Koude bonen als kerstmaal

Op 16 december 1944 begonnen Duitse soldaten het Ardennenoffensief, een grote tegenaanval op de gea de troepen. Sinds D-day in juni 1944 waren deze Amerikaanse, Engelse, Canadese en Poolse troepen opgerukt vanuit Normandië. Parijs was bevrijd, België was grotendeels ook vrij en Duitse troepen trokken zich steeds verder terug. Amerikaanse inlichtingendiensten schatten in dat de Duitsers nog vier divisies hadden. De weg naar het hart van Duitsland leek open te liggen.

Dat was een misrekening. In de Eiffel lagen maar liefst 25 Duitse divisies klaar om door de Ardennen België binnen te trekken. Doel van deze aanval door het Belgische gebergte was het blokkeren van de geallieerde opmars, om vervolgens op te rukken naar de haven van Antwerpen en die opnieuw te bezetten. Op die manier konden de Duitsers de geallieerde bevoorrading afsnijden.

Een Amerikaanse historicus noemde de Duitse tegenaanval „gekkenwerk”, omdat de Duitsers niet voldoende brandstof hadden. Het wanhoopsoffensief was tot mislukken gedoemd, maar de poging van Hitler leidde wel tot een enorme slachting onder Amerikaanse soldaten. De ”Battle of the Bulge”, zoals het Ardennenoffensief door de Amerikanen wordt genoemd, kostte zo’n 20.000 Amerikanen het leven. Nog eens 20.000 man werd gevangengenomen en 40.000 Amerikanen raakten gewond.

Per vrachtwagen

Kruispunt in deze strijd was het Belgische stadje Bastenaken– Bastogne –de Franse naam voor op de grens met Luxemburg. Bij ieer­ Bastogne kwamen zeven belang­ rijke wegen in het Ardennengebied samen en dat maakte de stad tot een belangrijke plaats. Toch bewaakten de Amerikanen de stad in december 1944 nauwelijks. De verdediging was in handen van de 28e infanteriedivisie, maar die eenheid had een maand eerder zwaar gevochten in de Slag om het Hürtgenwald en was uitgeput en onderbemand.

Toen de Duitse troepen aanvielen, bleek al snel dat de Amerikaanse infanterie niet bestand was tegen de Duitse tanks. Generaal Eisenhower, de opperbevelhebber, gaf direct bevel om de 82e en 101e Airbornedivisies in te zetten. Deze luchtlandingstroepen hadden veel gevechtservaring. Op D-day hadden zij gevochten in Normandië en ook bij de Slag om Arnhem hadden zij hun sporen verdiend. Maar het vervoer was een probleem: de para’s konden dit keer niet vanuit de lucht gedropt worden en moesten per vrachtwagen worden vervoerd. Halsoverkop wisten de Amerikanen vrachtwagens te regelen. Vanuit heel Frankrijk werden wagens en chauffeurs opgetrommeld en een dag na de Duitse aanval reden de eerste versterkingen naar Bastogne en Werbomont.

Grote boodschap

Een van de eenheden van de 101e luchtlandingsdivisie was de E-compagnie of”Easy”-compagnie. Maar van”easy” gevechten was geen sprake, integendeel. De compagnie moest voortdurend de gevaarlijkste klussen opknappen. Dat was niet voor niets, want volgens historicus Stephen E. Ambrose was het „de beste tirailleurs-compagnie ter wereld.”

Twee dagen na het begin van de Duitse aanval arriveerde ”Easy” in de buurt van Bastogne, in het Bois Jacques, iets ten noordoosten van de stad en iets ten zuiden van het plaatsje Foy. De compagnie moest daar het bos verdedigen en voorkomen dat Duitse troepen hier doorheen optrokken. Bij de bomenrand groeven de mannen zich in, terwijl de commandant van de eenheid, kapitein Winters, een commandopost achter het bos opzette. Tussen de bomen hing een dikke, ondoordringbare mist die niet alleen het uitzicht van de soldaten belemmerde, maar ook verhinderde dat de Amerikaanse luchtmacht Duitse doelen kon aanvallen of voorraden kon droppen.

De Amerikanen lagen zo dicht tegen de Duitse linies aan dat een Duitser, die even een rustig plekje zocht om een grote boodschap te doen, in de mist verdwaalde en per ongeluk achter de commandopost belandde. Winters liet de man rustig z’n behoefte doen en nam hem daarna krijgsgevangen.

Witte bonen

Op 21 december maakte de mist plaats voor sneeuw. De para’s, die halsoverkop uit Frankrijk naar België waren gebracht, waren niet gekleed op de winter, het dikke pak sneeuw en de bijtende vorst. Uit Bastogne werden jutezakken en lakens gehaald, die de soldaten gebruikten als bescherming tegen de kou. De sneeuw zorgde voor natte voeten en veroorzaakte ”loopgraafvoeten”: opgezwollen, geïnfecteerde voeten, die konden afsterven.

Eten en drinken was ook een probleem. Sergeant Don Malarky schreef later zijn herinneringen op: „Onze koks probeerden voor ons warme, gekookte stukjes rundvlees te krijgen in een soepachtig recept. Of ze kookten witte bonen in bouillon, die we voor daglicht of in het donker per jeep uit Bastogne hadden aangevoerd, maar het was onmogelijk het eten zelfs maar lauw te houden. Onze beste culinaire truc was het mixen van een pakje limonade uit ons rantsoen tot een ijsdessert. Maar wat had ik allemaal willen geven voor een hamburger met aardappelpuree…”

Behalve met kou en gebrek aan voedsel hadden de mannen ook te kampen met gebrek aan munitie. Bovendien slaagden de Duitsers erin de Amerikaanse parachutisten te omsingelen. Tegenover iedere Amerikaanse soldaat hadden de Duitsers er vijf staan. Kapitein Winters vond die omsingeling geen probleem voor een luchtlandingseenheid die gewend was om midden in vijandelijk gebied te landen. „Daar zijn we aan gewend. Wij zijn parachutisten”, merkte hij droog op.

Helderblauwe lucht

Aan de mist kwam op 23 december plotseling een einde. „We droomden niet”, herinnerde Malarky zich. „Wij keken boven ons. Tussen de bomen door waren tegen een helderblauwe lucht C-47-transportvliegtuigen te zien die voorraden dropten. Voedsel, dekens, medicijnen, munitie. Het was minder dan waar wij op hoopten, want de rantsoenen waren na een paar dagen op, maar het was iets en de droppings zorgden voor een broodnodige ”boost” in het moreel. Na bijna een week eenzaamheid, verstopt in het bos, hadden we niet het idee dat we deel uitmaakten van iets groters. We probeerden alleen maar in leven te blijven. De vliegtuigen brachten ons weer in contact met de buitenwereld.”

De dag voor Kerst, zondag 24 december, arriveerde een bericht van generaal McAuliffe, de Amerikaanse commandant. „We zijn aan het vechten, het is koud. We zijn niet thuis. Allemaal waar, maar wat heeft deze trotse divisie bereikt met de kameraden van andere legereenheden? Gewoon dit: we hebben alles wat vanuit het noorden, oosten, zuiden en westen naar ons toe werd gesmeten, tegengehouden.” McAuliffe beschreef z’n reactie op de Duitse eis tot overgave:

„Aan de Duitse commandant: NUTS!

De Amerikaanse commandant.”

De Duitse officieren die het antwoord van McAuliffe kregen, begrepen niet wat de generaal bedoelde, waarop een Amerikaanse officier uitlegde dat”nuts” betekende dat ze het konden bekijken. Die avond zongen de Duitse soldaten ”Stille Nacht”, terwijl bij de Amerikaanse troepen ”Silent night” klonk.

Provisorische operatiekamer

Het was stilte voor de storm. Op eerste kerstdag bombardeerde de Duitse luchtmacht Bastogne. Het hoofdkwartier van generaal McAuliffe werd getroffen, evenals het Institut de Notre Dame. In dit schoolgebouw scholen burgers en militairen en was een provisorische operatiekamer ingericht. Als gevolg van het bombardement verbrandden zo’n 25 zwaargewonde patiënten levend. Direct na het bombardement bestookten Duitse troepen de Amerikaanse verdedigers, die zich zo goed en kwaad als het ging verdedigden.

Sergeant Malarky herinnerde zich dat’s avonds de wind toenam en de gevoelstemperatuur daalde. „Die avond aten we, zoals gewoonlijk, bonenbouillon. Voor het eerst gaf kapitein Winters toestemming voor een vuur, om op te warmen.” Maar de Duitsers zagen het vuur, schoten een mortiergranaat af en raakten een van de soldaten die zich stond te warmen. Malarky deelde sigaretten uit aan zijn soldaten en probeerde wat te gaan slapen. „Eenmaal in een schuttersputje trokken wij onze ‘deksels’ van ledematen en dennentakken over ons heen.” Een van de Amerikaanse soldaten had een gruwelijk dakbedekkingssysteem bedacht: de stijfbevroren lichamen van Duitse soldaten werden boven op de takken gelegd, om granaatscherven tegen te houden.

Vals biljet

Bastogne was voor de Duitsers een harde noot om te kraken. In het noordwesten en het zuidoosten –niet het gebied van de Easy-compagnie– vielen de Duitsers aan met zo’n twintig tanks, drie bataljons infanterie en geschut. Ze drongen door de Amerikaanse linies, maar de Amerikanen bleken taai: Amerikaanse”tankdestroyers” en bazookaschutters wisten de Duitse ”Panzers” toch te vernietigen. Een Amerikaanse soldaat herinnerde zich dat hij een tank zag rijden. Boven op de tank zaten negen soldaten. „Toen de tank zo’n 40 meter van mij vandaan was, sprong ik naar voren en vuurde en raakte de tank in de flank. Vier van de mannen op de tank kwamen om of raakten buiten westen door de raket en de tank kwam onmiddellijk tot stilstand en vloog in brand.” De beruchte Amerikaanse generaal Patton, die met hulptroepen onderweg was naar Bastogne, mijmerde in zijn dagboek dat het prachtig weer was om Duitsers te doden, ook al vond hij het een beetje vreemd, gelet op „Wiens geboortedag het is.”

Op tweede kerstdag lukte het Patton door de Duitse omsingeling te breken. Daarmee was het Duitse Ardennenoffensief definitief mislukt. Malarky noteerde: „Het beleg van Bastogne werd eindelijk doorbroken. Een tankbataljon van het Derde Leger van Patton was de Duitse linies binnengedrongen en rolde de stad binnen. Dat was geweldig nieuws. De omsingeling was doorbroken! We konden voorraden binnenkrijgen en gewonden evacueren. Maar later hoorden we dat het Derde Leger ons had gered. Dat rare idee is nog valser dan een biljet van 3 dollar (dat niet bestaat). Easy-compagnie hoefde niet gered te worden!”

Op verschillende commandoposten werden dennenbomen versierd met aluminiumstrookjes die bedoeld waren om de radar te verstoren.

Rond Kerst hoorden de Amerikanen dat Glenn Miller –een beroemde muzikant– met zijn vliegtuig boven het Engelse Kanaal vermist was geraakt.

In juli 2022 overleed het laatste nog levende lid van de Easy-compagnie, Bradford Freeman, op de leeftijd van 97 jaar.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen