Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Wat een mens tot mens maakt

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Wat een mens tot mens maakt

COMENIUS OVER PERSOONSVORMING

9 minuten leestijd

‘De mens moet allereerst tot mens gevormd worden.’ Die merkwaardige titel boven het zesde hoofdstuk van het boek Allesomvattende onderwijsleer van Jan Amos Comenius (1592-1670) trekt vanwege actuele ontwikkelingen mijn aandacht. Veel sterker dan een aantal jaren geleden wordt immers in het onderwijs gesproken over persoonsvorming. Kennisoverdracht stond veelal centraal. Of we richtten ons op onderdelen van vorming, zoals mediavorming. Nu dringt steeds meer het besef door dat een integrale benadering van persoonsvorming noodzakelijk is. Of we nu aandacht besteden aan kwalificatie, socialisatie of subjectificatie, altijd gaat het over de vorming van leerlingen.

Met dat thema zitten we dus in het hart van het onderwijs. De gymles, de omgang met de schoolregels, de Bijbelvertelling en het klassenbezoek aan de bakkerij: die hebben alles met vorming te maken. Wat betekent dat voor de school? Juist in het christelijk-reformatorisch onderwijs is die vraag belangrijk. Het antwoord heeft te maken met leiderschap. Niet alleen van schoolleiders, maar ook van individuele leraren.

Reflectie

Voor u verder leest: in hoeverre speelt het besef dat die persoonsvorming de hele dag doorgaat een rol in uw dagelijks werk? Kunt u daar concrete voorbeelden van geven?

In het genoemde hoofdstuk van zijn Allesomvattende onderwijsleer denkt Comenius dus na over persoonlijke vorming. Enkele fragmenten uit dat hoofdstuk om ook onze bezinning op dat thema te ondersteunen:

‘Zoals wij al gezien hebben, legt de natuur de zaadjes van kennis, moraal en religie in de mens. De natuur verschaft ons echter niet de inhoud van de kennis, de moraal en de religie. Deze inhoud verwerven wij door leren, handelen en bidden. Daarom heeft iemand de mens niet ten onrechte eens een “vormbaar wezen” genoemd. Zonder vorming kan hij zijn menswording niet verwerkelijken.

(…)

Niemand kan werkelijk mens zijn als hij niet heeft geleerd om als mens te handelen, dat wil zeggen als hij niet gevormd is tot wat een mens tot mens maakt. Wij kunnen voorbeelden geven van dingen die bedoeld zijn om de mens van dienst te zijn, maar die hun bestemming nooit bereiken omdat ze door de mens niet voor hun bestemming zijn geschikt gemaakt. (…) Wat van nature voor iets geschikt kan zijn, zal zonder vorming en oefening zijn bestemming niet bereiken.

(…)

Het is duidelijk dat de opvoeding voor elk mens nodig is. (...) Dat domme mensen onderwijs nodig hebben om hun ernstig gebrek aan kennis te herstellen, zal niemand bestrijden. Begaafde mensen hebben het onderwijs echter nog veel meer nodig, want als zij zich niet met nuttige dingen bezighouden dan gaan ze hun tijd besteden aan nutteloze, zonderlinge en gevaarlijke dingen. Naarmate een akker vruchtbaarder is, zal hij meer dorens en distels voortbrengen. Zo is het ook met de meest getalenteerde mensen. Indien in hen niet de zaden van wijsheid en deugden worden gezaaid, dan raken zij vol van vreemde gedachten. Als men in een lopende molen geen graan stort, dan zal zij in de vernieling gaan. Onder gekraak en geraas zal zij dan alleen maar stof doen opwaaien. Alle onderdelen van de molen zullen barsten en breken. Zo vergaat het ook mensen met een creatieve intelligentie die van zinvolle activiteiten verstoken blijven; zij gaan zich dan bezighouden met nutteloze, wonderlijke en schadelijke dingen die uiteindelijk hun ondergang zullen veroorzaken.

(…)

Er zijn mensen die op de een of andere manier boven anderen zijn geplaatst, bijvoorbeeld koningen, vorsten, regeringsfunctionarissen, geleerden, priesters en leraren. Ook zij moeten in wijsheid worden onderwezen. Zij hebben wijsheid net zo nodig als een gids zijn ogen, een tolk zijn talenkennis, een trompet haar tonen of een zwaard een schede. Zo hebben ondergeschikten kennis nodig die hun licht geeft, zodat zij de met wijsheid gegeven opdrachten kunnen begrijpen en uitvoeren. Het uitvoeren van opdrachten doen zij dan niet uit dwang, ook niet als een gehoorzame ezel, maar vrijwillig, uit liefde voor een ordelijk leven. Want niet met scheldwoorden, celstraf en slaag, maar alleen met verstand kan men aan een redelijk wezen leidinggeven. Als men dit op een verkeerde manier aanpakt, dan beledigt men God: ook de ondergeschikten heeft Hij immers naar Zijn beeld geschapen. Als mensen niet op een verstandige manier met elkaar omgaan, dan zullen hun onderlinge verhoudingen nog meer door wanorde en geweld worden beheerst dan nu het geval is.’

Reflectie

In vraag 8 van de Heidelbergse Catechismus belijden we dat wij mensen zó verdorven zijn dat we totaal onbekwaam zijn tot iets goeds en geneigd tot alle kwaad. Hoe verhoudt zich die belijdenis tot Comenius’ uitgangspunt dat de mens een vormbaar wezen is?

Comenius vindt de vorming van plusklasleerlingen erg belangrijk. Hoe is de begeleiding van deze leerlingen op uw school? Richt die zich alleen op kennisverwerving of ook op het geheel van de persoonsvorming?

‘Leraren moeten in wijsheid worden onderwezen’, schrijft Comenius. Hoe blijft u bij in het denken over persoonsvorming?


Bron:

Comenius, Jan Amos (2019). Allesomvattende onderwijsleer. Hertaling en annotatie door H.E.S. Woldring. Eindhoven: Damon.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van Wednesday 1 January 2020

De Reformatorische School | 48 Pagina's

Wat een mens tot mens maakt

Bekijk de hele uitgave van Wednesday 1 January 2020

De Reformatorische School | 48 Pagina's

PDF Bekijken