Je brein resetten met EMDR

Diep in gedachten verzonken liep de Amerikaanse psycholoog Francine Shapiro in 1987 door een park. Ze dacht terug aan iets naars wat haar was overkomen. Terwijl ze de weg zocht, keek Francine steeds van links naar rechts. Ineens merkte ze iets bijzonders: de nare herinnering werd minder vervelend. Een nieuwe behandeling van trauma’s was geboren: EMDR.

„In de afgelopen dertig jaar heeft deze ontdekking zich ontwikkeld tot een volwaardige therapeutische methode”, vertelt Elly Donswijk, christelijk traumatherapeut in Zelhem en Ede. „Wat er gebeurt bij EMDR? Heel kort gezegd: je brein wordt gereset.”

EEN TRUCJE

Sinds tien jaar geeft ze deze behandeling. „Het is wetenschappelijk aangetoond dat je hiermee in korte tijd van je klachten kunt afkomen. Dat sprak me aan”, vertelt ze. Toch begon ze er niet zomaar mee. „Ik wilde eerst precies weten wat het inhield.” Op het eerste gezicht lijkt EMDR immers wel een magisch trucje. Hoe zit dat? vroeg ze zich af.

Ze was niet de enige die niet wist hoe het werkte. Lange tijd begreep niemand wat er nou precies gebeurde bij EMDR oftewel ”Eye Movement Desensitization and Reproceses- sing”. Vertaald: door oogbewegingen minder gevoelig maken en opnieuw verwerken.

„Gelukkig wordt er de laatste jaren veel onder- zoek gedaan naar de werking van het brein. Daardoor is EMDR inmiddels uit de sfeer van geheimzinnigheid gekomen. In 2017 ontdekte een onderzoeker van het Radboud UMC in Nij- megen dat EMDR effect heeft op de amygdala. Dit is een onderdeel van het brein dat emotionele reacties ‘regelt’.”

HEFTIGE ERVARING

Vooral mensen met een psychisch trauma hebben baat bij de behandeling. Zo’n trauma –ofwel ”psychische wond”– kan ontstaanan na een heftige ervaring, bijvoorbeeld een onge- luk, misbruik, een onverwacht overlijden,en, bedreiging of geweld op de werkvloer, pesten, mishandeling of oorlogservaringen.

BEPAALDE GEUR

„Er zijn mensen die last krijgen van herbelevingen”, vertelt Donswijk. „Ze maken het gebeurde steeds opnieuw mee en raken overstuur als ze eraan terugdenken of erover praten. Ook een bepaalde geur die herinnert aan de nare ervaring kan al genoeg zijn om in paniek te raken. Dit soort reacties betekent dat er nog geen of geen volledige verwerking heeft plaatsgevonden. De gebeurtenis of nare periode zijn dan nog nadrukkelijk aanwezig in je brein, alsof het gisteren gebeurd is. EMDR ontdoet de herinnering van de negatieve emotionele lading.”

Dat werkt zo, aldus de therapeut: „Tijdens een EMDR-sessie vertel je over de gebeurtenis en over de gevoelens en beelden die erbij horen. Op hetzelfde moment wordt je aandacht afgeleid door oogbewegingen, afgewisseld met luisteren naar klikjes door middel van een koptelefoon, of tikjes op handen of knieën. Al deze bewegingen vragen zo veel van je brein, dat je niet tegelijkertijd meer goed over die nare gebeurtenis kunt nadenken. Daardoor vermindert of verdwijnt zelfs het gevoel van angst of paniek. Mensen reageren dan bijvoorbeeld opgelucht met: „Het beeld is vervaagd”, „Nu heb ik de gebeurtenis een plek gegeven”, of „Nu is het op de juiste plek in mijn hoofd opgeslagen.” Ze ervaren een toegenomen zelfvertrouwen en vertrouwen in de toekomst.”

KRACHTIGER

Donswijk doet de behandeling niet zomaar en ook niet bij iedereen. „Een goede voorbereiding is heel belangrijk. Eerst breng ik de klachten zorgvuldig in kaart. Daarna kijk ik of EMDR een geschikte behandeling is. Soms is het beter om te kiezen voor een minder directe therapie, een die zogezegd om het trauma heen werkt. Als ik denk dat EMDR kan helpen, leg ik uit hoe het in zijn werk gaat. Mensen zijn er weleens wat gespannen over. Dan doe ik eerst een korte proef met een goede ervaring. Ze denken bijvoorbeeld terug aan het moment dat ze een schooldiploma kregen en trots waren. Door je zoiets voor de geest te halen, voel je je vaak krachtiger.”

Donswijk vindt het lastig om te zeggen hoeveel sessies er nodig zijn om een trauma te verwerken. Ieder mens reageert immersmers anders. „Maar in het algemeen kun je zeg- je aan een paar sessies genoeg kunt hebben.ben. Heb je langdurig in een nare periode gezeten, bijvoorbeeld als je lange tijd gepest bent of in gen dat bij een eenmalige nare gebeurtenisenis een onveilige gezinssituatie bent opgegroeid, dan duurt het langer om de herinneringen te ontdoen van hun emotionele lading.”

Ook bij kinderen werkt EMDR, vervolgt Donswijk. „In de praktijk blijkt dat er bij hen vaak nog sneller effect te zien is dan bij volwassenen.”

SOMS ONEERLIJK

De therapeut kan zich voorstellen dat mensen kritisch kunnen zijn over EMDR, net als misschien over andere behandelingen van psychische problemen. Mag je geen hulp van God verwachten om ergens doorheen te komen? „Zeker. Ik verwacht het ook van God. Maar het leven is soms oneerlijk. Ook als christen kunnen je nare dingen overkomen. We mogen op grond van Zijn Woord weten dat Hij erbij is in alle omstandigheden en dat Hij ons ziet en ons wil helpen, ook al voelen we dat niet altijd. Daarnaast heeft God ons ook verstand gegeven, om na te denken over wat er nodig is in de situatie waarin we ons bevinden. We mogen hier in Nederland dankbaar zijn voor goede artsen, psychologen, traumatherapeuten, andere hulpverleners en behandelingen. Ik geloof dat we daarvan gebruik mogen maken.”

„Drie dagen lang heb ik gehuild”

“We zijn net drie dagen naar Londen geweest. Mijn toilettasje was weer gewoon mijn toilettasje. Ik kon ernaar kijken zonder dat er direct nare herinneringen aan het ziekenhuis bij me bovenkwamen.”

Carolien van de Zande uit ’s-Gravenpolder onderging in november 2017 een kleine medische ingreep. Daarbij ging iets mis en ze lag uiteindelijk ruim zes weken in het ziekenhuis. Negen dagen bracht ze door op de intensive care. „Het was onduidelijk of ik het zou halen. Wat er dan door je heen gaat als moeder van drie tienerkinderen...”

Eenmaal thuis moest Carolien verder herstellen. Een aantal weken lag ze in een bed in de woonkamer. Toen ze weer op de been was, bleken de problemen nog niet voorbij te zijn. „Ik had erg veel moeite met concentreren. Ik kon maar één ding tegelijk en was voortdurend woorden kwijt. En ik voelde me niet meer thuis in mijn eigen huis.

Er waren allerlei dingen die me aan de ziekenhuisperiode deden denken. Ik kon niet naar mijn toilettasje kijken, omdat dat al die tijd op mijn nachtkastje had gestaan. In de woonkamer bleef ik het bed voor me zien, al was het allang weg. En vruchtensiroop kwam mijn huis niet meer in: die kwam me mijn neus uit. Ik heb die vaak gedronken in het ziekenhuis, om de smaak van contrastvloeistof te neutraliseren die je moet innemen voor een CT-scan.”

Toen Carolien een keer met haar zieke zoontje naar de huisarts ging, vroeg die aan haar: „Hoe gaat het eigenlijk met jou?” „,Ik vertelde dat het niet echt goed ging. Hij vond het niet gek. „Je hoofd zit vol”, zei hij. Ik kreeg een doorverwijzing voor een psycholoog. Dat was iemand die ik al een beetje kende, via familie. De psycholoog was ook EMDR-therapeut. Nadat ik mijn verhaal had gedaan zei hij dat die behandeling misschien wel geschikt voor mij was. „Je gaat dit trauma zonder therapie ook wel verwerken, maar dan duurt het tien keer zo lang”, vertelt hij. „Met EMDR gaat het veel sneller.” Bij de eerste sessie, dat was tijdens de volgende afspraak, moest ik met mijn ogen een potlood volgen en tegelijkertijd mijn verhaal vertellen. Ik bleek alles van die zes weken ziekenhuis tot in detail te hebben opgeslagen. Ik hoefde niet te huilen, maar ik ben normaal gesproken ook geen type dat snel huilt. Het was wel heel intensief om alles weer op te rakelen.

„Als het straks niet goed met je gaat, moet je bellen hoor”, zei de therapeut. Ik kon me daar niet zo veel bij voorstellen, maar toen ik thuiskwam, voelde ik me doodmoe en begon ik te huilen. Drie dagen lang heb ik gehuild. Na de tweede sessie was ik één dag van slag en de derde sessie was een soort afsluiting.”

Ze kijkt met verwondering en dankbaarheid terug. „De EMDR-behandeling heeft mij heel erg geholpen. Ik kan nu weer normaal over de hele periode praten zonder dat ik er een naar gevoel bij krijg. Mijn huis is weer gewoon mijn huis, mijn toilettas is weer mijn toilettas. De film met herinneringen die zich voortdurend in mijn hoofd afspeelde, is gestopt.”

„Mijn hele leven draaide om vroeger”

“Mijn hele basisschooltijd ben ik gepest. Tot een paar jaar geleden heb ik er nooit over gepraat. Het lukte me de herinneringen weg te moffelen. Dat veranderde toen ik zelf ging lesgeven.”

Hermien (niet haar echte naam) zag er tijdens haar lagereschooltijd een beetje anders uit dan sommige anderen in haar klas. Ze was kleiner dan gemiddeld en droeg een bril. „Er was een dominant meisje in de groep dat niets van mij moest hebben. De rest liep achter haar aan. Ik wilde me niet verweren, ik had het idee dat dat niet hoorde vanuit het geloof. Ik moest het maar dragen.” Zowel mondeling als lichamelijk had Hermien het te verduren. „Ze sloten me soms op. En ik kreeg klappen.” Tegen haar ouders heeft ze nooit iets gezegd. „Ik wilde hen erbuiten laten. Je gaat op een gegeven moment ook denken dat het aan jou ligt: „Ik zal wel iets verkeerd doen.” Veel gepeste kinderen denken dat, weet ik inmiddels.”

Jaren later moest Hermien haar leerlingen uitleggen wat een gezond zelfbeeld is. „Ik besefte ineens dat niets van wat ik vertelde op mij sloeg. Ik ging harder werken om maar niet te hoeven nadenken. Maar ik ging steeds slechter slapen en raakte oververmoeid. Op een gegeven moment zei een collega tegen me: „Je bent ergens voor aan het weglopen.” Ze had gelijk. Ik ben toen gesprekstherapie gaan volgen. Dat hielp wel iets, maar niet voldoende; mijn verleden bleef me bezighouden. Ook in het dagelijks leven was mijn jeugd aanwezig. Als ik iemand uit die tijd op straat tegenkwam, maakte ik direct rechtsomkeert. Ik ging boodschappen doen op momenten dat ik zo goed als zeker wist dat ik geen bekenden zou tegenkomen. Mijn hele leven draaide om vroeger.” Hermiens therapeut stelde op een gegeven moment EMDR voor. „Ik kreeg een koptelefoon op en hoorde tikjes. Tegelijkertijd moet ik met een soort helikopterblik naar mezelf in die tijd gaan kijken. Wat zag ik gebeuren? Wat riep dat op? Ik werd verdrietig, misselijk, bang en probeerde letterlijk weg te lopen. Ik was vergeten dat ik een koptelefoon op had. Ook kwam er veel woede boven. Ik had het advies gekregen iemand mee te nemen, zodat ik niet alleen terug hoefde te rijden. Dat was echt nodig. Mijn moeder heeft tijdens de sessie in de wachtkamer gezeten, ze was er niet bij. Toen we terugreden, werd ik doodmoe en heel emotioneel.”

Ook de tweede sessie was heftig. „Maar ik begon toen ook al wat ontspanning te voelen. En ik begon te huilen, iets wat ik jarenlang niet gedaan had.” Een derde sessie was de afsluiting. „Sindsdien houdt dat wat er gebeurd is me niet meer dagelijks bezig. Het is er nog wel, maar het beheerst mijn leven niet meer. Ik ging ook direct na de EMDR weer beter slapen. Ik kan het anderen echt aanraden. Als je niet verder komt nadat er iets ergs gebeurd is, kijk dan of EMDR iets voor je is. Ik ben jarenlang alleen bezig geweest met overleven. Er was geen ruimte in mijn hoofd voor iets anders. Na de EMDRbehandeling heb ik mijn man leren kennen. Als dat daarvoor was gebeurd, denk ik niet dat ik oog voor hem had gehad.”

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen