+ Meer informatie

Gerrit Fikse over muziek binnen het reformatorisch onderwijs

"Muziek heeft nog te weinig gestalte"

5 minuten leestijd

"Het reformatorisch eigene vinden we in het vak muziek niet weer als het gaat om wat er wordt behandeld (in grote lijnen gezien), maar wel van belang is hóe het wordt behandeld". Tot deze conclusie komt Gerrit Fikse in een eindexamenscriptie te Zwolle. Hij studeerde daar als hoofdvak piano, waarnaast hij tevens schoolmuziek deed. Fikse is als muziekleraar werkzaam aan de Sara Nevius te Amersfoort en het Ichtuscollege te Veenendaal.

Fikse maakte een scriptie met als doel: te komen tot een raamwerk voor het vak muziek binnen het reformatorisch onderwijs. Waarom? „Het vak muziek binnen dit onderwijs heeft nog weinig gestalte gekregen", zo schrijft hij. Als oorzaken geeft hij daarvoor aan, dat een aantal scholen, vooral in het Voortgezet Onderwijs, nog niet zolang geleden is opgericht en dat er toch wel van een problematiek sprake is inzake het cultuurvraagstuk. Ondanks eenzelfde uitgangspunt betreffende de algemene doelstelling van dat vraagstuk wordt hier binnen de reformatorische kring verschillend over gedacht. Fikse pretendeert overigens niet de juiste zienswijze betreffende het cultuurvraagstuk gevonden te hebben.

Raamwerk

Als een soort „raamwerk" biedt hij een aantal zelfopgestelde richtlijnen aan voor het vak muziek. Hij komt daar mee, wanneer hij eerst heeft uiteengezet wat men nu onder reformatorisch onderwijs verstaat. „Reformatorisch onderwijs kan mede gestalte geven aan de reformatorische traditie. Dat is geen traditie met een gesloten karakter, omdat deze niet louter statische, maar ook dynamische componenten heeft. Waarden moeten steeds weer opnieuw worden overgeleverd. De school doet dat door de leerlingen in aanraking te brengen met al datgene wat aan bouwstoffen voorhanden is. Deze confrontatie dient echter te geschieden vanuit de Bijbelse boodschap, zoals deze in de reformatorische traditie is verwoord".

Fikse beschrijft daarbij een aantal visies over kunst vanuit christelijk oogpunt. Hij gaat niet in op definities en strijdvragen. Hij trekt op bescheiden wijze de conclusie, dat er geen specifieke christelijke cultuur is, wél cultuur die door een christen is gemaakt. „Cultuur die tegen de normen van Gods Woord ingaat, is geen cultuur", zegt hij. „Zo is de muziek een onderdeel van de cultuur, maar cultuur is ook een onderdeel van de muziek. Kunst (de muziek is een van de „kunsten") mogen we als een gave van God zien, en van goede kunst mogen we genieten. En...we zouden natuurlijk niet reformatorisch zijn, wanneer we nooit eens discussieerden over wat goed en wat niet goed is!"

Functioneren

Voorafgaand aan een beschouwing over het functioneren van het vak muziek binnen het reformatorisch onderwijs, beschrijft hij eerst de algemene doelstelling van het onderwijs („de leerlingen zodanig vormen en opleiden dat zij gestalte kunnen geven aan het dienen van God volgens Zijn Woord") en een aantal vormingsaspecten, zoals: de intellectuele, de sociale, de culturele en de creatieve vorming. „Met betrekking tot het cultuurbezit zullen we een keuze moeten maken tussen wat we wel en niet door willen geven. Het doel moet zijn om het relevante cultuurbezit selectief en kritisch te verwerken". Een der onderdelen van de totale opvoeding is de muzikale vorming. De schrijver bespreekt een aantal onderwijsmethoden die binnen het reformatorisch onderwijs worden gebruikt, waarna hij als vanzelf tot de eigenlijke kern van zijn studie komt, namelijk: hoe de muzikale vorming binnen de normen van de Bijbel en de belijdenisgeschriften te zien. Dit hoofdstuk vormt het leeuwedeel van zijn scriptie. Allereerst beziet hij vanuit verschillende invalshoeken de functie van de muziek en komt dan tot een aantal doelstellingen van het vak muziek.

Zingen en luisteren

Aan de hand van deze doelstellingen belicht hij diverse leerstofgebieden, in relatie tot de aangeduide normen. Een tweetal aspecten verdient bijzondere aandacht. Dat is: het muziek maken en het muziek beluisteren. Binnen het reformatorisch onderwijs vormt het zingen en spelen, tot eer van God, de centrale plaats. Daarnaast vindt vooral binnen het muziek beluisteren de culturele vorming plaats. Ik denk dat het niet zonder reden is, dat Gerrit Fikse hier veel aandacht aan besteedt. Binnen het reformatorisch onderwijs spitst hij dit facet allereerst toe op de vorm van luisteren (structureel). Zo acht hij het beluisteren van klassieke muziek niet gebonden aan achtergronden, instrumenten of cultuurperioden. Belangrijkste norm is: strijdt het tegen Gods geboden, ja of nee? Vervolgens is een belangrijk doel bij het beluisteren van klassieke muziek om het schone in deze muziek (het esthetische) aan de leerlingen „over te brengen".

Onderscheiden

Wanneer de didactische en principiële zienswijze van de populaire muziek aan de orde komt, schroomt Fikse niet om stelling te nemen. Binnen het reformatorisch onderwijs zal de popmuziek — evenals de klassieke muziek — kritisch moeten worden bekeken. De tekst zal hierbij een belangrijk criterium zijn. Terecht stelt Fikse dat we het fenomeen popmuziek niet moeten onderschatten. Uit een enquête die hij onder leerlingen heeft gehouden, bleek hem, dat het luisteren naar popmuziek bovenaan de lijst staat. Bovendien is er van een relatie sprake tussen tv kijken, radio luisteren, bar- of discobezoek, niet actief musiceren en popmuziek beluisteren.. Dat is verontrustend. „Daarentegen kan de school er veel aan doen de leerling bewust te maken van de manier waarop hij en anderen met muziek omgaan. De leerling leert waarde en onwaarde onderscheiden; hij komt tot een bewuste keuze van muziek. Er dient dus een verbinding gelegd te worden tussen het fenomeen muziek en maatschappij en levensbeschouwing".

Gerrit Fikse maakt in zijn scriptie duidelijk waarom: „Al wat gij doet, doet dat tot eer van God!"

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.