Toespraken die het volk nodig heeft

tekst: JOSINE DROOGENDIJK beeld: ANP

Als prins Willem-Alexander en prinses Máxima kort voor de inhuldiging in 2013 in gesprek gaan met journalisten van de NOS en RTL, komen er talloze onderwerpen aan de orde. De gezondheid van prins Friso, de hermelijnen mantel, de gekozen datum… In een uurtje tijd wordt iedereen van A tot Z bijgepraat. Het gesprek verloopt vlot, met een grapje hier en daar. Af en toe laat de toekomstige koning zich ook van zijn kwetsbare kant zien. Bijvoorbeeld als het gaat over de speeches voor de grote dag. Het schrijfproces is een heel persoonlijk proces, zo geeft hij aan. „Uiteraard heb ik mensen die me daarbij ondersteunen, maar het begin van de toespraak is echt gewoon een vergaarbak van allemaal ideeën die ik er graag in wil hebben. En dan ga je ze vertalen, en netjes achter elkaar zetten, en inkorten, inkorten, inkorten. Er gaan een heleboel propjes door de kamer. En die gaan dan wel de versnipperaar in, want anders blijven ze ook maar ergens liggen. Uiteindelijk denk ik dat het een hele mooie speech geworden is, waar ik met een paar mensen hard aan gewerkt heb, en wat toch een beginpunt is van het nieuwe koningschap.”

Wie bij het tekstschrijven precies zijn steunpilaren zijn, is helaas onbekend. Wel weten we dat de koning kort na zijn intrede een beroep doet op speechschrijver Jan Snoek, die we vooral kennen als de tekstjongleur van premier Balkenende, enkele ministers en de hoge pieten van de Schiphol Group. Blijkbaar ziet Snoek het avontuur wel zitten, want op 1 oktober 2013 verruilt hij zijn kantoorbaan voor een heuse paleisjob.

Met succes. Al snel beginnen de verschillen op te vallen. In de eerste toespraken na de inhuldiging hakte de koning de zinnen van zijn toespraken vaak nog doormidden met ademhaling en handgebaren. Met dank aan Jan Snoek verbeteren zijn presentatietechnieken echter beduidend. Ook aan de ambiance wordt gesleuteld. Zo spreekt hij zijn kersttoespraken -in tegenstelling tot zijn moeder- staand uit, veelal voor een kerstboom of andere tierelantijnen die in Nederland vaak geassocieerd worden met Kerst. En de tekst? Die krijgt ook een nieuwe implus. De verheven en ingewikkelde zinnen worden met veel liefde voor het vak omgevormd tot heuse poëzie, de afstandelijke woorden tot moderne spreektaal. Als de koning dit jaar in maart het volk toespreekt vanwege het aanbreken van de coronacrisis, tutoyeert hij zijn toehoorders zelfs om zo ook de jongeren en hun ouders te bereiken.

Bij de troonrede staat de inhoud grotendeels vast en kan de koning niet zomaar hele volzinnen toevoegen om de aandacht erbij te houden. Bij de toespraak van Dodenherdenking 2020 heeft hij die vrijheid wel, met een prachtige mengeling van proza, poëzie en eigentijdse spreektaal als resultaat. En dat is niet het enige dat klopt, door zijn rustige en zekere voorkomen, straalt de koning tijdens de historische toespraak ook iets uit van troost, kwetsbaarheid en wijsheid. En dat is precies wat Nederland op dat moment nodig heeft.

5 x mooi

1. Vrijheid is de vlam die in alle Nederlandse harten brandt.

2. Geluk laat zich niet dwingen. Het is ongrijpbaar. Het komt plotseling, als een geschenk uit de hemel.

3. Het coronavirus kunnen wij niet stoppen. Het eenzaamheidsvirus wel

4. Nu, 75 jaar na onze bevrijding, zit de oorlog nog steeds in ons. Het minste wat we kunnen doen is: niet wegkijken. Niet goedpraten. Niet uitwissen. Niet apart zetten. Niet ‘normaal’ maken wat niet normaal is.

5. Sobibor begon in het Vondelpark. Met een bordje: “Voor Joden verboden”.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen