Kerk- en theologiegeschiedenis

De auteur is predikant en hoogleraar en geeft leiding aan het Institut für Westfälische Kirchengeschichte aan de universiteit van Münster. Hij biedt in dit boek een overtuigende nieuwe interpretatie van Bernhard Rothmann (ca. 1495-1535), de hervormer van Münster, die meeging in de radicale doperse reformatie van de stad onder leiding van Johan Mathijsz. en Johan Beukelsz. van Leiden. In de historiografie heeft dit geleid tot een vertekend beeld van Rothmann.

Peters laat in zes hoofdstukken zien dat Rothmann een netwerk had in het humanisme en vooral een leerling van Erasmus was. Rothmann is een belangrijke vertegenwoordiger van een speciale variant van de Reformatie die in grote delen van Noord- en Noordwest-Duitsland plaatsvond en die zich moeilijk in laat passen in de gebruikelijke indeling van de lutherse, gereformeerde en radicale reformaties. Hij laat zich aanvankelijk ook door Luther en vooral door Melanchthon inspireren, maar wendt zich na zijn verwerping van de kinderdoop definitief af van de Wittenbergse Reformatie. Dat gebeurt overigens pas in 1533, een jaar voor het begin van het doperse koninkrijk.

Het is opmerkelijk dat Peters de geschriften van Rothmann uit die laatste periode ook nog als ‘humanistisch’ interpreteert. ‘Auch in der Phase des Täuferreiches agiert Rothmann dann durchaus noch als Humanist’ (135). Hij is volgens Peters niet opgewassen tegen de dynamiek van de dictatuur van Jan van Leiden en legitimeert daarom dat wat voor het voortbestaan van de vrije stadstaat Münster het beste lijkt te zijn. Peters wil het beeld corrigeren dat Martin Brecht in Die Theologie Bernhard Rothmanns (1985) schetst van een steeds verdere radicalisering. Zo is de sacramentsleer in Rothmanns Bekenntniss von beyden Sacramenten (1533) vooral als bijbels-humanistisch te duiden en verschilt die qua formulering niet veel van die van Zwingli. Dat geldt ook voor de opvattingen in zijn Restitution edder eine Wedderstellinge rechter vnnide gesunder christliker Leer (1534).

Het licht dat Peters op de ontwikkeling van Rothmann werpt is interessant genoeg, al blijft het wel de vraag of Rothmanns verwerping van de kinderdoop, zijn antitrinitarische opvattingen en de acceptatie van de apocalyptische politieke leiders van het Täuferreich niet afdoende redenen vormen om toch van een sterke radicalisering van de humanist Rothmann te spreken. Bovendien is het streven naar restitutio – een term die van Erasmus stamt (110) – van de kerk, zoals blijkt uit de titel van zijn laatste werk, toch echt iets anders dan Reformatie van de bestaande katholieke kerk.

Omdat na Münster niemand zich meer met de doperse beweging wil afficheren is er een mist gedaald op de relaties en netwerken van de vroege Reformatie. De vraag of Erasmus gezien kan worden als de godfather van de radicale reformaties blijft intrigeren. De conclusie van deze monografie luidt dat het humanistische trauma van Münster bij de leerlingen van Erasmus tot de nodige voorzichtigheid leidde (135). De invloed van de escalatie in Münster op de verdere ontwikkeling van de protestantse kerken en theologie kan inderdaad nauwelijks overschat worden. Münster was het jeugdtrauma van de Reformatie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen