Hulp voor de helper

Een aantal jaren geleden verscheen er een onderzoek naar moeilijk bereikbare doelgroepen voor opvoedingsondersteuning. Uit dit onderzoek kwamen drie moeilijk bereikbare groepen naar voren: allochtonen, refo’s en hoger opgeleiden. Je zou kunnen twisten over de vraag of het klopt dat refo’s moeilijk bereikbaar zijn voor opvoedprogramma’s. In het kader van dit artikel is vooral de derde groep interessant. Hoger opgeleiden zijn degenen die invloedrijke posities bezetten in de samenleving. Het zijn de leiders, de managers, de wetenschappers, de politici en de CEO’s van deze maatschappij. Maar als het thuis in het gezin niet goed gaat, blijken ze het heel moeilijk te vinden om dat onder ogen te zien en daarbij hulp te vragen. Dit patroon speelt breder dan alleen bij hoger opgeleiden. Wie een ander helpt, vindt het soms moeilijk om zelf hulp te vragen. Er zijn talloze posities waarin je anderen hulp mag bieden. Werkers in zorg, onderwijs, jeugdhulp, psychiatrie, pastoraat en hulpverlening hebben er hun beroep van gemaakt, of zijn ertoe geroepen. Het is ook op die terreinen een bijzondere gave om anderen te mogen helpen. Het geeft veel vreugde om op die manier van betekenis te kunnen zijn.

KWETSBAAR

Een ander helpen kan een deel van je identiteit worden. Op zichzelf is daar niets mis mee. De valkuil van veel helpers is echter dat ze het zelf moeilijk vinden om hulp te vragen en te accepteren. Een bepaalde positie kan het moeilijk maken om zelf kwetsbaar te zijn. Wat als de relatietherapeut zelf spanningen krijgt in zijn huwelijk? Wie is de pastor van de pastor als de dominee zelf vastloopt, in zijn geloof of in zijn gezin? Wat als de hulpverlener uitgeblust raakt en zelf hulp nodig heeft, of als de leider zelf leiding behoeft?

ADVIEZEN VOOR HELPERS

Er wordt in stilte veel geleden door helpers die vinden dat ze hun problemen zelf moeten oplossen, omdat ze immers zo vaak anderen helpen. Toch word je er zo veel rijker van wanneer je accepteert dat iemand die anderen mag helpen, zelf ook een kwetsbaar mens is. Het is niet gemakkelijk om onder ogen te zien dat je het zelf niet redt en hulp nodig hebt. Maar het is wel een zegenrijke levensles.

1 Wie een ander helpt, doet dat het  meest met zichzelf als ‘gereedschap’. Daarom is het belangrijk om jezelf goed te kennen. Dat is overigens een levenslange les. Terecht wordt er in sommige opleidingen veel aandacht gegeven aan persoonlijke vorming. In andere opleidingen zou daar nog wel een tandje bij mogen. Het is belangrijk om te weten wie je bent, wat je krachten zijn, maar ook waar je valkuilen liggen en waarvoor je allergisch bent. Welke dingen brengen je uit balans? Wanneer ben je kwetsbaar?

2 Veel helpers hebben de valkuil om te veel hooi op hun vork te nemen. Ze voelen zich sterk verantwoordelijk en de nood van anderen raakt hen. Dat zijn op zichzelf positieve eigenschappen. Maar het helpen zit hen zo in de genen dat ze er gemakkelijk te ver in gaan. Wees je van deze valkuil bewust en wees alert op signalen van overbelasting. Krijg je lichamelijke klachten? Ga je slechter slapen? Stapelen frustraties zich op? Irriteert de nood van anderen je, terwijl het eerder juist dé motivatie vormde om dit werk te doen? Het zijn allemaal signalen die aangeven dat de balans zoek begint te raken. Neem dat serieus.

3 Vergeet je eigen huwelijk en je eigen gezin niet. Het is niet moeilijk om vooral ”buiten de deur” hulpvaardig te zijn en je thuisfront voorbij te lopen. Vergeet niet om blijvend te bouwen aan een liefdevol huwelijk en een hecht gezin. Daarvoor geldt dat liefhebben een werkwoord is. Hoe meer het thuisfront achter je staat, hoe meer je buitenshuis tot zegen kunt zijn!

4 Wees je bewust van wat verwachtingen van anderen met je doen. Hoge bomen vangen veel wind. Mensen op een verantwoordelijke positie hebben veel te maken met uitgesproken of onuitgesproken verwachtingen van anderen. Zonder dat je het wilt, kunnen die verwachtingen een belangrijk deel van je gedrag gaan bepalen. Je wilt anderen niet teleurstellen. Je wilt je eigen beperktheid liever niet onder ogen zien. Daarom rennen veel helpers door. Dat komt de zegen op hun werk niet ten goede.

5 Zorg voor mensen die je feedback mogen geven. Iedere helper heeft anderen nodig die af en toe over zijn of haar schouder meekijken. Een mentor, een coach, een inter visiegroep enzovoorts. Voor kerkelijke ambtsdragers kan dat de kerkenraad zijn, of een klein groepje daaruit. Het kan helpen om anderen bewust te vragen om je feedback te geven, of om hun om advies te vragen. Vergeet –indien van toepassing– je eigen echtgeno(o)t(e), kinderen en ouders niet, zij kennen je het beste. Bijzonder leerzaam is het bezoek dat Mozes kreeg van zijn schoonvader Jethro. Als Jethro ziet hoe Mozes –helper bij uitstek– van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat om advies wordt gevraagd, stelt hij zijn schoonzoon een aantal confronterende vragen. En als Mozes zich verweert door uit te leggen dat toch íémand het volk moet leiden, zegt hij onomwonden: „De zaak die gij doet is niet goed.” Hij waarschuwt Mozes vervolgens voor uitputting (Exodus 18). Daarna geeft hij Mozes zeer bruikbare adviezen, die deze ook uitvoert. Zulke Jethro’s zijn vandaag de dag ook nodig!

6 Relativeer jezelf een beetje. Wie anderen helpt, mag veel betekenen. Het kan en mág veel vreugde geven als je ziet dat je gaven en talenten gebruikt worden tot zegen voor anderen. Maar maak als helper je eigen rol niet te groot. Relativeer je eigen betekenis enigszins. Enige zelfspot kan heel heilzaam zijn. Het is een Bijbelse eigenschap om nederig te zijn. Het is misschien wel de meest vergeten vrucht van het geloof. De Zuid-Afrikaanse prediker Andrew Murray schreef er een zeer leerzaam boekje over met de veelzeggende titel: ”Nederigheid, het belangrijkste kenmerk van een discipel van Jezus”.

Zie deze punten niet als ontmoediging om anderen te helpen. Integendeel, deze liefdeloze wereld heeft helpers nodig! Maar gebruik deze adviezen om als helper af en toe in de spiegel te kijken.

Erik-Jan Verbruggen is maatschappelijk werker en regiomanager bij stichting De Vluchtheuvel.

Veel helpers lijden in stilte omdat ze denken hun problemen zelf te moeten oplossen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen