+ Meer informatie

Internationale discussie over spanning tussen Oost/West

Meningen verdeeld over terugkeer van Koude Oorlog

7 minuten leestijd

Wat men ook moge beweren over de huidige wereldpolitieke situatie, een duidelijk voelbare spanning tussen de supermogendheden kan niet ontkend worden. Deze gespannen internationale situatie heeft inmiddels aanleiding gegeven tot historische bespiegelingen over het vraagstuk of onze wereld zich niet opnieuw begeeft naar een periode van Koude-Oorlogssfeer.

Herhaalt zich dus de geschiedenis? Maar wat dienen we dan precies te verstaan onder een Koude-Oorlogssfeer? In ieder geval de gespannen relatie tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie zoals die zich binnen enkele jaren na de gezamenlijke overwinning op Duitsland, Japan en de met deze staten verbonden landen openlijk manifeteerde. Een slechte internationale relatie die aanleiding gaf tot de opbouw van de tegenover elkaar staande machtblokken: het Westen versus het Oosten. Of om de Utrechtse historicus dr. ...fringa te citeren: „...een oorlog, waarin men elkaar bestreed met alle middelen, behalve militair geweld". Beleven wij nu een terugkeer naar deze angstige en moeilijke naoorlogse jaren? Heeft de ontspanningspolitiek uiteindelijk toch gefaald? Of is de Koude-Oorlogssfeer nooit helemaal verdwenen geweest? Met deze belangrijke vragen (immers wat is de beste buitenlandse politiek nu voor het vrije Westen) heeft zich een aantal prominente historici recentelijk en onafhankelijk van elkaar beziggehouden. Een aantal gezichtspunten van deze wetenschappers willen wij ter overdenking doorgeven. Wij baseren ons op het werk van een Duitse, Britse en Nederlandse geschiedschrijver: te weten professor Hartmut Soell (werkzaam aan de universiteit van Heidelberg), proffessor Michael Howard (docerend aan de universiteit van Oxford) en drs. H. Schaper (werkzaam bij het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag).

Roosefelt

Onder de titel ,,Der zweite Kalte Krieg" schrijft de Duitse historicus en politicus (voor de SPD) bezorgd over een mogelijke terugkeer van de KoudeOorlofssfeer, gezien de stemmen uit en rondom de nieuwe Amerikaanse regering. Deze stemmen dringen aan op een krachtige herhaling van de Amerikaanse militaire indammingspolitiek van het communistische gevaar uit de late jaren veertig en de jpren vijftig. Volgens Soell hebben neoconservatieve intellectuelen in de VS Reagans buitenlandspolitieke visie beïnvloed. Meer waardering kan de Duitse hoogleraar opbrengen voor een ander Amerikaanse politieke traditie zoals deze verwoord werd door president Roosevelt in januari 1941. Roosevelt sprak toen bij zijn hernieuwde ambtsaanvaarding van ,,Freedom óf religion", „Freedom of speech", „Freedom from want" en ,.Freedom from fear" als de vier beginselen van de toekomstige wereldorde. Deze vier grondvrij heden acht Soell met recht een actueel programma voor de Amerikaanse buitenlandse politiek. ,,Want wie wil beweren dat deze vrijheden wereldwijd gelden", zo vraagt hij zich terecht af.

Geheel kunnen wij ons vinden in liet directe vervolg van zijn betoog: „Eén van de oorzaken van de eerste Koude Oorlog lag daarin dat Roosevelts zelf ervan afgezien heeft deze vrijheden geldigheid te verschaffen in de door de Sovjetunie veroverde landen van Oost-Europa". Bij alle waardering voor Roosevelt visie op de toekomst uit Soell scherpe kritiek op deze zowel bejubelde als verguisde Amerikaanse president. Roosevelt heeft aan de Russen aanzienljke concessies gedaan plus ze de verwachting gegeven dat Amerika zich binnen twee jaar na beëindiging van de oorlog uit Europa zou terugtrekken. Eerlijkheidshalve dient wel vermeld te worden dat Roosevelt vlak voor zijn dood in april 1945 zich zwaar teleurgesteld voelde in Stalins gedrag.

Duidelijke overschrijding

De Duitse historicus poneert dat een vergelijking tussen de communistische staatsgreep in Praag van 1948 en de Russische bezetting van Afghanistan het verschil oplevert van in het eerste geval een vooral defensieve Sovjetmaatregel en in het laatste geval meer een offensief gerichte daad. Kwam Tsjechoslowakije vanaf 1948 achter het IJzeren Gordijn te liggen om zo Stalins invloedsfeer in Oost-Europa scherp af te bakenen, het Russische optreden in Afghanistan houdt voor het eerst sinds 1945 een duidelijke militaire overschrijding in van de grenzen van het Sovjetimperium. Geringschattend denkt Soell zeker niet over het Russische binnentrekken van Afghanistan. Dit optreden gaat verre het verdedigbare veiligheidsverlangen van de Sovjet-Unie te boven. De bezetting van Afghanistan brengt het Kremlin in het bezit van een strategisch zeer belangrijke positie met offensieve mogelijkheden op lange termijn in Chinese en Arabisch-Perzische richting! Soell hoopt dat wat hij ,,de tweede Koude Oorlog" noemt voorkomen kan worden door een serieuze bewapeningscontrolepolitiek van Amerikaanse en Russische zijde.

Wel stelt Soell duidelijk dat Westerse concessies inzake de bewapening beantwoord moeten worden door Russische concessies zoals de vermindering van conventionele strijdkrachten in Europa. De reden voor deze grote conventionele bewapening, Westduitse pogingen om de oorlogsverliezen ongedaan te maken, kan en mag toch nu niet langer door het Kremlin worden gehanteerd?!

Grote zorgen

Evenals Soell analyseert kritisch en evenwichtig de Britse hoogleraar Michael Howard de buitenlandse politiek van beide grote mogendheden in zijn essay „Return to the Gold War?" Howard constateert dat zelden in de recente geschiedenis de aandacht van de wereldpolifiek zo gericht is geweest op één speciaal gebied als vorig jaar op Zuidwest-Azië. Hij acht de Iraanse revolutie een forse streep door de armoedige intellectuele denkpatronen van Amerikanen en Russen. Echter lieten de Amerikanen de Iraniërs uiteindelijk geheel vrij in hun politieke koers, zo niet de Sovjet-Unie ten aanzien van de Afghanen. Net zoals Soell ziet Howard de Sovjetbezetting van Afghanistan als een voor de Russen aantrekkelijke zaak wegens ,,a number of new and very interesting strategie options". De Russische aanwezigheid in Afghanistan betekent een direct gevaar voor Pakistan stelt Howard! Effectieve tegenmaatregelen inzake het sluipende Sovjetimperialisme dienen uit de gehele internationale gemeenschap te komen en niet slechts van de zijde der VS. Howard meent overigens dat de Sbvjet-Unie in haar buitenlandse politiek grote zorgen kent. De Russen mogen dan in Afghanistan hun Vietnam niet vinden, maar wel wat noord-Ierland meebrengt voor de Britten!

Veel veranderd

Voorziet Howajd een terugkeer van de Koude-Oorlogssfeer? Zo'n herhaling van de naoorlogse geschiedenis zal zeker geschieden bij een Sovjetinterventie in de huidige Poolse situatie. Conclusie van de Britse historicus: ,,We zouden terug zijn in de ijzigste dagen van de Koude Oorlog.

„Toch zou het al te simpel zijn om zo maar een terugkeer te mogen verwachten van de Koude Oorlog. Daarvoor is er teveel veranderd in de wereld gedurende de afgelopen drie decennia. Bovendien is de internationale veiligheid zeker niet het enige en belangrijkste probleem waarmede regeringen zich moeten bezighouden. Zeker zo urgent is het probleem van de interne stabiliteit geworden: hoe kunnen de burgers in een economische crisisperiode door hun regeringen voorzien worden in hun levensonderhoud, een overheidstaak die zowel in het Westen als in het Oosten als normaal wordt beschouwd.

Tenslotte dan het opstel ,,Een nieuwe koude oorlog?" van de hand van de Nederlandse historicus Schaper. In een boeiend betoog belicht drs. Schaper de historische ontstaansgronden van de Koude Orlog. Van harte onderstrepen wij zijn opmerking: ,,Uiteindelijk zijn het daarom de Oosteuropese volkeren die de hoogste prijs voor de Koude Oorlog in Europa hebben betaald.'

Verschillen

Voorzichtig argumenten tegen elkaar afwegend somt de Nederlandse historicus een aantal belangrijke verschillen op tussen de situatie van nü en die van de eerste jaren na de oorlog om uiteindelijk tot de conclusie te geraken dat een terugkeer van de Koude-Oorlogssfeer niet zo voor de hand ligt. Om enkele van deze verschillen te noemen: ten eerste wordt de internationale politiek niet meer in zo sterke mate door de VS en de Sovjet-Unie bepaald, nieuwe machtsfactoren hebben zich aangediend (China en de OPEC); ten tweede spelen de Westeuropese landen nu een andere rol dan in de jaren 1945-1948, nu hebben zij (vooral de Bondsrepubliek) belang bij een voortzetting van de ontspanningspolitiek en een matiging van de Russisch-Amerikaanse tegenstellingen terwijl zij na de oorlog de anti-Sovjetgevoelens van de Amerikanen toejuichten of zelfs aanwakkerden (Churchill!); ten derde argumenteert Schaper dat de beide supermogendheden er nog steeds van overtuigd zijn dat de risico's van een ongecontroleerde bewapeningswedloop groter zijn dan die van de concessies die zij moeten doen bij de wapenbeheersingsovereenkomsten en ten vierde kan de situatie in Zuidwest-Azië niet als identiek worden beschouwd aan die van Oost-Europa in de eerste jaren na 1945. Immers het Islamitische reveil en het Arabische nationalisme aldaar laten zich ongemakkelijk inkapselen binnen een bipolaire machtsstructuur zoals die lange tijd na de Tweede Wereldoorlog bestond.

Eén feit is echter blijven bestaan gedurende de jaren 1945-1980: de tegenstelling tussen Oost en West en met die tegenstelling moeten wij in de internationale politiek serieus rekening houden opdat ons niet eens een kwalijke rekening zal worden gepresenteerd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.