+ Meer informatie

Produktiemiddelen en de pauselijke bril

4 minuten leestijd

Voor de derde vraag, de vraag naar de actuele principiële doordenking van de problematiek rondom inkomensvorming, ga ik te rade bij, schrik niet, paus Johannes Paulus II. Dit is de huidige paus. Hij heeft dit jaar een encycliek (dat is een pauselijke zendbrief met een algemene strekking) de wereld ingestuurd waarin wordt ingegaan op ons onderwerp. Deze encycliek heeft de naam Centesimus Annus en is gepubliceerd ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van de encycliek Rerum Novarum ("Van de nieuwe dingen"). Rerum Novarum is de veelgeprezen encycliek van paus Leo XIII uit 1891, die inging op het zogenaamde "sociale vraagstuk", zoals dat was ontstaan aan het eind van de vorige eeuw. Economisch zwakkeren (de arbeiders in loondienst) stonden tegenover de economisch sterkeren (de werkgevers en de kapitaalkrachtigen) en een klassenstrijd leek onvermijdelijk. Leo XIII wees in zijn encycliek een weg tussen socialisme en liberalisme.

Liberalisme leidde in zijn ogen tot vernieling van de intermenselijke verhoudingen, omdat het gebaseerd is op egoïsme en materialisme. Socialisme was volgens hem ook geen begaanbare weg, omdat de klassenstrijdgedachte in strijd was met de christelijke naastenliefde. De oplossing van het arbeidersvraagstuk (de "sociale quaestie") zag Leo XIII in de tussenkomst van de staat. De staat moest volgens hem overeenkomstig de rechtïoordrs. C. P. Polderman vaardigheid verbeteringen aanbrengen in de toestand van de armen.

„Het rijke sap"

De huidige paus dringt aan op een herlezing van Rerum Novarum, „om zo opnieuw de rijkdom te ontdekken van de fundamentele beginselen die tot het leerstellig erfgoed van de Kerk behoren en daarom onder het gezag van haar leerambt vallen".

Wat zijn nu de fundamentele beginselen? Kort samengevat: dat er los van het Evangelie geen werkelijke oplossing is voor het "sociale vraagstuk" en dat het tot de opdracht van de staat behoort de economisch zwakke partijen in bescherming te nemen. Johannes Paulus II grijpt in zijn boodschap voor de huidige tijd terug op deze beginselen en zegt letterlijk: „Ik wil aantonen dat het rijke sap dat opstijgt uit die wortel, in de loop der jaren niet is uitgeput maar integendeel vruchtbaarder is geworden".

Met betrekking tot ons onderwerp onderscheidt hij vier produktiemiddelen, namelijk: natuur (de aarde), gedisciplineerde arbeid, kapitaal en creatieve arbeid. Creatieve arbeid (kennis, wetenschap, initiatief en ondernemingsgeest) onderscheidt hij dus van gedisciplineerde (veelal ongeschoolde) arbeid.

Problemen

Ervan uitgaand dat de menselijke arbeid de belangrijkste bron van rijk

Paus Johannes Paulus II tekent de encycliek Centesimus Annus, waarin hi] zegt: „Het is de taak van de staat om te zorgen voor de verdeling en bescherming van de collectieve goederen ". Foto EPA dom is in een moderne maatschappij en ervan uitgaand dat de grote meerderheid van de mensen (zeker op wereldniveau) geen creatieve arbeid verricht, voorziet de paus voor deze tijd risico's en problemen. Concreet: het risico dat de creatieve arbeid de gedisciplineerde arbeid voor zijn karretje spant en (de daarmee verbonden) problemen van uitbuiting en een zeer ongelijke inkomensverdeling. Via deze benadering wordt de problematiek van de inkomensvorming op staatsniveau (en zelfs op wereldniveau) getild. Zijn uitspraak „Het is de taak van de staat om te zorgen voor de verdeling en bescherming van de collectieve goederen" sluit dan ook perfect aan bij de aanbevelingen van paus Leo XIII honderd jaar geleden. Dat de paus overigens bij deze complexe problemen geen kant-en-klare oplossing heeft, erkent hij met de opmerking: „De kerk kan geen modellen aanbieden".

Wat de kerk wel kan doen, zo vervolgt de paus, is het aanbieden van haar sociale leer. Deze komt er op neer dat mensen voor elkaar verantwoordelijk zijn. De paus noemt dit „een onmisbare ideële oriëntering". Is dit socialisme in een nieuw jasje? Ik denk van niet. Oordeel zelf maar aan de hand van het volgende citaat uit Centesimus Annus.

Misbruik

„Het eigendom van de produktiemiddelen, zowel op industrieel als op agrarisch gebied, is juist en wettig als het dient voor nuttige arbeid. Het wordt daarentegen onwettig als het niet ten nutte gemaakt wordt of dient Deze pagina bevat de eerste bijdragen in een serie van 3 voor het vak economie over het thema "inkomen"; na "inkomensvorming" volgen "inkomensverdeling" op 29 november en "inkomensbesteding" op 20 december.

De artikelen op deze pagina sluiten aan bij de onderwerpen voor de eindexamens geschiedenis aardrijkskunde, maatschappijleer, economie en biologie voor het voortgezet onderwijs. Ze worden enerzijds geschreven op het niveau van de leerlingen, terwijl de auteur anderzijds het gehele

lezersplubliek als doelgroep voor ogen heeft gehad, i

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.