Glazen schoorstenen en een ”gouden pad”

Links van de ingang bevindt zich een gouden regen. De grote plant wordt met ijzeren hekken gesteund. Dat mag ook wel, want het is de oudste plant in de grote collectie. Volgens het archief geplant in 1601. „De oudste in zijn soort ten noorden van de Alpen”, weet gids Wim Voortman. „Hij heeft het na vier eeuwen wel wat moeilijker, maar bloeit nog ieder jaar.” Ernaast staat een grote tulpenboom, genoemd naar de tulpvormige bladeren. De boom is in 1716 uitgezaaid door de bekende professor Boerhaave.

De gouden regen en de tulpenboom zetten direct de toon voor de bezoeker. Een groot deel van de hortuscollectie is niet alleen wetenschappelijk interessant, maar heeft ook een bijzonder hoge leeftijd en is voor Nederlandse en zelfs West-Europese begrippen zeldzaam. De ongeveer 3 hectare grote tuin, gekoppeld aan de Leidse Universiteit, is in 1595 gebruik genomen. De locatie, midden in de stad achter de universiteitsgebouwen aan het Rapenburg, is sindsdien niet meer verlaten.

De hortus trekt niet alleen wetenschappers en natuurliefhebbers. De groene, parkachtige omgeving in de drukke stad heeft ook aantrekkingskracht op de omgeving. Nogal wat Leidenaren kopen een jaarkaart van Vrienden van de Leidse Hortus. Ze komen regelmatig terug voor de rust of voor een wandelingetje met hun kinderen.

HORTENSIA

De hortus is vooral bekend vanwege de (oude) Aziatische planten. Een belangrijke rol speelt de van oorsprong uit Duitsland afkomstige arts Von Siebold (1796-1866), die als KNILarts naar Azië vertrok en jarenlang in Japan woonde en werkte. „Hij had als opdracht om naar voor Nederland geschikte handelsproducten uit te kijken”, weet Voortman. Van Siebold bracht meer dan 700 soorten mee. „Daaronder bevonden zich soorten die nu in Nederlandse tuinen heel gewoon zijn, zoals de hortensia.” In de hortus is, achter een roodgeverfde muur, voor de wetenschapper een gedenktuin ingericht. Die zit boordevol symboliek en is ingeplant rondom een reusachtige Japanse iep, door de arts eigenhandig geplant in het jaar 1830. Niet alleen Von Siebold is met een borstbeeld vereeuwigd. In de buurt van de ingang kijkt Carolus Clusius, de eerste prefect van de Hortus Botanicus Leiden, de bezoeker aan. Hij bracht de eerste tulpencollecties naar Nederland. Bij de ingang is de tuin die hij ooit voor zijn studenten aanlegde, in oude staat teruggebracht.

De hortus Leiden kent verder een rozentuin en een Chinese kruidentuin. Een belangrijke trekpleister vormen de tropische kassen met duizenden soorten orchideeën, palmvarens, vleesetende planten, specerijgewassen en bekerplanten. Bijzonder is de jadebloem, een enorme klimplant met azuurblauwe bloemtrossen. De plant bloeit relatief kort in april en mei en trekt dan veel bezoekers, die de bloemen vanaf een loopbrug kunnen bewonderen.

Voor de Victoria Amazonica is een speciale vijver aangelegd. De grootste waterlelie ter wereld –een eenjarig plant die steeds opnieuw wordt uitgezaaid– heeft bladeren die zo groot worden en zo sterk zijn dat ze een klein kind gemakkelijk kunnen dragen. Op 21 juni wordt in de hortus midzomernacht gevierd. Meestal zijn de bladeren dan al voldoende sterk om tijdens fotosessies een baby te dragen.

RANZIGE BOTER

Tussen de kassen staat een van de kroonjuwelen van de hortus, de Japanse notenboom. De Ginkgo biloba vindt zijn oorsprong in China. In de 9e eeuw is hij geïmporteerd in Japan, waar hij bij veel tempels werd aangeplant. Het meer dan 260 jaar oude en 15 meter hoge exemplaar is een mannelijke boom. „Maar niet helemaal”, geeft Voortman aan. „Halverwege de stam zit een vrouwelijke tak, die waarschijnlijk in de 19e eeuw op de stam is geënt. Dat deel van de boom draagt ook vrucht. „Die kan vreselijke stinken. Als de zaden vallen hebben ze de lucht van ranzige boter.”

In de herfst verkleuren de bladeren naar goudgeel. Dat geeft een prachtige aanblik. Het tuinpad ligt dan bezaaid met gele bladeren. De vrijwillige tuiniers laten het ”gouden paadje” bewust zo lang mogelijk intact.

VOORJAARSGEVOEL

Van de herfst naar een voorjaarsgevoel is maar enkele tientallen meters. Er staat een speciaal kasje, met glazen schoorstenen. Binnen staan tal van sneeuwklokjes en krokussen in bloei. Het blijken geen voorjaarsbloeiers te zijn, maar een soort die in het najaar bloemen geeft. De koude kas geeft ze net bescherming genoeg.

Dit is de tweede aflevering in een serie artikelen over bekende hortussen in Nederland. volgende keer: Hortus Amsterdam.

openingstijden

De Hortus in Leiden is geopend vanaf 10.00 uur. In de wintermaanden sluit de tuin om 16.00 uur. De toegang bedraagt voor volwassenen 8 euro (met museumkaart gratis entree). Rondleidingen voor groepen op aanvraag. De orchideeënkassen zijn in het weekend gesloten voor publiek. Het entreebewijs geeft ook toegang tot de nabijgelegen Sterrenwacht. Die is in de winter op doordeweekse dagen gesloten.

Vanille

De plantencollectie van de hortus heeft niet alleen een wetenschappelijke- en een publiekswaarde. in de kassen staat onder meer de uit mexico afkomstige originele vanilleplant. De orchidee levert de specerij vanille(stokjes), maar de teelt is enorm arbeidsintensief. onderzoekers van Wageningen universiteit zoeken methoden om de plant geschikt te maken voor grootschalige verbouwing in kassen. voortman verwacht dat dit op termijn zal leiden tot een grootschalige commerciele teelt van de bonen met de originele smaak.

WWW.HORTUSLEIDEN.NL

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen