+ Meer informatie

Visser moet hard werken voor zijn brood

Raderschepen doen alleen nog dienst in representatieve sfeer

7 minuten leestijd

cheepvaarti

Er zijn weinig raderschepen overgebleven. Die er nog zijn, worden gebruikt in de representatieve sfeer. Zoals de "Mark Twain", het restaurant bij de in Lelystad in aanbouw zijnde Batavia. De kreet "Haring in 't land — dokter aan de kant" is nog bekend. Loggers zijn verdwenen, kotters en hektrawlers voeren nu de boventoon in de vloot. Hierover gaat het in de verleden jaar bij uitgeverij De Alk te Alkmaar verschenen boeken "De Nederlandse raderstoomvaart" en "Goede vaart — visserij in beeld".

W. J. J. Boot geeft in "De Nederlandse raderstoomvaart". een uitgave met veel oude prenten en foto's, een illustratie van de bloeitijd van de Nederlandse raderboten. De auteur maakt in zijn voorwoord de opmerking dat het hem niet lukte een diepgravend technisch en historisch verantwoord onderzoek te verrichten. Een volledig overzicht is ook niet meer te realiseren. Archiefmateriaal uit belangrijke perioden is niet beschikbaar. Rederijarchieven ontbreken of zijn vernietigd. Het werfarchief van, Werkspoor/Koninklijke Fabriek is door brand verwoest.

Belangstellende lezers krijgen een goed beeld yan dit type schepen in de hoofdstukken "Hoe ziet de raderboot eruit?" en "Het rad". Vervolgens aandacht voor: "De oudste Nederlandse raderstoomboten", "De raderstoomvaart op de binnenwateren", "De raderstoomvaart in de kustgebieden" en "De Raderstoomvaart ter zee".

Kritiek

Niet geheel zonder kritiek is de auteur over het feit dat bij het Oostindiëvaarderproject in Lelystad de uit Amerika afkomstige "Mark Twain" in gebruik genomen is. Hij schrijft: „Overigens is het jammer dat wel geld wordt uitgegeven ZATERDAG 24 AUGUSTUS 1991 voor restauratie van een type raderboot dat met de Nederlandse verhoudingen absoluut niets te maken heeft. Terwijl onze eigen Europese schepen niet of met grote moeite kunnen worden geconserveerd. De eigen Europese historie wordt zo naar de achtergrond gedrongen".

In een slotbeschouwing- betreurt Boot het dat er in ons land zo weinig aan gedaan wordt om oude schepen te bewaren. Te veel schepen verdwijnen onder de slopershamer. Als voorbeeld noemt hij het Deutsche Schiffahrtsmuseum in Bremerhaven, waar veel oude historische schepen te zien zijn. Hij vraagt zich af waarom dat in Nederland niet mogelijk is. Hij vindt dat het met de raderboten wel heel droevig gesteld is. „Wie de Zwitserse situatie kent, wordt bijkans groen van afgunst wanneer op enkele meren '.s zomers de oude Escher-Wyss raderboten volop hun diensten draaien of ze gisteren zijn gebouwd. Kijk eens in Duitsland waar de laatste raderstoomboot van de Köln-Düsseldorfer, de uit 1916 daterende "Goethe", nog steeds wordt ingezet. De "Kaiser Wilhelm" bevaart nog iedere zomer met vrachten passagiers de Elbe". log het loodje. Het rad was oneconomisch en op zee vooral kwetsbaar. De veelal oude foto's en tekeningen verduidelijken veel.

Een heel ander beeld geeft "Goede vaart — visserij in beeld" In dit boek geen oude foto's, maar recente opnamen in kleur en zwart-wit. De visserij wordt met begeleidende tekst duidelijk in beeld gebracht. In tien hoofdstukken gaat Bert Scheijgrond, die de afgelopen jaren met diverse schepen meevoer, in op de vangstmethodes. Ook krijgen verwerking aan boord en aan de wal, de handel en de aan de visserij verwante bedrijven aandacht.

Ook vissers blijken last van stropers te hebben. Een van de bemanningsleden vertelde dat een Volendammer zelfs een keer meemaakte dat hij voor de Noordhollandse kust een net had uitgezet en dat hij terwijl hij wegstoomde, achter zich keek en zag hoe een speedboot van het strand gevaren kwam en vervolgens ijverig het pas gezette net scheep begon te halen.

Kaken is vooruitzien

Informatief

"De Nederlandse raderstoomvaart" is een mooi boek met een schat aan informatie over de raderschepen. Het rad leede al ver voor de Tweede Wereldoor

De auteur waagde zich ook aan het kaken van haring. „Het leek simpel genoeg, maar oh, wat valt dat tegen. Haring is spekglad en vertoont dezelfde neiging als een nat stuk zeep in een samengebalde vuist. Haring na'haring smijt ik het eerste half uur zwaar mis

De "Mississippi Queen" is het laatste in Nederland (1987) gebouwde raderschip. Het is een modern geoutilleerd vaartuig met een in principe ouderwetse voortstuwing. Foto RD handeld overboord. Vaak gaat het bij het pakken van de haring al mis en nu begrijp ik de woorden van de stuurman: Kaken is vooruitzien".

In het hoofdstuk "Zoetwaterzee" krijgt de visserij op het IJsselmeer aandacht. „De Zuiderzee is een zoetwaterzee geworden met een gemene korte golfslag die bij storm in staat blijkt te zijn zelfs een zeewaardig schip te slopen en de bemanning op uiterst onaangename wijze uit te putten". De bekwame zeelui die de kleine kotters bemannen, vissen met fuiken, hoekwant en kistjes op aal en met staand water op snoekbaars.

Scheijgrond begint de hoofdstukken waarin de verschillende onderdelen van de visserij aan de orde komen, meestal met een stukje geschiedenis op te halen. Zo blijkt dat al in de vijftiende eeuw de Zeeuwen zich met de commerciële bevissing van mosselen en oesters bezighielden. De eens belangrijke mosselbanken van Westerschelde en Brouwershavense Gat gingen verloren. Van de vele mosselcentra bleven Yerseke en in mindere mate Zierikzee en Bruinisse over. De mosselteelt werd verplaatst naar de Wadden. De aanvoer van mosselen geschiedt thans uit de Waddenzee (minder zout) en uit de Oosterschelde.

Het kleine eren

"Wie het kleine niet eert is het grote niet weerd" geldt voor de garnalenvangst. Nederlandse kustvissers voeren duizenden tonnen, aan met Colijnsplaat en Lauwershaven als belangrijkste aanvoerhavens.

Op garnalenvangst gaan is bij voorbeeld ook vanaf Texel mogelijk. Het zal niet voor iedereen mogelijk zijn om een reis met een vissersschip mee te maken. De auteur verstaat de kunst om zo te schrijven dat de belangstellende lezer de reis zelf mee gaat beleven. Hij heeft op de reizen die hij meemaakte zijn ogen goed de kost gegeven. Scheijgrond is er in geslaagd een beeldverslag te geven van de wijze waarop de visserman, nog altijd een van de zwaarste beroepen, zijn brood uit het water haalt. N.a.v. "De Nederlandse raderstoomvaart", door W. J. J. Boot; uitgeverij De Alk-Alkmaar, 1990; 128 pag. (ruim 200 foto's); prijs 49,50 gulden. "Goede vaart — visserij in beeld", door Bert Scheijgrond; uitgeverij De Alk-Alkmaar, 1990; 160 pag. (ruim 400 foto's); prijs 59,90 gulden. "Thee" staat vaak voor "kokend water en een zakje"

Theezakje (II)

In de meer publieke gelegenheden is het op het gebied van thee echter nog steeds droevig gesteld. Koffieliefhebbers kunnen te kust en te keur kiezen: gewone koffie, cappucino, Irish coffee, het rijtje is haast onbeperkt. Voor de theedrinkers vermeldt de menukaart echter vaak niet meer dan een summier "thee". Het blijft dan maar afwachten wat de serveerster daar onder verstaat.

De ene keer kan het een kannetje zijn, waar met gemak twee kopjes mee gevuld kunnen worden. Dan heb je geluk gehad. Een andere keer is het een wat hogig theeglas, dat omgeven is met onzekerheden: Je mag hopen dat het water dat er in zit inderdaad kokend is én dat de een of andere onverlaat er niet alvast het theezakje in heeft gedaan. Want —haast onvoorstelbaar verspilzuchtig- geen drinkgelegenheid ziet er een been in om een zakje dat volgens het doosje geschikt is voor een pot vol, in zo'n glas neer te laten. De gevolgen laten zich raden. Binnen de kortste keren is de kleur zeer donkerbruin en de smaak heel sterk. Lekker is wat anders, al zal iedere uitbater aanvoeren dat het zakjessysteem juist ideaal is. Smaken verschillen immers, en op deze wijze is iedereen zelf verantwoordelijk voor de staat waarin zijn thee komt te verkeren. Toen thee in het algemeen aan een opmarsje begon, veranderde er ook in de publieke sfeer wel het een en ander. Leuke houten kistjes deden bij voor

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.