Op zoek naar geluk

Vlak bij ons huis staat een groot reclamebord. Zo’n staander, met een rolilm. In traag repeterend tempo schuift poster na poster langs. Op de mupi –want zo heet het bord, leert een ingewikkelde zoektocht– proberen posters mij te overtuigen van het ene geluk na het andere. Een elektrische bakiets, een Spaans strand in de zon, een kop hippe cappuccino met me-time. Maar nu staat de mupi zomaar een dag stil, in een haast lege winkelstraat. De enige reclame die nog te zien is, gaat over buren die boodschappen doen voor elkaar. #Daslief, staat erbij.

Even houdt de stad zijn adem in. Door de uitbraak van het coronavirus trekt het leven zich terug achter voordeuren en binnen tuinmuren. Ineens worden we weer met beide benen op de grond gezet. Waarin vonden wij ook alweer ons geluk? Misschien heeft de mupi ons daarover iets te leren.

LEVENSVULLING

„Ik denk dat God het in ons heeft gelegd om ook op de aarde te zoeken naar geluk”, zegt psycholoog Janneke de Leede (1968) uit Hilversum over de waaromvraag. „Iedereen ervaart in zijn leven een bepaalde leegte en die willen we vullen met iets waar we van genieten en met iets wat we waardevol vinden. Dat is wat we geluk noemen.” De Leede schreef meerdere boeken over geloof en geluk. Het thema geluk fascineert haar, „omdat het in elk leven een bepaalde rol speelt en omdat iedereen het tegelijkertijd anders ervaart.”

Het is opmerkelijk dat de definitie van geluk bestaat uit twee heel verschillende delen. Enerzijds gaat het over momenten en dingen waar we blij van worden, die we koesteren. Het carillon dat zijn klanken uitstrooit over de stad. Een plak versgebakken cake. De jonge tulpen op tafel. Het zijn momenten en dingen die te maken hebben met onszelf, met waar we van houden. Ze gaan over onze verlangens.

Maar ze zijn ook zo weer vervlogen. Heel anders is het met het tweede deel van geluk: een zinvolle levensvulling. Dat gaat over een gerichtheid die betekenis geeft aan dat wat je doet. Dat kan door een hobby waarin je jezelf oefent. Of door werk waarbij je lesgeeft of gootstenen installeert. Of door het verlenen van mantelzorg, waardoor je een lichtstraal bent in het leven van een zus.

PIJNPUNT

„De kleine momenten en tastbare dingen waar we blij van worden, geven ons positieve energie”, stelt De Leede. „Die zijn nodig in ons leven. Maar ze zijn ook afhankelijk van ons humeur en van onze levensomstandigheden. Het geluk is er maar even en het is er maar soms. Uiteindelijk is dat niet het grote geluk waar we naar verlangen.” En daar zit een pijnpunt.

Want door de mupi denk ik wel degelijk dat het bezit van een elektrische bakfiets groot geluk zou meebrengen. Dan zouden we extra vaak gaan fietsen met de kinderen en nog meer genieten van de natuur. En evenzo zie ik bij de Big Bazar vaak wel iets waarvan ik heel erg blij word. Een haakpakketje, een mooie kaars voor op tafel, fijne sokken voor koude avonden.

„Je kunt zeker een poosje heel gelukkig worden van de dingen die je noemt”, reageert De Leede. „Ze kleuren je dag en het is juist een kunst om die kleine dingen dicht bij je te waarderen. Maar je zult merken dat het blijde gevoel ook weer wegebt. De spullen geven je niet de rust die wij zoeken als we zoeken naar geluk. Veel mensen hebben dat niet begrepen. Die blijven zoeken naar geluk in materiële dingen. Maar daarin vind je uiteindelijk geen duurzame voldoening.”

VERLANGENS

Dat is ook wat Salomo ontdekte. Zijn boek Prediker is voor een groot deel een zoektocht naar die voldoening. In hoofdstuk 2 komt dat tot een climax. Salomo bouwt huizen, plant wijngaarden, legt vijvers aan, krijgt knechten, neemt veel vrouwen, krijgt steeds meer vee, verzamelt goud en zilver en nodigt zangers en musici uit. „En al wat mijn ogen begeerden, dat onttrok ik hun niet; ik wederhield mijn hart niet van enige blijdschap”, zegt Salomo erover (vers 10). En was hij toen gelukkig? Nee, toen moest hij teleurstelling schrijven. De voldoening die hij steeds even gevoeld had, had maar kort geduurd.

Wie eerlijk naar zijn verlangens kijkt, ontdekt dat het ontbreken van die verlangens vaak meer pijn doet dan dat het hebben van het verlangde geluk geeft (Psalm 78:30). Dat betekent dus dat we geluk zoeken in iets wat niet verzadigen kan. Spullen en omstandigheden geven niet het rustgevende geluksgevoel waar we op hoopten.

Want geluk zit niet in een mooie lamp, net zomin als in een lieve echtgenoot. Natuurlijk kun je heel gelukkig zijn met de man die je kreeg, maar dan ligt dat geluk niet in hem, maar in jullie samenzijn. In het delen van lief en leed, in de richting van jullie gezamenlijke leven.

Salomo ontdekte dat al en hij schreef er uitvoerig over. Maar waarom jagen we dan toch nog zo vaak onze zinnen na? Beschaamd denk ik aan het achterste hoekje van onze kast, met vergeten spullen die getuigen van verkeerde verlangens. Het bezit van de zaak bleek het eind van het vermaak. Wat heeft dit te zeggen?

SOBER

Het vertelt dat we kinderen van onze tijd zijn, stelt de bekende Vlaamse psychiater Dirk De Wachter. We zijn in de 21e eeuw in de greep van het ‘nu’, we leven uit oppervlakkigheid. Ieder mens heeft echter een fond nodig, een basis die vertelt wat goed en kwaad is. Een fond die duidt wat de zin van het leven is en richting geeft aan geluk. Maar de moderne mens heeft massaal de kerk verlaten en daarom is de diepgang uit het leven weg.

„Er is een gat geslagen in ons zijn”, schrijft De Wachter. En die leegte proberen we te vullen met genot, met het vergankelijke, met de dingen die tijdelijk zijn.”

Nu is het makkelijk om bij het lezen hiervan te denken aan de achterburen, die inderdaad voor het genot lijken te leven. Ons past een sobere levensstijl. En is oppervlakkigheid niet onmogelijk als het zwaard van het Evangelie ieder zondag op het scherpst snijdt? Christus Zelf prikt door onze façade heen. Je druk maken om het aardse bestaan, bezig blijven met het verzamelen van spullen, staat gelijk aan het hebben van een hart vol doornen. Het gestrooide zaad van het Evangelie verstikt erdoor en blijft zonder vrucht (Matth. 13:22). Wat zouden wij hebben gedaan als Jezus’ opdracht voor de rijke jongeling tegen ons uitgesproken was? „Ga heen, verkoop wat gij hebt, en geef het den armen, en gij zult een schat hebben in den hemel” (Matth. 19:21).

NORMALITEIT

We verliezen ons niet alleen in het materiële, ook in het ervaren van genot zijn we dwangmatig geworden, analyseert psychiater De Wachter in zijn boek ”Borderline Times”. Het einde van de normaliteit. „Eerst was genot zondig, toen werd het toegelaten, en nu is het verplicht”, is een van de rake uitspraken van De Wachter. Om geluk te blijven ervaren in genot, moet genot echter steeds intenser worden. De prikkels moeten elkaar overtreffen. Nemen we eerst nog genoegen met een uurtje bowlen, later moet het een middagje abseilen zijn en daarna volgt het survivalkamp. Maar na elke prikkel wacht de leegte, waarschuwt De Wachter. We ervaren daarna toch niet het blijvende, fijne gevoel dat we hadden verwacht, want we komen ook na het survivalkamp weer gewoon terug in de normaliteit.

En in die laatste zin valt een belangrijk kwartje. Hoe verder de prikkels verwijderd zijn van ons normale leven, hoe meer geluk we ervan verwachten. We zoeken naar geluk in uitzonderingen, maar zijn we nog in staat om voldoening te vinden in de regelmaat van ons leven?

EGOÏSME

Het punt van De Wachter licht scherp op tegen de achtergrond van de coronacrisis. Als de gewaande veiligheid wegvalt, als de vakanties thuisblijven, als alle activiteiten en ontmoetingen stoppen, waar ligt dan ons geluk? „Als je altijd uithuizig bent en buiten je geluk voelt, is dit een confronterende periode”, zegt psycholoog De Leede. „Maar het bijzondere is ook dat we nu de gelegenheid krijgen om opnieuw te ontdekken wat duurzaam geluk is. Duurzaam geluk gaat over het immateriële. Over verbonden zijn met elkaar. Over het hebben van familie. Over het genieten van de prachtige natuur om je heen. En over het zinvol besteden van je tijd.”

Is dat niet precies wat de mupi vertelt, in deze coronatijd? Advertenties over bakfietsen en strandvakanties moeten plaatsmaken voor een poster over behulpzaamheid. Da’s lief? Da’s logisch! Het is een God gegeven wijsheid dat het denken om de ander ver boven het vervullen van onze eigen verlangens uitstijgt (Romeinen 15:2).

Dat is waarom je blij wordt van de extra volle boodschappentas, als je boodschappen meeneemt voor je buurvrouw. Dat is waarom een ochtendje soppen bij een zwangere vriendin een moment is dat je koestert.

Maar hier past wel een pas op de plaats. Is dit de manier waarop ik zoek naar geluk? Zie ik ernaar uit om van betekenis te zijn voor een ander, ook als het mij structureel tijd en moeite kost? En geeft het schrijven van een vriendelijk kaartje mij meer voldoening dan het kopen van een nieuwe tas? Of is er wel tijd voor het kopen van die tas en niet voor het schrijven van dat kaartje? Onze gerichtheid op elkaar moet maar al te vaak wedijveren met onze impulsieve verlangens. In het vinden van geluk ligt egoïsme vaak op de loer. „Doodt dan uwe leden die op aarde zijn”, vermaant Paulus (Kol. 3:5). Nadenken over geluk blijkt zomaar aanleiding te geven tot scherpe zelfreflectie, in de spiegel van Gods Woord.

DANKBAARHEID

Duurzaam geluk kijkt weg van jezelf, is gericht op de ander en op Gods wereld om je heen. En iedereen heeft daarbij zijn eigen accent. Ervaart de een geluk in het organiseren van tweedehands kledingbeurzen voor het goede doel, de ander voelt het diepe, blijde gevoel al wiedend in de tuin. Op zo’n moment kan er binnen in je zomaar iets gaan zingen. Dan merk je: dit is belangrijk en hierdoor laad ik op. En pas veel later noem je het misschien een moment van geluk.

Of je ontdekt dat organiseren of tuinieren het talent is, dat je inzet voor anderen en als rentmeester voor God.

En daar gebeurt iets belangrijks. Zolang geluk horizontaal is, gericht op jezelf en de ander, blijft het onvolmaakt geluk. Want dan is het menselijk en dus vergankelijk. Maar als Paulus dit leven de dag der zaligheid noemt (2 Korinthe 6:2) dan wijst hij af van het hier en nu, naar Christus, de enige brenger van volmaakt geluk. Christus maakt plaats voor Zichzelf, door ons perspectief op geluk volledig te veranderen. Niet langer onze verlangens, niet langer de vergankelijke dingen bepalen dat geluk. Wat God goed acht voor ons komt voorop te staan. En daarbinnen ontspint zich ons geluk.

Het doet me denken aan het boekje van stichting Friedensstimme over Ljoeba, zendelinge onder de Nentsen. Tijdens haar eerste reis naar Rusland werd Ljoeba op een conferentie ingedeeld bij de ondersteuningsgroep: een zware taak aan de zijlijn. Maar juist tijdens het dweilen van de vloer en het koken van de maaltijd voor de zendelingen en toendrabewoners leerde Ljoeba dat geluk ging over het dienen van God in de kleinste omstandigheden. „Of het nu macaroni koken of afwassen is”, zei ze er later over. Haar geluk kenmerkte zich door berusting, dankbaarheid en tevredenheid. Zo raken aards geluk en hemels geluk elkaar.

KALMTE

Geluk gaat niet over het fijnste leven. Het gaat ook niet over de afwezigheid van moeilijke momenten. Of over hoe ons leven had kunnen lopen. Het gaat zelfs niet over onze vervulde verlangens. „Mijn hoofdboodschap is dat het geen zin heeft om in je leven krampachtig op zoek te gaan naar geluk”, zegt psycholoog De Leede.

„Veel beter is het om te zoeken naar wat je leven zinvol maakt. En voor wie in Christus het hoogste geluk gevonden heeft, wordt de vraag: Hoe kan ik God dienen met mijn talenten? Het antwoord op die vraag geeft een verdiepende onderlaag in je leven. Dan wordt geluk een stabiele houding. En van daaruit kun je een goede balans vinden tussen enerzijds het genieten van spullen of momenten die je toevallen en anderzijds het ervaren van geluk in bezigheden die je voldoening geven.”

Zo bezien is geluk niet alleen die vlinder die even op je schouder landt. Geluk gaat ook de diepte in, naar innerlijke rust en kalmte, vanuit de wetenschap: „maar Christus leeft in mij” (Gal. 2:20).

Dat is het geheim achter een tevreden en dankbare houding, die meefietst naar de markt en die kleur geeft aan een gewone donderdag. Daarom gaat geluk ook niet alleen over het bezig zijn met iets authentieks. Want onze dagelijkse talenten moeten ervoor worden ingezet. En daarom ook is geluk niet op z’n scherpst als we terugblikken. Veel meer nog als we vooruitzien. Naar het komende Koninkrijk. Dan zal Christus alles zijn en in allen. En dan heeft geluk geen einde meer.

„Ga heen, verkoop wat gij hebt, en geef het den armen, en gij zult een schat hebben in den hemel”

(Matth. 19:21).

Geluk en karakter

Hoe kan het dat iemand die werkloos raakt en moet leven met een chronische ziekte, toch gelukkig is? En hoe komt het dat iemand die alles onder controle wil houden, juist veel ongeluk ervaart? Geluk heeft alles te maken met hoe je naar de dingen kijkt. ”In die zin hebben we ons eigen geluk een beetje in de hand”, zegt psycholoog Janneke de Leede. ”Als je hoge verwachtingen hebt van de dingen, is de kans groot dat je teleurgesteld raakt. Maar als een persoon met veel tegenslag toch in staat is om te kijken naar de dingen waar hij dankbaar voor is, dan kan zo iemand duurzaam geluk ervaren.” En met hart voor haar vak: ”Uit onderzoek blijkt trouwens dat mensen met een depressie aantoonbaar minder depressief waren als zij een maand lang elke dag drie dingen hadden opgeschreven waar ze dankbaar voor waren.”

Geluk en lijdzaamheid

In de Bijbel is op verschillende plaatsen te lezen hoe God Zijn kinderen beproeft om hen meer en meer los te maken van de wereld en te richten op de dingen van het eeuwige. Die momenten van beproeving veranderen de dei nitie van geluk voor het hele leven. Lijden en geluk zijn dan niet meer elkaars tegenstelling, maar het lijden werkt juist geluk uit. „Met de doorn in ons vlees of het kruis op onze rug ondervonden we sommige van de zoetste uren van gemeenschap met Hem in de woestijn”, schreef Ruth Bryan erover. En Spurgeon zei dat liefdesbrieven uit de hemel vaak in enveloppen met een zwarte rand worden verstuurd. De Bijbel roept ons op om in lijden nederig van geest te zijn met de zachtmoedigen. In Spreuken 16:19 worden zachtmoedigen geplaatst tegenover hovaardigen, hoogmoedige mensen. Thomas Boston schreef daarover: „Als beiden voor het gericht Gods zullen verschijnen, dan zal het blijken dat de één het getal van zijn goede werken heeft vermenigvuldigd door zijn geest in overeenstemming te brengen met zijn lot, terwijl de ander het getal van zijn slechte daden heeft vermenigvuldigd door zijn lot in overeenstemming te brengen met zijn geest.”

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen