Boekbesprekingen

Een biografie van een boek is een opmerkelijk verschijnsel. Bruce Gordon, hoogleraar in de kerkgeschiedenis aan Yale Divinity School, schreef eerder een geschiedenis van de Zwitserse Reformatie (2002) en een biografie van Calvijn (2009). Gordon begint dit boek met een korte beschrijving van de ontwikkeling van de Institutie vanaf 1536 tot de laatste editie in 1559 en een kort overzicht van de inhoud. Daarna beschrijft hij chronologisch de receptie van en beeldvorming over de Institutie. Interessant is zijn analyse dat de heropleving van de belangstelling voor Calvijn in de negentiende eeuw in de VS veroorzaakt werd door het debat tussen de twee seminaries: Princeton en het German Reformed Seminary in Mercersburg over de interpretatie van Calvijns sacramentsleer. Hoofdstuk 7 is gewijd aan Benjamin B. Warfield en aan het neocalvinisme van Abraham Kuyper en Herman Bavinck.

Gordon laat ook zien dat rond de herdenking van het vierhonderdste geboortejaar van Calvijn – waaraan we zowel de Geneefse Muur van de Reformatie als het gedenkteken bij de executieplaats van Servet te danken hebben – vooral het liberale beeld van Calvijn overheerst. Dat beeld weerspiegelt de liberaal-democratische idealen; hij werd zo ‘a patron saint of liberal Christianity’ (95).

De hernieuwde belangstelling voor Calvijn en de Institutie in de twintigste eeuw is volgens Gordon te danken aan de neoorthodoxe theologen Barth en Brunner. Tegenover Barth benadrukte Brunner het belang van de natuurlijke theologie vanuit de Institutie maar zelf was hij wel kritisch over Calvijns aanduiding van de kerk als een extern genademiddel. Door de kerk pas aan het eind van de Institutie te behandelen heeft Calvijn het protestantse individualisme in de hand gewerkt (145).

De boeiende hoofdstukken 10 en 11 belichten twee casestudy’s over de impact van de Institutie op de visie op apartheid in Zuid-Afrika en op het christendom in communistisch China. Volgens Gordon is de belangrijkste reden voor de populariteit van Calvijn in China zijn gedisciplineerde levensstijl en de associatie met het westerse kapitalisme en de democratie.

In Zuid-Afrika is Calvijn door sommigen – via de theologische kaders van Abraham Kuyper – gebruikt om de apartheid te rechtvaardigen, maar vanaf het midden van de twintigste eeuw hebben anderen zoals Allan Boesak zich op de Institutie beroepen om te protesteren tegen de onderdrukking van kwetsbaren en gemarginaliseerden. Hun beroep op Calvijn heeft geholpen om de kerken te overtuigen van het ketterse karakter van de discriminatie en dus ook van de apartheid.

Het boek bevat twee appendices, een over de kwestie Servet en de andere met een overzicht van de edities van de Institutie. Het boek biedt volgens de auteur geen theologie van Calvijn en ook geen geschiedenis van het calvinisme (xi). In de praktijk blijkt het echter toch lastig te zijn om de focus exclusief op de Institutie te houden. Het gaat ook vaak over het wisselende beeld van Calvijn zelf, en de executie van Servet en de dubbele predestinatie krijgen naar verhouding erg veel aandacht. Voor Voltaire was Calvijn ‘the man who killed Servetus and created a God who delighted in the damnation of most people’ (91). Maar dat heeft dan weer niet direct met de Institutie te maken.

Over sommige gemaakte keuzes valt te twisten, maar wie in kort bestek iets wil leren over de invloed van Calvijns theologie in verschillende historische en geografische contexten of wie kennis wil maken met het gedachtengoed van Bruce Gordon, kan in deze boekbiografie uitstekend terecht.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen