Boekbesprekingen

B. Hooghwerff, Van acrobaat tot Sioniet. Uit het leven van ouderling A. de Deugd (1896-1973), 143 pagina’s. Uitg. Den Hertog. Prijs € 18,90. ISBN 9789033132827

Van acrobaat tot Sioniet. Uit het leven van ouderling A. de Deugd (1896-1973)

Auteur B. Hooghwerff gaat onvermoeid voort met het opsporen van gegevens over kinderen van God in verleden dagen en het op schrift stellen van die gegevens. Zijn eerste boek was Uw hoop, Uw kudde woonde daar. Jansje Fortuin en haar vriendenkring. Toen hoorde hij al de naam De Deugd noemen. En bij een later onderzoek voor het boek Uw dochters zullen profeteren. Geestelijke opleving onder catechisanten in Oud-Beijerland stuitte hij opnieuw op de familie De Deugd. ‘Nooit eerder was hun levensgeschiedenis, waarin het wonder van Gods genade zo helder uitblinkt, schriftelijk vastgelegd’, zo lezen we in het Woord vooraf. Het eerste hoofdstuk heeft de titel ‘Ledeboerianen in Dordrecht en Zwijndrecht’. Daarin lezen we dat ds. Ledeboer een bezoek gebracht had aan Leendert de Deugd in Zwijndrecht. Hij schreef: ‘Op dit ogenblik zit ik in eene trillende stoomboot, even Dordrecht verlaten hebbende, waar ik dezen nacht bij van Z. geweest ben, en gisteren te Zwijndrecht bij de D. (ondeugd leert hij zichzelven kennen) die naar het lichaam verteert, en bij tijden openingen mag ontvangen.’ Na het bezoek van ds. Ledeboer heeft Leendert de Deugd nog drie maanden geleefd. Op 14 september 1863 is hij op 44-jarige leeftijd overleden. Hij was tuinder van beroep geweest en woonde in het gehucht Meerdervoort bij Zwijndrecht.

In het gezin van zoon Hendrik was weinig meer van de ledeboeriaanse opvoeding te merken. Hij trouwde met Maria Vogel en uit het huwelijk werden zestien kinderen geboren, van wie er vier op jonge leeftijd gestorven zijn. In 1889 verhuisde het gezin naar Dordrecht.

In godsdienstig opzicht kwam er weinig van het gezin terecht. De zoons De Deugd zochten hun vermaak in de wereld. De broers waren erg lenig en oefenden net zo lang tot ze acrobatische toeren konden uithalen. Vooral Hendrik, Bastiaan, Nico, en later Arie hielden zich daarmee bezig.

Uiteindelijk traden ze in 1919 op als ‘De Dordtsche Acrobaten THE 4 POWERBOYS’.

De gebroeders De Deugd waren van plan geweest om in 1921 eerst naar Engeland te gaan en daarna naar Amerika. De aanplakbiljetten hingen al in Engeland. Vandaar zouden ze de oversteek maken naar Amerika. Eén van de broers zei later: ‘Als dat doorgegaan was, zouden we waarschijnlijk nooit meer teruggekomen zijn naar Nederland.’ Het plan ging echter niet door. De Heere greep in...

In de laatste weken van het jaar 1921 gebeurden er ingrijpende dingen binnen de familie De Deugd. Op 27 november overleed moeder Maria de Deugd-Vogel. In december werd Hein, die dus van plan was geweest om met zijn broers Bas, Nico en Arie op tournee naar Amerika te gaan, ernstig ziek. Hij kreeg ‘vliegende tering’, een kortdurende hevige ziekte. Het lichaam van Hein, die altijd oersterk was geweest, werd in korte tijd gesloopt. Hein heeft een heel kort sterfbed gehad. Door een wonder van Gods genade werd het echter een gezegend sterfbed. Hein kwam tot inkeer. Hij werd krachtig overtuigd van zonde, gerechtigheid en oordeel. Hein heeft zijn broers ernstig gewaarschuwd.

‘Jongens’, zei hij, ‘we zijn helemaal verkeerd bezig. Als we zo door blijven gaan, gaan we allemaal naar de hel. We moeten ermee stoppen.’ Hein overleed op 28 december 1921, 38 jaar oud. Hij stierf niet zonder hoop voor de eeuwigheid.

Hoofdstuk 3 heeft de titel ‘Wonderen van genade’. Hierin lezen we: ‘Het sterven van broer Hein heeft veel indruk gemaakt binnen het gezin De Deugd. Alle activiteiten met betrekking tot de acrobatiek werden beëindigd. Toch veranderde er verder in geestelijk opzicht nog weinig.’

Maar toen werd hun zus Johanna ziek. Op haar sterfbed vroeg Johanna aan haar broers of ze ds. Van Vliet wilden gaan roepen. Ds. J. van Vliet was predikant van de Oud Gereformeerde Gemeente in Dordrecht. Wat er toen gebeurde wordt elders in ons blad weergegeven. In het hart van diverse familieleden heeft de Heere Zijn genade willen verheerlijken. Dat is op een treffende, onopgesmukte wijze onder woorden gebracht. Er is niets mooier gemaakt dan het was.

Een van de vier broers was Arie de Deugd. Over hem gaat het voor een groot deel in dit boek. Hij is van 1953 tot zijn overlijden ouderling van de Gereformeerde Gemeente in Nederland in Dordrecht geweest. Voor zichzelf had hij het niet altijd gemakkelijk: ‘De Deugd was wat zwaarmoedig van karakter. Ook in zijn geestelijk leven ging het vaak erg op en neer. (…) Rond de bediening van het Heilig Avondmaal stormde het vaak in de ziel van De Deugd. Daarbij was hij heel eerlijk. Soms werd zijn ziel verkwikt en versterkt voor, tijdens of na de bediening. Maar dat gebeurde niet altijd.’ (…) Er waren echter ook andere tijden, waarin hij in alle schuchterheid toch iets mocht vertellen van wat de Heere hem had doen ondervinden. (…) Van gemaakte vroomheid had hij een afkeer. Maar soms lag het zo teer in zijn ziel, dat hij niet over de geestelijke dingen zwijgen kon. Dat legde beslag.’ Op 23 juli 1973 is Arie de Deugd op 77-jarige leeftijd overleden. De begrafenis werd geleid door ds. F. Mallan en ds. G. van de Breevaart. Ds. Mallan leidde de rouwdienst en ds. Van de Breevaart sprak op het graf. Opnieuw heeft de auteur gezorgd voor een lezenswaardig boek, een boek met inhoud. Wat zijn er veel boeken waarvan je moet zeggen: Ja, interessant! En daarmee houdt het dan ook meestal op. Maar dat is hier niet het geval. Het is een boek dat – hopelijk – tot nadenken stemt.

Van acrobaat tot Sioniet

Zoals gezegd gingen de gebroeders helemaal op in de a crobatiek, totdat de Heere ingreep. We geven hieronder weer wat we lezen op de bladzijden 48-51.

Stilgezet

‘Het sterven van broer Hein heeft veel indruk gemaakt binnen het gezin De Deugd. Alle activiteiten met betrekking tot de acrobatiek werden beëindigd. Toch veranderde er verder in geestelijk opzicht nog weinig. Van kerkelijk meeleven was geen sprake. (…) Er vielen echter nog meer slagen.

Op 7 september 1923 overleed vader Hendrik de Deugd op 68-jarige leeftijd. Zus Maaike Maria, die ongehuwd gebleven was, bleef nu alleen achter in de ouderlijke woning aan de Reeweg. Ook Maaike werd ernstig ziek. Ze overleed op 16 februari 1925 aan de gevreesde ziekte, 45 jaar oud.

In datzelfde jaar werd ook zus Johanna ernstig ziek; ze leed aan dezelfde ziekte als Maaike. In het leven van Johanna, die gehuwd was met Herman Ludwig van Welie, had al voordat ze ziek werd een ingrijpende verandering plaatsgevonden. Het heil van haar onsterfelijke ziel was gaan wegen. Mogelijk dat het ingrijpende sterfbed van haar broer Hein daartoe de eerste aanleiding is geweest. In ieder geval kwam ze onder de prediking van ds. J. van Vliet terecht. Ds. Van Vliet was sinds 1922 predikant van de Oud Gereformeerde Gemeente aan de Museumstraat. De prediking van ds. Van Vliet werd geheiligd aan het hart van Johanna. Op haar sterfbed vroeg Johanna aan haar broers of ze ds. Van Vliet wilden gaan roepen. Natuurlijk wilden ze dat voor hun zus doen, maar in eerste instantie reageerden ze verbaasd: ‘Een dominee gaan halen? We hebben nog nooit een dominee ontmoet.’

Toch zijn Arie en Nico samen naar de woning van ds. Van Vliet gegaan. De predikant was thuis. Hij deed gelijk zijn jas aan en ging met hen mee. Ds. Van Vliet sprak niet alleen met de zieke, maar ook met haar broers, ook onderweg. Zijn woorden werden door de Heere gebruikt om hen stil te zetten. “We zijn allemaal God kwijt”, zei hij onder meer.

Dat sloeg naar binnen. Jarenlang hadden de broers hun leven gewijd aan de zonde, de wereld en de satan. Maar dat leven had de leegte van hun hart uiteindelijk niet kunnen vervullen. Nu zagen ze dat ze met God in rekening stonden. Heel hun leven getuigde tegen hen. Een onbeschrijfelijke droefheid en smart vervulde hun hart. Dood en eeuwigheid werden voor hen werkelijkheid. In enkele jaren tijd waren er al vier gezinsleden weggenomen en nu was hun zus Johanna ernstig ziek. Wie weet hoe spoedig zij zouden worden opgeroepen om voor God te verschijnen.

Enige tijd daarna moesten ze weer naar de pastorie. Nu om te vertellen dat hun zus Johanna overleden was. Ze brachten echter geen nieuws, want de predikant wist het al. Hij opende de deur en voordat ze iets konden zeggen, zei hij: ‘Ik weet waar jullie voor komen. Johanna is gestorven. De Heere heeft het me bekend gemaakt. Ze is Boven. Johanna van Weliede Deugd overleed op 4 februari 1926, op 35-jarige leeftijd.’

Zware strijd

Verschillende broers (Arie, Nico, Bas, Jan) gingen nu bij ds. Van Vliet naar de kerk. Mogelijk ook hun oudste broer Leendert, hoewel hij geen lid in de Museumstraat is geworden. Van Leendert is bekend dat ook hij is toegebracht en de Heere mocht gaan vrezen.

Het feit dat de broers De Deugd, die eerst ‘op de planken’ stonden, nu naar de kerk gingen (en dan nog wel in zo’n ‘zware’ kerk) bracht heel wat teweeg in Dordrecht en Dubbeldam. Er werd volop over gesproken. Toch was er ook respect voor deze stap. Innerlijk leefde er in het hart van Arie en Nico een zware strijd. Vooral Arie heeft een zware overtuigingsweg gehad. De rechtvaardige toorn van God drukte op zijn ziel. Hij ging ’s nachts naar buiten vanwege de zielsangsten, gevolgd door zijn vrouw. Dikwijls heeft ze in de nachtelijke uren met hem buiten gelopen. Zijn neefje Janus van Welie werkte bij hem op de tuinderij. Ook hij heeft gezien hoe zijn oom Arie onder zware overtuigingen van schuld verkeerde. Hij wist geen raad met zichzelf en kroop helemaal achter in het land op z’n knieën. Soms was hij een heel tijdje weg. Dan stond hij achter een schot te huilen.

Geen mens kon hierin uitkomst bieden. Wel kwamen er mensen op het pad van de broers De Deugd die hun tot een hand en een voet mochten zijn. Een van hen was Wouter van der Stel, ouderling in de gemeente aan de Museumstraat bij ds. Van Vliet. Hij woonde aan de Zuidendijk onder Dubbeldam en werkte regelmatig op de tuinderij van de broers De Deugd. Het onderwijs dat hij gaf, mocht toch tot zegen zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen