Door Het Licht Dat Nu Ontstoken Is -3-

Het begin van de Reformatie in Frankrijk In de vorige nummers 1 hebt u kunnen lezen over de Reformatie in Straatsburg en dat Graaf Sigismund von Hohenlohe (1485-1534), de deken van het Domkapittel van Straatsburg, hulp verwachtte van Marguerite d’Angoulême (1492-1549) bij de verspreiding van het Evangelie in Frankrijk. Ook hebben we het een en ander verteld over Marguerite d’Angoulême, haar geboorteplaats Angoulême en over de door haar geschreven geestelijke gedichten. Nu willen we iets vertellen over haar briefwisseling met Sigismund, haar inspanningen om haar broer Frans I (1494-1547), die in Madrid gevangen zat, te bevrijden. Ook lezen we over de roomse geestelijken die, nu de koning gevangen was, hun kans waarnamen om de Reformatie uit te roeien. Sigismund twijfelde er niet aan of Marguerite, die ook grote invloed had op haar broer koning Frans I, zou de deur zijn waardoor de Reformatie Frankrijk kon binnendringen en zou doordrenken met het Evangelie van vrije genade. Marguerite verwachtte wederkerig hulp van Sigismund om het Evangelie door Frankrijk te verspreiden. Maar zonder de hulp van de Koning der koningen zou alle inspanning van mensen tevergeefs zijn. De Heere gebruikte mensen om Zijn raad uit te voeren. De middelen moesten gebruikt worden in hoop dat de Heere die zou zegenen.Briefwisseling met Graaf SigismundEr ontstond een briefwisseling tussen Sigismund en Marguerite. Op zijn verzoeken aan Marguerite om het Evangelie te verbreiden in Frankrijk antwoordde zij hem, alles te willen doen om de hervorming van de roomse kerk te bewerkstelligen. Hieraan zien wij dat zij nog steeds de gedachte had dat de roomse kerk van binnenuit hervormd zou kunnen worden.Graaf Von Hohenlohe had wel grote verwachtingen van haar, maar zij had lage gedachten van zichzelf en moest erkennen: “U waant mij meer gevorderd dan ik ben, maar ik hoop dat Hij Die, niettegenstaande alles wat ik verbeurd heb, u deze gedachte van mij inboezemt, ook in mij Zijn werk genadig zal vervullen.” 2Zij begeerde in de roomse kerk een oprechte, levende Godsvrucht te zien, maar de bisschoppen en de kerkregering te behouden. Het inwendige te veranderen, maar het uitwendige te laten bestaan. Als men de kerk verliet, zou dit volgens haar een onoverkomelijke tegenstand verwekken en zoveel verdeeldheid scheppen dat alle pogingen tevergeefs zouden zijn. Zij hoopte ook haar doel door middel van een politieke vereniging tussen Frankrijk en Duitsland te bereiken. Als dat zou gelukken, zou men dan niet tot een hervorming van de kerk kunnen komen?Wanneer Sigismund de hoop bijna verloor of het ooit nog wel zou gelukken, sprak Marguerite hem moed in: “De Geest, Die u door het levend geloof met uw enig Hoofd”, Jezus Christus, “verenigt, zal u met ijver uw bijstand doen verlenen aan al degenen die er behoefte aan hebben, voornamelijk aan diegenen die één met u zijn in de Geest en in het geloof. (…) Aanvankelijk zal er wel enige zwarigheid zijn, maar het Woord der waarheid zal gehoord worden.” 3Marguerite schreef hem ook over de hulp die God zal bewijzen in Zijn barmhartigheid: “Van Gods oneindige barmhartigheid verwacht ik ook dat met uw hulp het Woord der waarheid zal worden gehoord. In het begin zal er, gelijk gij wel denken kunt, nogal wat moeilijkheid zijn. Maar God is God en Hij is Die Hij is, al is Hij ook even onzichtbaar als onbegrijpelijk. Zijn glorie en triomf zijn geheel geestelijke zaken en wel zo dat Hij Overwinnaar is Die de wereld als overwonnen beschouwt, gelijk gij beter weet dan ik. Overigens is het voor mij beter te zwijgen dan te spreken. Ik verlang ernaar u te ontmoeten om van u aanwijzingen te ontvangen.” 4 Sigismund, leider van de Reformatie in Frankrijk?Marguerite had Sigismund uitgenodigd om naar Frankrijk te komen om zo te beter de Reformatie te kunnen leiden. Maar toen zij met haar broer Frans sprak over de overkomst van Sigismund om met elkaar de Reformatie aan te vangen, aarzelde Frans.Hij had een hekel aan de roomse geestelijkheid met al haar voorschriften en rituelen en hij wilde vernieuwing. Zijn gedachte was dat de Reformatie daaraan bij kon dragen, maar zijn gedachten over de nieuwe leer waren niet oprecht. Die waren meer gericht op de uitbreiding van zijn macht.De mens wikt, maar God beschikt. Hij bedient Zich wel van mensen, maar de mensen zullen ertussenuit vallen. Hij zal Zelf de Reformatie werken op Zijn tijd en wijze.De overkomst van Hohenlohe werd nog uitgesteld. Het tijdstip was niet gunstig, schreef Marguerite hem: “Dat de vrede Gods, die alle verstand te boven gaat en die de wereld niet kent, zo overvloedig in uw hart zij uitgestort dat het aan geen tegenwerking zal gelukken die te verstoren! Ik dank Hem Die door Zijn loutere goedheid en zonder enige verdienste onzerzijds Zijn vrede schenkt aan wie Hij wil, voor het nieuws dat gij mij bericht, (…) en (…) voor uw staande blijven in Gods genade. Mijn verlangen is daardoor nog groter geworden door alles wat ik heb horen vertellen. Maar mijn waarde neef, het is om een zekere reden volgens het oordeel van al uw vrienden nog niet het ogenblik om hier te komen. Zodra datgene volbracht is waarmee wij ons tot Gods eer bezighouden, zal ik mij haasten u daarvan te verwittigen. Ik hoop dat de Almachtige ons zal verwaardigen te voltooien wat Hij ons heeft toegestaan te beginnen. Vind dus uw troost in dit gezelschap, waar gij, hoewel afwezig, toch tegenwoordig zijt. En, in afwachting dat wij elkaar zullen zien, indien gij denkt dat er iets is waardoor ik u mijn aanhankelijkheid kan bewijzen, ik zal het doen als voor mijzelf, mijn vertrouwen stellende op Hem door Wie alle dingen mogelijk zijn. Ik beveel mij aan in uw gebeden.” 5 Frans I, de gevangene van keizer Karel VEerder hebben we gelezen van de gevangenneming van Frans I in de slag bij Pavia in Italië op 24 februari 1525. In triomf was de koning meegevoerd en gevangengezet in Italië in het kasteel van de stad Pizzighitone, ten zuidoosten van Milaan. Er was bijna geen huis in Frankrijk waar niet een zoon, echtgenoot of vader betreurd werd door de oorlog tussen Franrijk en de keizer. Maar ook de gevangenneming van de koning gaf grote opschudding. Zijn kinderen (koningin Claude was al in 1524 overleden), zijn moeder Louise de Savoye en niet te vergeten zijn zuster Marguerite waren diep bedroefd. Ook in het land werd de gevangenneming van de geliefde jonge koning overal betreurd. Vele treurdichten werden geschreven die de koning op allerlei manieren vereerden. Ook de reformatorischgezinden waren geschrokken en verontrust. Frans I was het toch die hen gunstig gezind was, ondanks dat zijn hart zelf niet gereformeerd was? Hij kon de roomse Sorbonne nog enigszins in bedwang houden. Maar wat zou er nu gaan gebeuren? De roomsen maakten van de gevangenneming van de koning gebruik en zeiden dat de oorzaak van de nederlaag de toegevendheid jegens de lutheranen was, die de wraak van de hemel heeft afgeroepen. De hemel moest met offeranden bevredigd worden. Zou de pas ontloken Reformatie nu in bloed gesmoord worden?De koning werd naar Madrid gebracht, want men was bang dat hij in Italië op een of andere manier zou kunnen ontsnappen met hulp uit Frankrijk. Bij zijn aankomst per schip in Barcelona werd hij verwelkomd door een grote menigte die de Franse koning ook wel wilde zien. Hij werd geëerd alsof hij een Spaanse prins was. In het kasteel Alcázar in Madrid kreeg hij kamers, waar hij mocht verblijven.De keizer had uitdrukkelijk bevolen dat hij behandeld moest worden zoals hijzelf behandeld wilde worden. Frans mocht doen wat hij wilde, mocht zich op een muildier door Madrid bewegen, zelfs kon hij op jacht gaan, maar hij bleef gevangen.Het Franse hof stuurde gezant na gezant naar keizer Karel V om vrijlating van Frans I af te smeken. Een lange pleitrede werd gehouden door de Franse ambassadeur, zelfs met voorbeelden uit de Bijbel. Louise en Marguerite schreven brieven om te pleiten voor zijn loslating, er werd zelfs losgeld geboden, maar het hielp niet. De keizer wilde wel graag de vrede bewaren tussen de verschillende Christelijke landen, maar Frans zonder voorwaarden loslaten, dat wilde hij niet. Hij zei: “Weet dat als ik zou willen, niets me gemakkelijker zou zijn dan de Christenheid te verwarren. Maar de enige overwinning waar ik naar verlang, is dat men zal zeggen dat in mijn tijd Europa rust en vrede heeft genoten, die ik zo wens te versterken zodat zij voortbestaat en dat ons zwaard zich zou keren tegen de heidenen.” 6 Nu de koning in zijn macht was, wilde hij daar wel voordeel uit trekken. Hij zag zich graag aan het hoofd van een rooms Europa. Hoewel hij eerst zelf vermeed om de koning te ontmoeten en direct met hem te onderhandelen - omdat hij dacht dat dit niet gepast was -, liet hij de voorwaarden tot vrijlating aan de koning bekendmaken. Frankrijk moest in delen ontleed worden waarvan de keizer een groot deel en de koning van Engeland een deel zou moeten krijgen. Bij het horen van deze voorwaarden wees Frans deze verontwaardigd van de hand. Hij schreef hierover in een brief aan het Franse parlement: “De keizer heeft me een aantal voorwaarden gesteld tot mijn bevrijding en heeft de hoop dat deze verstandig zijn. Maar wees er zeker van dat ik, tot mijn eer en die van mijn huis en de vrijheid van mijn land, me gelukkiger zal gevoelen mijn gehele leven in de gevangenis te blijven.” 7 Toch was Marguerite niet zonder hoop dat hij weer snel terug zou keren. In mei 1525 schreef zij haar broer het volgende:“Mijnheer, hoe langer u wegblijft, hoe meer hoop ik krijg op uw loslating en spoedige terugkeer. Want hoe moeilijker het wordt voor een mens, hoe dichter bij het uur dat onze Heere Zijn werk kan uitvoeren, zodat Hij alleen de eer krijgt. (…) Ons vertrouwen is in Zijn goedheid en macht. Soms is er niet anders dan moeite en arbeid. Onze kracht noch voorzichtigheid kan iets doen. (…) Het is al-leen de goedheid van God, Die u meer liefheeft dan wij elkaar, want Hij is onze eerste en soevereine Vader. En als Hij u nu enige tijd verlaat, is dat omdat Hij het u heeft toegedacht, u gevend aan de andere zijde de genade om ze geduldig te dragen. Ik smeek u te geloven zonder te twijfelen dat het niet anders is dan om u te beproeven hoeveel u Hem liefhebt en om u te leren hoeveel Hij u liefheeft [Marguerite had dus nog goede gedachten van Frans, misschien meer een wensen dan een dadelijk geloven?; CV]. Want Hij wil uw gehele hart door de liefde die Hij u gegeven heeft om, nadat Hij u voldoende heeft beproefd, u te verlossen tot Zijn eer en uw troost door de verdienste van Zijn overwinnende opstanding. Opdat door u Zijn Naam wordt gekend en geheiligd, niet alleen in uw koninkrijk, maar door geheel de wereld tot bekering van ongelovigen. O, hoe gelukkig zal uw korte gevangenschap dan zijn, waardoor God zovelen zal verlossen van het ongeloof en de eeuwige verdoemenis. Ach, ik kan niet anders dan aan u denken als de enige die God me in deze wereld gelaten heeft. (…) Ik durf u niet te vermoeien met een lange brief, daarom is mijn brief kort, hoewel het goed voor mij is aan u te denken door op deze manier met u te praten. Ten slotte kan ik u verzekeren dat Madame 8 , na ziekte en de jicht waar zij aan leed, nu weer in goede gezondheid is. Zij gaat regelmatig wandelen in de tuin voor haar gezondheid. Zij moet steeds denken aan uw gewenste vrijlating en bidt zonder ophouden de hemelse Koning, in Wiens hand de sleutel is voor uw vrijheid. Uw meest nederige en gehoorzame dienares, Marguerite.” 9 Zelfs stuurde Marguerite een verzoek om vrijlating naar de paus. Maar de paus antwoordde dat het de straf was omdat de ketters toegelaten werden in het land. Er moest onmiddellijk getracht worden deze uit te roeien.Zo hadden al de pogingen om de koning vrij te krijgen nog geen succes.Marguerite op reis naar SpanjeTen slotte schrijft de gevangen koning naar zijn zuster Marguerite of zij niet persoonlijk kan komen. Haar grote liefde tot haar broer en haar hoop dat hij de Reformatie kon bevorderen, deed haar onmiddellijk op weg gaan. In haar draagstoel liet zij zich naar de havenplaats Aigues-Mortes in het zuiden van Frankrijk brengen. Op 27 augustus 1525 vertrok zij vandaar per schip naar de oostkust van Spanje. Zij had intussen van de keizer een vrijgeleide gekregen om in Spanje te reizen. In een draagkoets reisde zij naar Madrid. Wat een reis moet dat geweest zijn! Ondanks alle vermoeienissen schreef ze onderweg nog verscheidene brieven aan haar broer. “Niets om u van dienst te zijn, zal mij vreemd of moeilijk zijn” 10 , vloeide uit haar pen.Op 19 september 1525 komt zij in Madrid aan. De keizer ontvangt haar te midden van de stoet hovelingen, die haar allen met bewondering aanstaren in haar eenvoudige zwart fluwelen kleding. Dan geleidt de keizer haar persoonlijk naar haar broer, die hij intussen toch bezocht had toen hij hoorde dat de koning ernstig ziek was geworden door alle omstandigheden. In Frankrijk was zelfs het gerucht al rondgestrooid dat de koning gestorven was.Voortvarend neemt Marguerite direct zijn verzorging over en langzamerhand krijgt hij zijn verloren krachten weer terug. Maar haar doel is ook haar broer vrij te krijgen. Zodra hij weer aan de beterende hand is, vraagt ze toestemming om de keizer te bezoeken, die op dat moment in Toledo, zo’n 75 km onder Madrid, verblijft. Bij haar aankomst komt de keizer persoonlijk naar haar toe en helpt haar uit haar draagkoets. Marguerite is 33 jaar, in de volle bloei van haar leven.En ze is weduwe. Karel is 25 jaar oud en vrijgezel. Zal hij haar ten huwelijk vragen en tot keizerin verheffen? Maar haar godsdienst! Ze is een ketterse. Nee, daar kan hij niet aan beginnen.Hij begrijpt dat zij in zijn macht is. Marguerite verwijt hem vrijmoedig zijn gedrag ten opzichte van haar broer. Zij waarschuwt hem dat de smart van de scheiding Frans zou doen bezwijken en dat zijn kinderen de dood van hun vader dan op hem zouden wreken. Maar de keizer buigt niet. Het gesprek is koel en zonder toezeggingen vertrekt ze weer. Diepbedroefd gaat zij weer terug naar haar land. Het werd hoog tijd dat zij vertrok, want de vrijgeleide van de keizer was bijna verlopen en Karel V had het plan al opgevat om haar te arresteren, omdat hij haar ervan verdacht dat zij haar broer tegen hem opstookte. Net voordat de vrijgeleide verliep, passeerde zij de grens met Frankrijk. Haar broer bleef wanhopig achter. Zou hij ooit weer vrijkomen? Ook Marguerite wist het niet meer. Zal de Reformatie, die zo hoopvol begon, nu als een nachtkaars uitdoven? Haar hoop dat Frans een middel in Gods hand zou zijn tot bevordering van de Reformatie van Frankrijk, was vervlogen. Maar er komt een andere hoop in haar hart. “Daar, waar men-sen ons begeven, vergeet God niet.” 11 God zal Zijn raad uitvoeren. Maar op Zijn tijd en op Zijn wijze.De roomse kerk in de aanvalIn de tussentijd dat de koning gevangen was en Marguerite ook in Spanje was, regeerde de koninginmoeder Louise van Savoye als regentes aan het Franse hof. Samen met haar grote raadgever kardinaal Antoine Duprat (1463-1535) oefende zij het gezag uit in Frankrijk. De houding van Louise is, zoals we gezien hebben, niet duidelijk. Was ze in de ban van de roomse geestelijken? In ieder geval werd een grote aanval op de gereformeerden ondernomen.Men wist wel dat het de koning tegen de borst stuitte zijn onderdanen de marteldood te laten ondergaan ten genoegen van een aantal roomse theologen. Maar men begreep dat nu de koning en zijn zuster Marguerite er niet waren, de tijd rijp was om actie te ondernemen. Op de vraag van Louise aan de Sorbonne had deken Noël Beda (ca. 1470-1537) toch gezegd dat de ketters met de uiterste gestrengheid vervolgd moesten worden? Dat kon mooi nu aangevangen worden.Op maandag 5 februari 1526 deed het geklank van de trompet zich horen in de straten van Parijs en in alle belangrijke steden van Frankrijk. Een heraut riep:“Het is een ieder verboden de brieven van Paulus, de Openbaring of andere boeken uit te leggen of over te zetten uit het Latijn in het Frans. Voortaan mag geen boekdrukker meer boeken van Luther drukken. Dat niemand van de kerk noch van de beelden an-ders spreke dan de kerk het heeft bevolen. Dat al de boeken van de heilige Bijbel die in het Frans zijn overgezet, aan hen die ze bezitten, worden ontnomen en binnen acht dagen aan de griffie van het hof worden gebracht. Dat alle kerkvoogden, priesters en stedehouders hun parochianen verbieden de minste twijfel te koesteren over het katholieke geloof.” 12Zo werden vertalingen en uitleggingen van de Bijbel verboden, alsook het drukken. Zelfs de twijfel over de roomse godsdienst werd verboden.Men was er ook mee bekend hoeveel de bisschop van Meaux, Briçonnet (1472-1534), samen met Marguerite trachtten te doen voor de Hervorming in hun land. Marguerite, de zuster van de koning, durfde men natuurlijk niet aan te pakken. De paus was er in gekend en deze had op 17 maart 1526 de raadslieden die tot uitvoering van het besluit moesten overgaan, met apostolisch gezag bekleed. De ‘verdoemde’ leer van Luther moest uitgeroeid worden, als verzoening voor het feit dat Frankrijk de grote nederlaag had moeten ondergaan in Italië. Beda, het hoofd van de Sorbonne, leidde de aanval op de lutheranen. ‘Het is het uur der zegepraal’, zo riep men uit. 13 Zoveel mogelijk ketters moesten opgezocht en gedood worden.Die meent te staan, zie toe dat hij niet valleBesloten werd te beginnen in Meaux, dat broeinest van ketterij, waar Briçonnet bisschop was. Hij werd ontboden door de ingestelde Inquisitieraad in Parijs. Hij dacht dat er overleg plaats moest vinden over geloofszaken en ging onbekommerd naar Parijs. Maar wat een teleurstelling! Hij werd voor de keus gesteld zijn ketterse gevoelens te herroepen en de gelofte te ondertekenen om drie edicten uit te voeren in zijn bisdom: het herstel van de aanbidding van Maria en de heiligen, het verbod op het bezitten van het Nieuwe Testament en alle andere ketterse boeken en de protestantse predikers tot zwijgen te brengen. Indien hij dit niet zou doen, zou hij uit zijn ambt gezet en naar de brandstapel gebracht worden.Briçonnet stond verslagen en verward. Nooit had hij verwacht dat hem zulk een wrede bedreiging zou worden gedaan. Wat dachten zij van zijn adelstand, zijn vriendschap met de koning en zijn zuster, zijn hoge positie en zijn uitgestrekt bisdom? Het hielp hem allemaal niets. Zijn belagers keken hem met hardvochtige ogen aan.Briçonnet aarzelde. Zijn geloof wankelde... en hij zwichtte. Was het zwakheid? Was zijn geloof geen waar geloof? De geschiedenis geeft hier geen duidelijk uitsluitsel over. Het oordeel komt alleen Hem toe Die rechtvaardig oordeelt.Briçonnet ging terug naar Meaux om de drie edicten uit te voeren. Faber, Farel en Roussel, die onder zijn bescherming stonden, vluchtten terstond. Faber ging naar Straatsburg en de anderen naar Genève. Diepbedroefd om de afval van één van de hunnen zocht de kudde die zich om hem heen verzameld had, een goed heenkomen. De predicaties werden voortaan in het geheim gehouden.Marguerite, die nog in Spanje verbleef, was diep geschokt. Zij maakte de bisschop geen verwijten van zijn afvalligheid, maar bad voor hem dat de Heere in vergeving op hem wilde neerzien. Zij wendde zich tot de gevangen koning: “Gij hebt te Parijs een school gesticht die bestemd is om de geleerde mannen uit vreemde landen te ontvangen; en op ditzelfde ogenblik moeten vermaarde Franse geleerden, Lefèvre d’Etaples en anderen, een wijkplaats buiten het koninkrijk zoeken... Gij wilt de bevorderaar der verlichting zijn; en donkere, grauwe, witte, zwarte en grijze huichelaars (…) stellen alles in het werk om ze onder ons uit te doven.” 14 De gedachte aan de arme bannelingen die hongerig waren en geen plaats hadden om hun hoofd neer te leggen, achtervolgde haar toen ze in het paleis van Karel V verkeerde. Wat kon ze doen? Zij probeerde Frans te overtuigen van de waarheid van het Evan-gelie, maar Frans was er niet gevoelig voor. Wel bezweek hij voor de overtuigende redenen van Marguerite en, hoewel hij zich ver van Parijs bevond, kon hij toch nog zijn gezag doen gelden. Hij beval het parlement de vervolgingen tegen de ‘Evangelischen’ uit te stellen tot zijn terugkeer. “Ik wil”, voegde hij er bij, “aan de geleerde mannen bijzondere bewijzen van mijn gunst geven.” 15Louis de BerquinMaar de Sorbonne ging door. Nadat Briçonnet gedwongen was terug te keren in de schoot der kerk, was een van de volgende slachtoffers Louis de Berquin (ca. 1485-1529). Van deze heeft Theodorus Beza (1519-1605), de opvolger van Calvijn (1509-1564), gezegd dat hij wel de hervormer van Frankrijk zou zijn geworden als de koning maar standvastig was gebleven in het steunen van de hervormingspogingen in Frankrijk. Maar helaas, de geschiedenis leerde het anders.Louis de Berquin stamde af van een oud adellijk geslacht uit Artois, een provincie van Frankrijk in het noordwesten tegen België aan. Hij was in zijn eertijds zeer toegewijd aan de roomse godsdienst, ijverig in alle pauselijke instellingen, aandachtig toehoorder van de mis, getrouw waarnemer van vasten- en feestdagen, helper van de vele armen in zijn omgeving. Hij was er vast van overtuigd dat zijn vele goede werken de verdiensten waren voor zijn zaligheid. De leer van Luther (1483-1546), die juist ingang begon te vinden in het land, verfoeide hij tot in het diepst van zijn ziel. Was zo iemand nog tot bekering te brengen?Wel had hij een grote afkeer van de leraars van de Sorbonne, die nauwelijks iets konden zeggen over de roomse leer, maar wel gebruikmaakten van hun voorrechten. Ook vele monniken konden geen genade vinden in zijn ogen, wetende van hun duistere praktijken die er in de kloosters soms uitgevoerd werden. En hij was een vriend van Erasmus (ca. 1467- 1536), de bekende Christelijke humanist. Erasmus was in 1487 priester geworden in het klooster Stein bij Gouda in Nederland en ging in 1495 een studie theologie volgen in Parijs. Toen zal hij zeker contacten met Berquin gehad hebben.‘Door U, door U alleen’Naar aanleiding van een twist met een van de leraars van de Sorbonne ging Berquin de Bijbel lezen. Al lezende verwonderde hij zich dat hij niet vond wat de roomse leraars hem verteld hadden. Niets over de aanroeping van de maagd Maria, niets over de leerstellingen van de roomse kerk. Wat hij wel las, was dat hij geheel zonde was, van het hoofd tot de voeten, ja, in zonden ontvangen en geboren. En in het doen van goede werken vond hij geen vergeving. Van zijn kant zou het nooit kunnen. Waar hij in de roomse kerk het leven in had gevonden, werd hem nu de dood. En al lezend in Gods Woord werd hij meer en meer ontdekt aan zijn bestaan voor God. Totdat hij het leven mocht vinden in een Ander Die voor hem de dood was ingegaan. Hij zag zich verloren, vol ongerechtigheid, ja, zelfs zijn gerechtigheden waren een wegwerpelijk kleed voor God. Totdat die enige aangebrachte gerechtigheid door Hem Die zijn zonden gedragen had aan het kruis, werd toegepast aan zijn ziel. Toen mocht hij het uitroepen: ‘En dat voor mij! Het is door U, door U alleen, om ’t eeuwig welbehagen, anders had ik nooit tot de zaligheid kunnen komen.’Zich gelukkig wetend door de geestelijke vrijheid die God hem had hergeven, beloofde Berquin om zijn verdere leven Hem toe te wijden. Hij verspreidde toen met ijver in de hutten en huizen die hem omringden, de leer van behoud door Christus alleen. Het land waar hij woonde, was zeer vruchtbaar. Er werd veel graan geteeld. Berquin verkondigde er het Evangelie en het bleek dat het zaad in een wel toebereide akker viel. Velen kwamen tot bekering.Algemeen bekend en bemindBerquin werd onder de gereformeerden algemeen bekend en bemind. Hij had mede door zijn adellijke afkomst en zijn geleerdheid - hij was doctor in de rechten - vrije toegang tot het hof van Marguerite en sprak graag en veel met haar over het Evangelie van vrije genade en de nieuwe leer. Ook koning Frans I was hem niet ongunstig gestemd.In woord en geschriften ging Berquin zijn gedachten over de nieuwe leer bekendmaken. Helaas zijn er weinig boeken meer van hem terug te vinden. Alleen een paar vertalingen in het Frans van boeken die Erasmus geschreven had in het Latijn, door Berquin aangevuld met zijn mening naar Gods Woord. Erasmus was er trouwens zeer verbolgen over dat Berquin dit gedaan had. Maar Berquin stoorde zich hier niet aan.Een groot gedeelte van het Noorden van Frankrijk kwam door de Evangelieverkondiging van Berquin onder invloed van de nieuwe leer. En dat werd hem door de Sorbonne met Noël Beda aan het hoofd natuurlijk niet in dank afgenomen. Men beschuldigde hem bij het Parlement in 1523. Maar was het niet gevaarlijk een gunsteling van de koning te veroordelen? De koning was toen nog niet gevangengenomen. Op zijn bevel werd Berquin vrijgesproken. De Sorbonne gaf aan dat dit een gunst was die hem tot berouw moest opwekken, maar Berquin antwoordde dat het rechtvaardig was dat hij vrij kwam.VeroordeeldBerquin ging door. In zijn geboortestreek Artois verkondigde hij met vuur de leer van vrije genade door Christus alleen. Hij bracht het Evangelie met veel ijver in de hutten en woningen van de arme bewoners van het land. Hij bestreed het priesterambt en het celibaat. “Gij zult”, zei hij, “dikwijls in de Heilige Schrift deze woorden: eerbaar huwelijk, onbevlekt bed aantreffen, maar van een ongehuwde staat, daarvan zult gij geen enkel woord vinden!” Een andere keer was het: “Ik heb nog geen enkel klooster gekend dat niet door haat en geschillen werd verontrust.” 16 Geen wonder dat er grote vijandschap ontstond bij de roomse kerk tegen hem. Toen zijn aanslagen op de roomse leer bekend werden bij de Sorbonne, verschaften Noël Beda met enige medestanders zich toegang tot zijn huis, doorzochten zijn bibliotheek en namen een groot aantal boeken mee. Beda zat toen bijna dag en nacht over deze boeken gebogen en ‘zoog als de spinnen het venijn eruit’, zo werd er gezegd. Wat las hij van Berquin? Onder andere dit: “De maagd Maria wordt ten onrechte aangeroepen in plaats van de Heilige Geest. (…) Het is zonder reden dat zij de schatbewaarster van genadegiften, onze hoop, ons leven genoemd wordt, hoedanigheden die volstrekt aan onze enige Zaligmaker toebehoren (…). Het geloof alleen rechtvaardigt. (…) De poorten der hel, de duivel noch de zonde vermogen iets tegen degene die in God gelooft.” 17 Dit alleen al was voldoende om Berquin te veroordelen. Hoe durfde hij zoveel ketterse gevoelens te schrijven! Beda las door en vond zoveel ketterse uitspraken in de boeken van Berquin dat hij verzekerde dat er genoeg stof in was om zo iemand te doen verbranden. De dood van Berquin was besloten. Een tweede aanklacht werd bij het Parlement ingediend. Weer werd Berquin gevangengenomen.Het gezag van de gevangen koningMaar weer liet de koning, die inmiddels gevangen zat in Spanje, zijn gezag gelden, mede op aandringen van Marguerite, die ook nog in Spanje verkeerde en de kans waarnam om een goed woord voor Berquin bij de koning te doen. De Sorbonne durfde niet tegen het gebod van de koning in te gaan. En Berquin werd weer vrijgelaten. Hem werd gezegd voortaan voorzichtiger te zijn. Maar Berquin ging door met de verkondiging van het Evangelie voor verloren zondaren, want de Heere Zelf had hem aangegord.Omdat de koning nog gevangenzat in Madrid, bleef de Sorbonne koortsachtig zoeken naar een mogelijkheid om Berquin te veroordelen tot de brandstapel, voordat de koning terug zou keren. Voor de derde maal werd hij gevangengenomen. De Sorbonne stoorde zich ditmaal niet aan de koning en aan de pogingen van Marguerite om Berquin vrij te krijgen. Het parlement had besloten Berquin streng te straffen. Men telde reeds de dagen die hij nog te leven had.Berquin wachtte rustig de vervulling van deze bedreigingen af. De aanvallen van de monniken, die regelmatig in zijn cel in het gebouw La Conciergerie kwamen om met hem te redetwisten en hem te bedreigen, mocht hij door genade met de geestelijke wapenrusting afslaan. Hij verliet zich geheel op de genade van zijn Zaligmaker, Die door Zijn beschuldigers beschuldigd is, opdat Zijn volk vrijgesproken kon worden van zonde en schuld. Hij moest de voetstappen van de Zaligmaker volgen, dat wist hij. Maar alleen in Zijn kracht, die in zwakheid werd volbracht.Marguerite vermenigvuldigde ondertussen haar gebeden tot de Koning der koningen, riep haar broer om hulp en pleitte bij haar moeder Louise van Savoye voor vrijlating van Berquin. Zij stond niet onwelwillend daartegenover. De omstandigheden brachten haar in een gemoedstemming van enige uiterlijke vroomheid. Marguerite maakte daar handig gebruik van om haar moeder ten gunste van Berquin te vertederen. En zij slaagde erin. De regentes liet aan de afgevaardigden van de paus schrijven dat zij deze zaak moesten opschorten tot na de terugkeer van de koning. De afgevaardigden lazen haar brief en beraadslaagden erover, maar zij waanden zich ver boven die vrouw. Zij zetten daarom hun werk rustig voort. Louise van Savoye raakte, toen zij deze onbeschaamdheid vernam, buiten zichzelf van woede. Zij liet een tweede brief aan de agenten van de paus schrijven, maar zij antwoordden: ‘Non possumus’, dat is: ‘Wij kunnen niet’. De pauselijke agenten beseften toen dat zij haast moesten maken, want zij vreesden dat hun slachtoffer hun zou ontsnappen. Meer en meer verontwaardigd richtte de moeder van de koning zich tot het parlement, dat achting had voorBerquin. Daar zei men zelfs dat deze gehele zaak slechts een complot van monniken was, maar men deed niets. Toch verloor Marguerite de moed niet. Zij herinnerde zich dat de weduwe in het Evangelie haar verzoek door langdurig aanhouden had verkregen. Zij smeekte haar moeder en zij schreef aan haar broer: “Indien gij niet tussenbeide komt, is Berquin een kind des doods.” 18 Toen gaf Frans I gehoor aan haar verzoek en liet aan de eerste president schrijven dat hij, de koning, het leven van Berquin van hem zou terugeisen, indien hij hem durfde veroordelen. De president staakte het proces, de monniken bogen het hoofd en Beda met zijn vrienden waren buiten zichzelf van woede en spijt. Maar Berquin werd nog niet losgelaten. (wordt Deo volente vervolgd) Noten1) De twee vorige afleveringen van deze serie zijn verschenen in: In het spoor, oktobernummer 2016, p. 214-224 en decembernummer 2016, p. 289-2972) H. Hasper, Calvijns beginsel voor de zang in de eredienst, dl. 1, ’s Gravenhage 1955, p. 264 (hierna: Hasper) en J.H. Merle d’Aubigné, Geschiedenis der Hervorming ten tijde van Calvijn, dl. 1, Rotterdam 1863, p. 257 (hierna: Merle)3) Merle, p. 258 (herspeld)4) Hasper, p. 265 (herspeld)5) Hasper, p. 265 (herspeld)6) M. Gachard, La captivité de Francois Ier, Bruxelles 1860, p. 13 (hierna: Gachard)7) Gachard, p. 188) Wie dit geweest is, is onduidelijk. Koningin Claude was al overleden. Waarschijnlijk is dit de maîtresse Francoise de Foix (1495-1537) geweest, die hem veel vergezelde op zijn reizen. Frans trouwde pas in 1530 met Eleonora (1498-1558), dochter van Philips de Schone (1478-1506).9) F. Genin, Nouvelles Lettres de la Reine de Navarre, Paris 1842, p. 3210) Merle, p. 24711) Merle, p. 24912) Ludovic Lalanne, Journal d’ un Bourgeois de Paris sous la Règne de Francois I (1515-1536), Paris 1854, p. 276 en Merle, p. 259 (herspeld)13) Merle, p. 1314) Merle, p. 253-25415) Merle, p. 25416) Merle, p. 25117) Jean Crespin, Histoire des Martyrs, Toulouse 1885, p. 274 en Merle, p. 253 (herspeld)18) Merle, p. 260Fotoverantwoording:a) Foto C. Verdouwb) Beeld Musée Bossuet de Meauxc) Foto C. Verdouw

Uitgebreid zoeken

Uitgebreid zoeken

Standaard operator

Zoekwoorden

Datum

Bronnen

Door Het Licht Dat Nu Ontstoken Is -3-

Het begin van de Reformatie in Frankrijk

Artikel niet beschikbaar

Bekijk de hele uitgave van woensdag 1 februari 2017

Bekijk de hele uitgave van woensdag 1 februari 2017

Ook interessant voor u