+ Meer informatie

Snuffelen in verboden forten

3 minuten leestijd

UTRECHT - September is sinds enige jaren fortenmaand. Dit jaar staan de verdedigingswerken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie centraal. Geïnteresseerden kunnen zaterdag in het kader van Open Monumentendag forten bezichtigen die normaal gesproken streng verboden gebied zijn.

Water is Neêrlands vijand en vriend. Als het zeewater stijgt, is dat een bedreiging voor de laaggelegen gebieden in Nederland.

Vroeger was het water echter een sterke bondgenoot. Vooral als Nederland in oorlog was. Neem alleen maar het beleg van Leiden in 1574. Spanjaarden hadden de stad tijdens de Tachtigjarige Oorlog aan alle kanten omsingeld. De watergeuzen staken echter de dijken bij Rotterdam en Capelle aan den IJssel door, waardoor de polders onderliepen. De Spekken waren niet van die nattigheid gediend en namen de benen.

In 1672 liet stadhouder Willem III in alle haast een complete gordel van ondergelopen gebieden aanleggen: de Oude Hollandse Waterlinie. Deze moest de oprukkende Fransen een halt toeroepen. De waterlinie liep van Muiden via Woerden en Schoonhoven naar Gorinchem. Utrecht lag buiten de linie, omdat deze stad al door de Fransen was veroverd.

Koning Willem I besloot in 1815 om Utrecht binnen de verdedigingsgordel te leggen. Hij gaf opdracht een heel complex van sluizen, forten, schansen en batterijen aan te leggen. Samen vormden ze de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Om de vijand tegen te houden, moest worden voorkomen dat een waterlinie doorwaadbaar of bevaarbaar was. Door hoogteverschillen in het landschap, bijvoorbeeld bij rivieren en dijken, bleven sommige gronden droog en dus begaanbaar voor de vijand. Bij deze doorgangen (accessen) werden forten, schansen en batterijen opgesteld.

De Nieuwe Hollandse Waterlinie is in totaal drie keer geheel of gedeeltelijk onder water gezet: in 1870 tijdens de Frans-Duitse oorlog, van 1914 tot 1918 tijdens de Eerste Wereldoorlog en in 1939 voor de Tweede Wereldoorlog. In de loop van de twintigste eeuw verloor de linie haar effect. De Duitsers vlogen gewoon over het water heen of maakten een omtrekkende beweging.

In februari dit jaar is besloten de Nieuwe Hollandse Waterlinie op te knappen. In het zogenoemde Pact van Rhijnauwen is afgesproken dat overheid, provincies, gemeenten, waterschappen en terreineigenaren de verschillende verdedigingswerken gaan opknappen en diverse fiets- en wandelpaden aanleggen. Hiervoor is 150 miljoen euro beschikbaar.

Op 1 september dit jaar is een speciaal hoofdkwartier ingericht om de economische betekenis van de waterlinie te vergroten. Het centrum wil de bedrijvigheid rond de verdedigingswerken stimuleren. Zo moeten er meer horeca en andere dienstverlenende bedrijven komen.

De provincie Noord-Holland maakte gisteren bekend dat ze 10 miljoen euro uittrekt voor een opknapbeurt van de Stelling van Amsterdam. Deze waterlinie sluit aan op de Nieuwe Hollandse Waterlinie en is bedoeld om Amsterdam te verdedigen. Met het geld worden onder meer het Fort Benoorden Spaarndam en het vuurtoreneiland Durgerdam gerestaureerd.

De Utrechtse gedeputeerde Raven opende op 5 september samen met haar Gelderse collega Van der Kolk de nationale fortenmaand op Fort Altena. De ANWB presenteerde tijdens deze bijeenkomst het fotoboek "Langs de Linie", waarin veel te lezen is over de geschiedenis, het landschap en verhalen rondom de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

Tijdens de fortenmaand zijn er ieder weekend activiteiten bij de forten en verdedigingswerken. Zaterdag, op Open Monumentendag, zijn de meeste gebouwen geopend en geven gidsen er rondleidingen.

refdag.nl voor een infographic en meer foto's.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.