Samenwerken met de koning

„Ze iseen omnivoor, een alleseter.”Als koningin Beatrix in januari 2013 haar aftreden aankondigt, spreektoud-premier Dries vanAgt op een bijzondere manierzijn waardering uit. Met het woord alleseter doelt hij uiteraard niet ophaar eetpatroon, maar op de „fabuleuze dossierkennis” van de vorstin. Haar leergierigheid zou bovendien „ongelooflijk” zijn. In alle commotie die de aankondiging met zich meebrengt, sneeuwen de complimentenvan de politicus een beetje onder. Toch zijn zezeer opmerkelijk, want de band tussen koningin Beatrix en Dries vanAgt was beslist stroef te noemen. Volgens de politicus kwam dat door de rellen op 30 april 1980, de dag van Beatrix’ inhuldiging. Hij had als premier beter moeten ingrijpen, zo was het koninklijke oordeel. Na zijn aftreden werd Van Agt dan ook geen minister van staat, een eretitel die in uitzonderlijke gevallen wordt toegekend aan staatslieden die geen publieke functie meer vervullen.

Eenklik waserwel met Wim Kok, die dekwestie MáximaZorreguieta toteen goed einde wist te brengen. Jan PeterBalkenende viel in eerste instantie ook in de smaak. Datveranderde toen zijn kabinet viel op de dag van Claus’ uitvaart. Door de politieke wending moest de rouwende koningin gelijk vol aan de bak. In 2003kwamdaar nog een tweede frustratie bij. Mabel Wisse Smit had volgens Balkenende gelogen over haar verleden. Zowerd althans zijn uitspraak vertaald: „Tegen onwaarheid is geen kruid gewassen.” Ook premier Balkenende werd onder koningin Beatrix geen minister van staat.

Ingewikkeld

Nu lijkt het misschien net alsof de Oranjes ervaren ruziemakers zijn. De waarheid is gelukkig rooskleuriger. Ruud lubbers had zo’n innige band met koningin Beatrix, dat zijn vrouw weleens verzuchtte jaloers te zijn. Joop den uyl had op zijn beurt een zeer goede verstandhouding met koningin Juliana.

Maar ingewikkeld is de constructie Koninklijk Huis–premier zeker. Dat is ook wel te begrijpen. Bij iedere val van een kabinet moeten de leden van het Koninklijk Huis maar weer afwachten wie zich binnenkort gaat bemoeien met hun privéleven. Het huishoudboekje, de vakantieplannen, hun liefdesleven: van bijna alles moet de premier op de hoogte zijn. Andersom is het al even complex. Als politiek leider wil je het liefst bezig zijn met grote zaken en doelen. Als een prinses opeens verliefd wordt op een katholieke, Spaanse prins (zoals irene in de jaren zestig), moet echter opeens een deel van je tijd en energie uitgaan naar die romance. Vanwege de ministeriële verantwoordelijkheid moet je tevens ingewikkelde constructies bedenken om je eigen positie én die van de monarchie te redden. De Griekenlandvakantie van koning Willem-Alexander is daar een goed voorbeeld van. En dan de lockheedaffaire. Toen in 1976 bekend werd dat prins Bernhard steekpenningen had ontvangen van de vliegtuigbouwer, moest premier Joop den uyl alle zeilen bijzetten om een strafrechtelijk onderzoek te voorkomen. Na een paar pittige gesprekken ging de regering ermee akkoord dat prins Bernhard niet vervolgd zou worden, mits hij zijn militaire positie en uniform zou inleveren. Den uyl hield voor zijn collega’s verborgen dat de prins ook nog 750.000 Amerikaanse dollar had aangenomen van een andere vliegtuigbouwer. Anders was het ontsnappingsplan er nooit doorheen gekomen.

Corvee

Al met al vraagt een goede samenwerking tussen vorst(in) en premier dus om vertrouwen, discretie en af en toe een flinke dosis geduld. Koning Willem-Alexander lijkt het allemaal soepel af te gaan. Heel verwonderlijk is dat niet. Toen hij in 2013 op de troon terechtkwam, kreeg de koning te maken met Mark Rutte. Een leeftijdsgenoot, die net als hij in leiden geschiedenis had gestudeerd én zijn vorm van humor begreep. Daarbij bleek de politicus een woordkunstenaar. Schijnbaar moeiteloos wist hij zich uit de grootste schandalen te praten. De monarchie had daar meermaals baat bij.

Mede omdat Rutte de koninklijke ontmoetingen volgens zijn directe omgeving zag als ‘corvee’, werd de frequentie wel wat teruggeschroefd. Waar koningin Beatrix wekelijks de koffie had klaarstaan, ontving koning Willem-Alexander zijn eerste premier gemiddeld 25 keer per jaar. De overige weken werd er gebeld of ge-sms’t. WhatsApp gebruikt Rutte niet. Hoe het met minister-president Dick Schoof gaat lopen, is nog even afwachten. Naar eigen zeggen ziet de koning uit naar de samenwerking. „In mijn rol, waarin ik boven de partijen sta, weet ik zeker dat ik met elke minister-president prettig kan samenwerken. En zál samenwerken.”

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen