Dogmatiek

Welke plaats hebben klassieke primaire bronteksten in een huidig theologisch discours?

Theology of retrieval wil op deze vraag een antwoord geven. Darren Sarisky heeft belangrijke theologen (onder meer John Milbank, Stanley Hauerwas, Kenneth Oakes en John Webster) bereid gevonden om met praktijkvoorbeelden te laten zien hoe de christelijke traditie vruchtbaar gemaakt kan worden voor de actuele doordenking van de theologie.

Wie inzicht wil krijgen in de positie van theologies of retrieval kan het beste beginnen bij het essay van Darren Sarisky zelf:

Thinking with Historical Texts – Reflections on Theologies of Retrieval (hoofdstuk 11).

Sarisky laat zien dat een theology of retrieval geen historische theologie is, hoewel ze wel een belangrijk hulpmiddel ervoor is.

Historici lezen teksten echter om het verleden te kunnen begrijpen. Hun eigen mening blijft hierbij buiten beschouwing, evenals de vraag naar de relevantie van de tekst. Het is echter ook geen theologie die traditie en hedendaagse geloofsvoorstellingen van hetzelfde soortelijk gewicht beschouwt: “classics come first”. Achter het concept van theologies of retrieval zit de vooronderstelling dat de christelijke traditie relevant is voor hedendaagse theologiebeoefening. Daarbij kiest men niet voor een lineaire, progressieve opvatting van de geschiedenis, alsof stemmen uit het verleden per definitie minder relevant zijn dan hedendaagse opvattingen.

Vanuit het perspectief dat christelijk theologisch denken historisch van aard is, blijkt het concept van theologies of retrieval een vruchtbare manier van omgaan met de traditie. Daarbij gaat het niet om een klakkeloze herhaling van wat eerder is gezegd, maar om luisteren naar het verleden als naar levende stemmen. Doel is om in de huidige theologische doordenking verder te komen.

Het boek geeft hier mooie voorbeelden van.

Zo kan de theologie van Barth (zeker in haar latere vorm) worden gezien als een theology of retrieval. Aan de hand van Barths zoektocht in de calvinistische traditie laat Kenneth Oakes zien hoe zo’n herneming van de traditie in zijn werk gaat. Er wordt goed geluisterd naar de stemmen uit het verleden, maar dit betekent geen tijdloze herhaling van zetten. De theologie van Barth laat zien dat hij niet alleen luistert naar de traditie, maar in gesprek met die traditie ook eigen wegen gaat. Dit hoort volgens de auteurs ook tot het wezenlijke van theologies of retrieval: historische teksten hebben de potentie om hedendaagse (theologische) vraagstukken in een nieuw perspectief te zetten.

Daarmee beoogt een theology of retrieval dus geen theologische status-quo. Integendeel: ze wil het dynamische karakter van de traditie juist veiligstellen en operationaliseren. Dit wordt significant in de bijdrage van Gavin D’Costa over de Rooms-Katholieke Kerk en het Joodse volk na de Holocaust.

Behalve dat deze bijdrage laat zien dat ‘retrieval’ op allerlei thema’s kan worden toegepast, maakt ze duidelijk dat deze manier van theologiseren ook een correctie op de traditie kan betekenen. Aan de hand van Lumen Gentium en Nostra Aetate (dogmatische constituties van Vaticanum II) toont D’Costa aan dat een veranderende houding ten opzichte van het Joodse volk gevolgen had voor de katholieke receptie van Thomas van Aquino. Een ander voorbeeld is de discussie rondom gender en Maria als rolmodel voor de gelovige.

Na lezing van de verschillende bijdragen zijn twee leeservaringen de moeite waard om door te geven. Allereerst vormen theologies of retrieval geen massief blok. Er zijn immers zowel voorbeelden uit de Grieks-orthodoxe, de rooms-katholieke en de protestants-gereformeerde traditie. Dit maakt het lezen van de verschillende essays leerzaam: de thematiek van ‘retrieval’ wordt vanuit verschillende perspectieven voor het voetlicht gebracht.

De andere leeservaring is meer kritisch van aard. Als bronteksten uit de christelijke traditie worden gebruikt voor hedendaagse theologiebeoefening rijst de vraag welke hermeneutische beslissingen hierbij worden genomen. Die vraag klemt te meer als wordt gesteld dat ‘retrieval involves a selective reading of the past’ (206). Uit de context blijkt dat de bronnen veelbelovende perspectieven moeten bieden voor theologische reflectie.

Echter: dan dreigt het gevaar dat we de teksten laten buikspreken en niet-welgevallige aspecten uit de traditie buiten beschouwing laten. Hoewel het thema hermeneutiek niet geheel onbesproken blijft, ligt hier wel een belangrijk punt voor de filosofische onderbouwing van een theology of retrieval.

Ten slotte: dit boek biedt belangrijk materiaal voor de corebusiness van christelijke theologie: vanuit de Bijbel en de christelijke traditie in rapport zijn met kerk en wereld vandaag. Van harte aanbevolen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen