

,,Ik houd niet van beloften aan de kiezers, maar als ons programma zal worden uitgevoerd kunnen er in vier jaar tijd 330.000 nieuwe arbeidsplaatsen bijkomen", aldus Den Uyl. In hoeverre daardoor de werkloosheid zal worden teruggedrongen is niet te zeggen. Hij wijst erop dat bij het scheppen van extra werkgelegenheid wellicht meer vrouwen een baan zullen gaan zoeken. Een onzekere factor waardoor het arbeidsaanbod kan toenemen. Dus legt Den Uyl zich tegenover ons niet vast op een werkloosheidscijfer. Bij een andere gelegenheid heeft hij wel eens gesproken over 150.000 in 1985.

Vervolgens moet voor de uitvoering van zo'n arbeidsplaatsenplan de medewerking worden verkregen van het bedrijfsleven. Den Uyl constateert dat aan werkgeverszijaanvaarden en dat het besef groeit dat men zonder ingrijpen van bovenaf niet uit het dal kan wegkomen. Wat betreft de werknemers moet er een duidelijke relatie zichtbaar worden tussen inkomensoffers en het scheppen van nieuwe banen, want ook onder een kabinet met de PvdA zal er door velen ingeleverd moeten worden. Alleen de koopkracht van de minima wil men handhaven. Het verkiezingscongres heeft daarover in februari tegen de wens van de partijleiding in, een ondubbelzinnige uitspraak gedaan.

Van een harde garantie kan evenwel niet gesproken worden. De lijstaanvoerder laat steeds horen: „tot ,het onmogelijke is niemand gehouden." Den Uyl is er wel van overtuigd dat bij een koers zoals aangegeven in het PvdA-programma meer matigingsbereidheid aanwezig zal blijken te zijn en voegt hieraan toe: ,,Momenteel is die bereidheid onvoldoende, maar dat is volstrekt verklaarbaar. Er is immers door dit kabinet geen enkel verband aangetoond tussen matiging en werkgelegenheid. Dat is een schandelijke zaak. De werknemers hebben het gevoel dat men al jarenlang looneisen heeft laten passeren zonder dat de werkgelegenheid hersteld."

Nivellering

Terug naar de beleidsaanpak van de PvdA. Een derde belangrijk punt daarin betreft de inkomenspolitiek. De laatste weken hebben de socialisten de kiezers voortdurend voorgehouden dat door de maatregelen van het kabinet-Van Agt met name de mensen met lage inkomens worden getroffen. De jongste ombuigingsoperatie met als hoofdmoot de verhoging van de AOW- en WW-premie, die voor de laagstbetaalden nadeliger uitvalt dan voor de hogere inkomens, vormde een goed aanknopingspunt voor die kritiek.

De PvdA laat er geen misverstanden over bestaan: als men gaat regeren staat ons een voortgaande en forse verkleining van de inkomensverschillen te wachten. De bezwaren van Albeda (verdere nivellering frustreert de werking van de arbeidsmarkt, omdat de financiële prikkel tot extra inspanning en prestatie wegvalt) worden, door Den Uyl weggewuifd. Zijn streven is gericht op een maximaal verschil tussen de laagste en hoogste netto-inkomens van 1 staat op 3. Dat betekent dat op den duur niemand meer mag verdienen dan zo'n 140 à 150.000 gulden bruto.

Het hele verkiezingsprogramma, inclusief de werkgelegenheidsdoelstelling, staat of valt met de haalbaarheid van het uitgangspunt aangaande de jaarijkse economische groei. De PvdA rekent op 2,25 procent. Dat is erg optimistisch als men let op de jaren die achter ons liggen en de andere politieke partijen hebben de groei dan ook lager geschat. De groei-doelstelling is inmiddels een van de meest bekritiseerde onderdelen van ,,Weerwerk" geworden. Toch geloofde Den Uyl erin: ,,Gelet op de verwachtingen in de omringende landen en rekening houdend met een stijgende export acht ik onze doelstelling realistisch. Het Centraal planbureau gaat uit van 1 procent bij ongewijzigd beleid. Het is geen heksentoer met aanvullende investeringen in de bouw en de energiesector daar 2,25 procent van te maken."

Zou het geen slechte zaak zijn voor de geloofwaardigheid van de politiek als later blijkt dat de programma's opnieuw te optimistisch en niet te realiseren zijn? Den Uyl, opnieuw stevig uithalend naar de concurrentie: ,,Je kunt de zaak ook omkeren. Het is heel slecht voor de politiek dat partijen zoals WD, CDA en in mindere mate D'66 niet de moed kunnen opbrengen voor een dergelijke taakstelling te kiezen. Welke ondernemer gaat nog investeren als er een groei van nul voorspeld wordt, zoals door de VVD? Een dergelijk uitgangspunt is ruïneus. De lafheid van VVD en CDA leidt rechtstreeks tot stagnatie van de groei. Daardoor wordt de politiek verdacht."

Discussie

We stappen in ons gesprek over naar de kabinetsformatie. Zoals bekend heeft de Partij van de Arbeid een zestal zogenaamde strijdpunten geformuleerd, die ,,in essentie geregeld dienen te zijn in een regeerakkoord". Deze punten hebben betrekking, op het verband tussen inkomensoffers en werkgelegenheid, het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen, een flinke inkomensnivellering, een samenhangend emancipatiebeleid, sluiting van de kerncentrales en het kernwapenbeleid (geen plaatsing kruisraketten en vier à vijf kerntaken afstoten). „Al deze zaken zijn bespreekbaar", zo merkt de huidige oppositieleider over dit alles op. Dus alle ruimte om erop af te dingen? Den Uyl: ,,Nee, dat niet, maar er is wel discussie over mogelijk."

Eén punt lichten we er nader uit, namelijk de sluiting van de centrales te Borssele en Dodewaard. ,,Zo snel als technisch mogelijk is, in ieder geval binnen vier jaar", luidt het PvdA-standpunt. Voor het CDA moeilijk te verteren en als het aan Van Agt ligt valt hierover zelfs niet te onderhandelen- Toch is Den Uyl niet pessimistisch. Hij verwacht dat er ook over deze kwestie best zaken te doen zullen zijn en herinnert eraan dat het CDA van oordeel is dat er geen oplossing is voor het probleem van radio-actief afval. Welnu, zo redeneert Den Uyl, als je daar geen raad mee weet dan is toch de consequentie dat je stopt met de productie van dat afval. Dus moet de CDA-opstelling naar zijn oordeel onvermijdelijk leiden tot sluiting van de kerncentrales. Samenvattend zegt de PvdA-lijsttrekker: ,,Ik verwacht niet dat door de strijdpunten onoverkomelijke moeilijkheden zullen ontstaan tijdens de formatiebesprekingen, hoewel ik het ook niet helemaal uitsluit."

De vorming van een nationaal kabinet, zoals bepleit door Wiegel en ook al eens genoemd door Van Agt, wijst Den Uyl van de hand. Naar zijn mening is er behoefte aan een helder en duidelijk beleid en moet er geen kabinet komen zonder oppositie. Een dergelijke regering waarin alle tegenstellingen verenigd zijn zal volgens hem onduidelijkheid scheppen, anti-politiek werken en niet leiden tot een nationale krachtsinspanning, maar tot nationale versnippering.

„Instinct voor macht"

We kijken nog even terug op de afgelopen vier jaar met Den Uyl als belangrijkste tegenspeler van het kabinet. Een ministersploeg die het langer heeft volgehouden dan velen aan het begin van de rit voor mogelijk hielden. Den Uyl daarover: ,,Het CDA heeft veel personeel geïnvesteerd in dit kabinet. Die kans krijgen ze alleen maar in een coalitie met de VVD. Het CDA heeft zich vastgeklampt aan de macht, die men uit de vingers zag glippen onder het kabinet-Den Uyl." Het is volgens hem het ,,instinct voor macht" dat het CDA ertoe gebracht heeft veel te accepteren en het kabinet in stand te houden. Ietwat smalend voegt hij hieraan toe: ,,Dat de VVD tot veel bereid was we,rd bij de formatie reeds duidelijk. Het programma interesseerde die partij nauwelijks."

Nu zijn eigen rol als oppositieleider. Vele malen kwam hij met alternatieve voorstellen, bijna evenzovele keren werden die voorstellen door de regering naast zich neergelegd. ,,Soms wel frustrerend", zegt hij. ,,Ik regeer liever dan dat ik oppositie voer. Er staat veel tegenover. Ik heb de samenleving weer eens op een andere manier ervaren en ik heb veel bezoeken aan het buitenland kunnen brengen waardoor mijn internationale ervaring aanzienlijk is uitgebreid."

Aan het slot van het gesprek vragen we Den Uyl of hij een voorspelling van de verkiezingsuitslag durft te geven. ,,Durven wel, maar ik doe het niet", luidt het antwoord. ,,Als ik daaraan toegeef is het einde zoek. Eh......., nee laat ik het niet doen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.