+ Meer informatie

Beekes-orgel Naaldwijk honderdvijftig jaar

3 minuten leestijd

In de voorreformatorische tijd was de kerk van Naaldwijk een der belangrijkste kerken van Holland. Dat blijkt o.a. uit het feit dat de beroemde orgelmaker Hendrik Niehoff omstreeks 1539 een orgel maakte voor deze kerk.

Op 9 augustus 1572 vond in Naaldwijk de eerste Gereformeerde prediking plaats. Gedurende de beeldenstorm werden veel kerkschatten vernield. Wat er met het orgel gebeurde weten we niet. In elk geval zwijgen de Naaldwijkse archieven over het orgel, tot 1828. In dat jaar wordt besloten „het oude orgel te doen wegnemen" (het 250 jaar oude orgel van Niehoff?) en wordt de Utrechtse orgelmaker Wander Beekes benaderd om een bestek op te stellen tot het „maken en geheel in orde bespeelbaar op te leveren nieuw orgel". Volgens de geschiedschrijver Grégoir was Wander Beekes een leerling van Abraham Meere. De bekende Hilversumse orgeladviseur Hans van der Harst wil zulks wel bevestigen, gezien de verwantschap die hij signaleert tussen orgels van Beekes en Meere.

Wander Beekes bouwde orgels te Vinkeveen (1827), Breukelen (1829), Schiedam, Delft (1837), Ankeveen, Den Haag en Broek en Waterland (1832). In 1828 verplaatste hij het orgel van de R.K. St. Martinuskerk aan de Heerenstraat (Nieuwe Gracht) te Utrecht naar de St. Catharinakerk te Harderwijk. Daarvoor in de plaats kwam in Utrecht een van elders (?) betrokken orgel. Kort voor zijn overlijden op 20 febr. 1838 werd Beekes belast met het overplaatsen van het oude orgel van de Nieuwe Kerk te Delft naar de Hervormde Kerk te Oudewater. Door zijn overlijden is hiervan niets gekomen. Kam & Van der Meulen voltooiden deze opdracht, terwijl Bätz een nieuw orgel bouwde in Delft.

„Grondigen toon"

Het orgel in Naaldwijk is het grootste dat Wander Beekes heeft gebouwd. Het werd op 18 febr. 1831 gekeurd door J. B. Bremer, organist van de Waalse en Lutherse kerk te Rotterdam. In zijn rapport schrijft deze, „dat hetzelfde in alle opzichten aan het daar gemaakte bestek voldoet, zijnde het oxaal, de kast en al het uiterlijke met smaak gemaakt..... Het pijpwerk zeer net bewerkt en vlug ter spraak, goed geïntoneerd en in eene goede harmonie gestemd en dus het geheele uit- en inwendige " des orgels een fraai voorkomen heeft, en een grondigen toon opleverd. Beekes verdient alle lof en recommandatie".

Veranderingen

Het orgel heeft gedurende de 150 jaar dat het nu oud is een aantal veranderingen ondergaan. Op advies van de Rotterdamse organist J. H. Besselaar plaatste de firma E. F. Walcker te Ludwigsburg in 1924 het bovenwerk in een zwelkast en verving enkele registers door andere. In 1935 moest het zich aan de grollen onderwepen van de firma Standaart te Schiedam, terwijl de meest fatale ingrepen in 1940 door de firma Vermeulen te Rotterdam-Overschie werden gepleegd. De schade die daardoor aan het instrument werd toegebracht maakte dat restauratie steeds dringender werd.

In 1972 maakte dr. M. A. Vente voor de kerkvoogdij een inventarisatie-rapport op. In de jaren 1974/75 werd onder supervisie van de Rijksdienst voor Monumentenzorg en dr. Vente het orgel gerestaureerd door de orgelmakers L. Verschueren te Heythuysen, waarbij de oorspronkelijke dispositie grotendeels hersteld werd en het nog aanwezige pijpwerk zijn oude plaats en funktie weer terugkreeg. De verdwenen stemmen werden in stijl en factuur nieuw bijgemaakt.

Dispositie

De huidige dispositie luidt als volgt:

Hoofdmanuaal: Prestant 16' disc. Bourdon 16', Prestant 8', Holpijp 8', Octaaf 4', Fluitgedekt 4', Cornet 5 St., Octaaf 2', Mixtuur 2' 4-5 st. B/D, Sexquialter 3 st. B/D, Fagot 16', Trompet 8'B/D.

Bovenwerk: Holpijp 8', Fluittravers 8', Quintadeen 8', Viola di Gamba 8', Prestant 4', Roerfluit 4', Woudfluit 2', Quintfluit 1 1/2, Carillon 3 st. disc., Vox Humana 8'.

Pedaal: Bourdon 16', Bazuin 16', Trompet 4'.

Speelhulpen: Manuaalkoppel bas- /disc, 2 pedaalkoppels, Tremblant Generaal, Afsluiter.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.