+ Meer informatie

VS bKjven verdeeld, ook na staatsgreep

Bush reageert langzaam en voorzichtig op onafhankelijkheidsverklaringen

5 minuten leestijd

WASHINGTON - De Britse minister-president, John Major, is op weg naar Washington om de leider van de Westerse Alliantie op het hart te drukken dat hij nu leiding moet geven. Na de mislukte staatsgreep in Moskou en de daaropvolgende onafhankelijkheidsverklaringen van Letland, Estland, de Oekraïne, Moldavië en Wit-Rusland blijft het Witte Huis opvallend terughoudend.

Hoewel het lijkt of de Europeanen niet snel genoeg kunnen sprinten om de Baltische staten te erkennen en hun economische hulp aan Rusland te vergroten, reageert president Bush net zoals op de eerste dag van de coup: langzaam en met grote voorzichtigheid. John Major hoopt de president ervan te overtuigen dat het diplomatieke stuur met kracht moet worden overgenomen. Het zal geen makkelijk bezoek worden. De haast ongelooflijke traagheid waarmee de Amerikaanse regering op de adembenemende verandering in de Sowjet-Unie reageert, weerspiegelt de innerlijke verdeeldheid van die regering en de belangen die de Verenigde Staten in acht nemen als een wereldmogendheid.

Verdeeldheid

In de eerste plaats loopt er een diepe lijn van verdeeldheid door de hele Amerikaanse regering en beide partijen over de juiste Amerikaanse opstelling tegenover een hervormingsgezind Rusland. Die verdeeldheid is gebleven, ook na de staatsgreep. Vandaag hebben leiders van de Democratische Partij zich allesbehalve eensgezind over een mogelijk beleid uitgelaten. Democratisch Congreslid David Obey meent dat het moment nu is aangebroken om Rusland met grootscheepse economische hulp te steunen. Maar zijn collega in de Senaat die in een commissie zit voor de kwestie steun aan Rusland, senator Patrick Leahy, wijst dat volstrekt af. Leahy zegt dat er onder de huidige omstandigheden geen enkele garantie is dat het geld goed terechtkomt.

Algemeen wordt gezegd dat er wel een grote meerderheid binnen het Congres zou zijn voor economische steun aan Rusland als daar de vrijemarkteconomie ingevoerd wordt en de Russische strijdkrachten sterk verminderd worden. Maar gezien het feit dat de laatste twee doelstellingen pas over jaren gerealiseerd zullen worden, is de kans op een forse uitkering van Washington vrijwel nihil.

Kernkoppen

Ook de erkenning van de verschillende deelrepublieken van de SowjetUnie als soevereine staten ligt moeilijk. Vooral omdat Amerika als "superpower" zich altijd zeer bewust moet zijn van het machtsevenwicht in de wereld. De eerste rem op een warme omhelzing van een onafhankelijk Kazachstan zijn de duizenden kernkoppen die over de hele Sowjet-Unie verspreid zijn. Washington en Moskou hebben een Start-overeenkomst ondertekend om hun nucleaire wapens te reduceren.

Met het oog op de belangen van het hele Westen (Amerika, Japan en Europa) moet de Amerikaanse regering weten of de centrale regering deze overeenkomst kan uitvoeren. De haast irrationele morele steun aan Amerika die de centrale regering van Gorbatsjov nog steeds geniet is ten dele terug te voeren op de grote bezorgdheid van het Pentagon en het Witte Huis over de toekomst van al die kernwapens.

Op korte termijn heeft George Bush een regering nodig die ervoor zorgt dat de kernwapens die nu onder de controle van de Sowjet-Unie staan straks niet onder de controle staan van de "Republiek Azerbeidzjan", die ook een oorlog voert met zijn buurman Armenië. Omdat de kemwapentelling nog niet voorbij is, zal George Bush de schijnregering van Michail Gorbatsjov waarschijnlijk nog lang steunen.

Deze zorg om de belangen van de hele Westerse Alliantie geldt ook voor het uiteenvallen van de SowjetUnie. Aan de ene kant zijn de meeste Amerikaanse commentatoren ervan overtuigd dat de onafhankelijkheid van de meeste republieken van de Sowjet-Unie in het algemeen in het voordeel van de Verenigde Staten werkt. Een kleiner Rusland is veel minder gevaarlijk. Een Rusland gescheiden van Polen door een onafhankelijke Oekraïne en Wit-Rusland kan nauwelijks een dreiging zijn voor West-Europa. Een West-Europa zonder Russische dreiging heeft minder of geen Amerikaanse troepen voor zijn defensie nodig.

Bang voor chaos

Toch zal de Amerikaanse regering waarschijnlijk de laatste westerse mogendheid zijn die deze staten erkent. In de eerste plaats is Washington bang voor een chaotisch onafhankelijkheidsproces. President Bush maakt zich zorgen over het nationalisme in de deelrepublieken, dat het onafhankelijkheidsproces heel bloedig kan maken. Maar ook is er de onuitgesproken angst dat een Rusland dat in een chaos verkeert een weerloos Rusland zou worden.

Als de Volksrepubliek China deze situatie zou uitbuiten om de "grensgeschillen" uit de negentiende eeuw aan de orde te brengen, zouden de gevolgen niet te overzien zijn. Een agressief wordend China zou Japan waarschijnlijk tot een echte herbewapening provoceren. Dat zou de Aziatische buren van Japan zeer bang maken en de wereld zou veel verder van huis zijn. Het is een ding voor IJsland om Litouwen te erkennen. Het is iets heel anders als Amerika zijn grote gewicht in de schaal legt door zich achter het onafhankelijkheidsstreven te zetten. De belangen van een wereldmogendheid zijn anders dan die van een land aan de rand van Europa.

Amerika heeft de Europese dimensie ook in het oog als het gaat om deze aarzelende houding tegenover de onafhankelijkheid van de Republieken. Het kan bijna niemand ontgaan dat de kaart van Oost-Europa die nu aan het ontstaan is —met de Baltische staten, de Oekraïne en WitRusland afgescheiden van Ruslanderg veel begint te lijken op die kaart van Oost-Europa van maart 1918. In het "Brest-Litowsk-verdrag" van toen hebben de Duitsers aan de nieuwe communistische regering in Moskou een vrede gedicteerd waarin dit hele gebied onder Duitse controle kwam.

Met het oog op de invloed van een verenigd Duitsland in een verdeeld Oost-Europa willen de Verenigde Staten geen overhaaste dingen doen. Want als de "Republiek Oekraïne" over een paar jaar ontdekt dat ze de Sowjet-Unie ingeruild heeft voor de gerealiseerde droom van keizer Wilhelm, dan moet ze in elk geval de Verenigde Staten niet de schuld ge

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.