Op reis naar een beter vaderland

Voor het echte verhaal van de Pilgrims moet je bij ons in de winkel zijn”, vindt Marijke Amesz van boekhandel Ichthus in Leiden. Amesz zette de Pilgrim Fathers’ Route uit langs kenmerkende plekjes in Leiden. Die route begint en eindigt bij de christelijke boekwinkel. Het rijk geïllustreerde routeboekje met een schat aan informatie is er te koop voor 5 euro. Voor kinderen is er een bijbehorende puzzeltocht. En er is „natuurlijk” een Engelstalige versie voor Amerikanen die een rootsreis maken naar Nederland. Buur van Ichthus is het schilderachtige pandje van het Leiden American Pilgrim Museum, op de hoek van de Beschuitsteeg. Door de bobbelige vensters zijn oude, houten meubels te zien. Op een antieke tafel staan vers geplukte bloemen en vaatwerk uit een ver verleden. Amesz: „Hoe leuk het museum ook is, dat de Pilgrims gelovige christenen waren die op weg waren naar een hemels vaderland blijft daar onderbelicht. De informatie van het toeristisch platform Mayflower400 geeft een vertekend beeld van een tolerante en gastvrije stad. Ik kreeg het op m’n hart om deze route te ontwikkelen, waarin het godsdienstige leven van de Pilgrims meer nadruk krijgt.”

NOOD

Het verhaal van de Pilgrims begint in Engeland. In Nottinghamshire, zo’n 250 kilometer boven Londen, is aan het begin van de 17e eeuw een groep christenen die zich niet wil onderwerpen aan het gezag van de koning over de kerk.

William Brewster leidt deze groep. Net als een andere Pilgrim, John Robinson, studeerde hij theologie in Cambridge en Middelburg, waar hij kennismaakte met het calvinisme. Robinson en Brewster weigeren te bidden uit het Book of Common Prayers. Een kenmerkende uitspraak van Robinson is: „Niemand onder Christus heeft gezag over de kerk.”

Deze houding komt de Engelse christenen duur te staan. Ze worden gebrandmerkt als separatisten. Vervolging wordt hun deel, waarbij de Engelse overheid er zelfs niet voor terugschrikt om hele gezinnen gevangen te zetten. De nood wordt zo hoog dat ze in 1607 of 1608 de wijk nemen naar Nederland. In kleine groepjes wagen ze de oversteek.

ASIELZOEKERS

Eerst zoekt de groep van zo’n honderd mensen verblijf in Amsterdam, maar korte tijd later vraagt John Robinson asiel aan in Leiden. „Deze plaats was zo belangrijk voor het geloofsleven hier in Nederland”, vertelt Amesz. „Kort voor de Pilgrims kwamen was hier het debat tussen Arminius en Gomarus geweest. De universiteit was de plek waar Nederlandse predikanten godgeleerdheid studeerden.” De stadswandeling leidt onder andere langs het oude Academiegebouw, dat sinds 1516 een plekje heeft in de kromming van de bekendste gracht van Leiden, het Rapenburg. In de vestingstad is veel wat herinnert aan het verblijf van de Pilgrims. Het markantst is wel het Jan Pesijnhof. John Robinson koopt het in 1611, samen met enkele vrienden. In het hofje komen 21 huisjes te staan waar de armste leden van de Engelse groep gaan wonen. Ze werken vaak in de Leidse lakenindustrie. Robinson woont aan de ingang van het hofje. In zijn huis komen de Pilgrims op de ”sabbath” samen om hun diensten te houden. Amesz: „Robinson heeft nooit toestemming gevraagd om kerk te mogen houden. Hij wilde vrij blijven. Wel lieten de Pilgrims in de praktijk zien dat ze niet zo kleingeestig en separatistisch waren als dat ze in Engeland werden afgeschilderd. Zo mochten Schotten en Waalse christenen bij hen deelnemen aan het avondmaal.”

VOORBIJGANGERS

Buiten het hofje is op de muur van de Pieterskerk een bronzen gedenksteen ingemetseld. „But now we are all, in all places, strangers and pilgrims, travelers and sojourners...” (Maar wij zijn allemaal, op alle plaatsen, vreemdelingen en pelgrims, reizigers en voorbijgangers.) Woorden van Robert Cushman, een van de Pilgrims. Eronder staan de namen van vooral veel kleine kinderen die, in die korte tijd dat de Pilgrims in Leiden wonen, zijn overleden.

Hoewel de Pilgrims in Nederland veel vrijheid genieten, willen ze hier toch niet blijven. Het Twaalfjarig Bestand loopt in 1620 bijna ten einde. Wat zal dat betekenen voor de pas gevestigde protestanten? Ook het nieuwe stadsbestuur van Leiden, dat Maurits in 1618 eigenhandig aanstelt, staat minder positief tegenover de Engelse vluchtelingen. Zo mogen ze niet langer in Robinsons huis samenkomen, omdat de overheid tijdens de godsdiensttwisten tussen arminianen en gomaristen bang is voor ketterijen en opstand.

WIJNVATEN

Een andere gebeurtenis die het gevoel van onveiligheid doet toenemen is de inval in de drukkerij van William Brewster. In de Stinksteeg, nu William Brewstersteeg, is zijn drukkerij. Allerlei geschriften die in Engeland verboden waren zien op deze plek het daglicht. In wijnvaten met dubbele bodems worden ze verscheept naar Engeland.

De Engelse koning steekt zijn lange arm uit tot in Nederland: in 1619 worden op last van de Engelse ambassadeurs Brewsters drukpers en geschriften in beslag genomen. Brewster weet te ontsnappen. Zijn compagnon, Thomas Brewer, wordt echter veertien jaar gevangengezet in Engeland. De William Brewstersteeg –nog altijd geen aanzienlijke plek– is ook onderdeel van de wandelroute.

In 1620 vertrekken zo’n vijftig Pilgrims uit de Sleutelstad. Robinson bidt hun een goede reis toe. Hij blijft tot zijn dood in 1625 in Leiden wonen. In Engeland voegt de groep van vijftig vluchtelingen zich bij een andere groep emigranten. Met het schip The Mayflower trotseren ze de Atlantische Oceaan, op weg naar een nieuw vaderland. Of ligt dat toch ergens anders?

WWW.ICHTHUSBOEKHANDEL.NL/ PILGRIM-FATHERS-LEIDEN

Bemoedigend

Marijke Amesz stippelde de Pilgrim Fathers’ Route uit. Zij ontdekte dat haar bijzondere achternaam waarschijnlijk bij een puriteinse familie uit het gebied van Nottinghamshire vandaan komt. Hoewel haar bloedband met de Pilgrim Fathers haar zeker interesseert, ervaart Amesz nog meer de band die er ligt in het belijden van hetzelfde geloof. „Ik vind het heel bemoedigend om te lezen hoe de Pilgrims hun kracht vonden in dezelfde God. Zoals je met vervolgde christenen een band ervaart die zich uitstrekt over de hele wereld, kun je ook een band ervaren over de tijd heen. Die God Die hier in Leiden de Pilgrims 400 jaar geleden hielp, kan hier nog werken.”

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen