+ Meer informatie

Gereformeerde Oecumenische Raad op belangrijk kruispunt gekomen

Antwoord oppositie Geref. Kerken na 'Athene' belangrijk voor koers GOR

8 minuten leestijd

De Gereformeerde Oecumenische Raad (GOR), die de afgelopen twee weken in Athene zijn vierjaarlijkse assemblee gehouden heeft, laat steeds duidelijker zien dat deze op een keerpunt staat. Dat is een van de conclusies na vele dagen vergaderen over het lidmaatschap van de Gereformeerde Kerken in Nederland (GKN) alsook over onderwerpen als Schriftgezag en ethiek, de apartheid in Zuid-Afrika en de toekomst en identiteit van de GOR.

De GOR zal zich volgens waarnemers of ontwikkelen in een meer confessionele richting, aansluitend aan zijn oorspronkelijke traditie, of in een meer open organisatie die nauwer contact zoekt met andere oecumenische organisaties. Veel hangt er vanaf of de GKN, wiens positie opnieuw en nu zelfs nog meer dan bij vroegere assemblees een twistpunt van de eerste rang is, de GOR zullen verlaten. Weggaan of blijven, het heeft in beide gevallen veel invloed op de toekomstige koers van de GOR, alsook op de samenstelling van deze in 1946 opgerichte internationale organisatie.

Kostbare tijd

Vele kostbare vergaderuren gingen in Athene verloren aan de discussie over het lidmaatschap van de GKN. Deze lidkerk is al sinds de jaren zeventig omstreden vanwege haar opvattingen over Schriftgezag en homoseksualiteit (sinds 1979 getolereerd, ook ten aanzien van de ambten). De discussie ging gepaard met dreigementen van diverse kerken te zullen opstappen als de GKN aanbleven of zouden besluiten te vertrekken. Kortom, verwarring aan beide kanten, met de GKN als twistappel. „Hoe dan ook, er zullen brokken vallen", zo merkte de gereformeerde synodepraeses ds. P. Boomsma terecht op.

Vaak legden de GOR-lidkerken tijdens de hitte van de discussies verklaringen af, die later weer van hun kracht werden beroofd. Daardoor kan niet met zekerheid worden gezegd welke kerken op het punt stonden om af te haken. In ieder geval moesten de verschillende gedelegeerden altijd naar de synodes van hun eigen kerken verwijzen. Deze organen hebben immers beslissingsrecht. Dat geldt ook voor de Gereformeerde Kerken in Nederland, wier lidmaatschap van de GOR door de synode van november zal worden besproken.

Indonesië

Zoals het dezer dagen uitzag, zouden bij het vertrek van de gereformeerden de kerken uit Indonesië en de zwarte NGKA-kerken in Afrika nog maar weinig voordeel in de GOR zien. Het zijn deze kerken met wie de GKN intensieve relaties hebben. De Indonesiërs hebben vlak voor de stemming over het lidmaatschap van de GKN een verklaring afgelegd die er op neer komt dat hun kerken het GOR-lidmaatschap bij vertrek van de GKN ernstig wilden overwegen.

De Christian Reformed Churches in Noord-Amerika, de zusterkerken van de GKN, daarentegen, zullen naar verwachting de GOR niet afvallen als de GKN de band met de GOR verbreken. Overigens heeft de CRC-delegatie verdeeld gereageerd op het lidmaatschap van de GKN. Ook in deze kerken zijn twee stromingen. De CRC worstelen met dezelfde problemen als de GKN.

Verschuivingen

De sympathisanten van de GKN bevinden zich over het algemeen in grote kerken. Terugtrekking van deze kerken zal een aderlating voor de GOR betekenen. Dat betekent dat er bij vertrek of aanblijven van de GKN altijd grote verschuivingen zullen optreden. De grootste tegenstanders van de GKN zitten bij de Gereformeerde Kerk van Japan, de Associate Reformed Presbyterian Church (VS), de Griekse Evangelische Kerk, de Gereformeerde Kerk van Australië en nog enkele kleinere kerken in Afrika.

Opvallend was in Athene dat de (blanke) NG-Kerk in Afrika verdeeld reageerde op de positie van de GKN. Hoewel ze wel tegen beëindiging van het lidmaatschap van de GKN stemden (omdat ze de jarenlange schorsing bij voorbeeld van de WARC als een pijnlijke isolatie gevoeld hebben, KvdZ), kritiseerde vooral NG-synodevoorziter prof. Potgieter de opvattingen van de GKN. Prof. Heyns (vice-voorzitter) zei van mening te zijn dat de GOR zonder de inbreng van de GKN „theologisch armer" zou worden. Wel uitte hij zijn verontrusting over het feit dat de gereformeerden de kwestie van de homoseksualiteit niet plenair aanhangig wilden maken. „Je moet bij een gesprek en een werkelijke dialoog alle kaarten op tafel leggen en geen reserve aanhouden ten aanzien van bepaalde punten", zo zei hij desgevraagd.

Contextueel

Een overwinning voor de GKN was de aanneming van het GOR-document over "Hermeneutiek (bijbeluitleg, KvdZ) en ethiek", dat vorig jaar werd opgesteld in opdracht van de assemblee van Harare (1988). In dit rapport wordt naast het gezag van de Schrift ook het belang van contextuele factoren gehonoreerd. De GKN hebben zich vooral voor dit laatste element sterk gemaakt, omdat dit voor hen de weg opent voor een grotere tolerantie ten aanzien van huidige ethische vraagstukken.

Op grond van het rapport kan homoseksualiteit niet meer direct worden afgewezen met alleen een beroep op de Bijbel. De GOR is met dit rapport „gered van biblicisme", aldus de gereformeerde 'theoloog dr. H. M. Vroom, na de aanname van het document. De GKN-delegatie noemde de acceptatie van het rapport „een stap in de goede richting".

Juist vanwege haar aandacht voor de m dit rapport bepleite contextualiteit, maakten de GKN zich ook sterk voor de opname van de zogenoemde Belhar-behjdenis in de GOR-statuten. In deze belijdenis, die in 1986 is opgesteld door de Zuidafrikaanse NG-Sendingkerk, wordt de apartheid als strijdig met Gods Woord van de hand gewezen. Voor de GKN en voor de (zwarte) NGKA-kerken is deze belijdenis echter een voorbeeld van een eigen Afrikaanse contextuele theologie.

Dynamisch belijden

De vraag is nu hoe de GOR zijn eigen reformatorische traditie (die ook de Drie Formulieren van Enigheid omvat) zal hanteren, op een strikt confessionele of op een open manier. In zijn openingstoespraak pleitte GOR-secretaris dr. Richard van Houten al voor een meer dynamische visie op de eigen traditie, waarbij de identiteit nooit in statische termen uitgedrukt mag worden. Hij pleitte zelfs voor een meer „evangeLIsche" kijk op de GOR. Ook in het rapport over identiteit en toekomst van de GOR werd overigens gewezen op de drieslag „reformatorisch, evangelisch en oecumenisch", die de GOR vanouds zou kenmerken.

Volgens ds. Allen Church (Associates Reformed Presbyterian Church in de VS) staat de GOR nu op een kruispunt. „Men wordt een confessionele organisatie of stuurt in de richting van de Wereldraad van Kerken", zo zei hij. Met de handhaving van de GKN zou de GOR volgens hem zijn bestaansrecht verspelen. Hij kritiseerde de gedachte dat men nu als Raad (eerder was de GOR een "synode") ineens geen tucht meer mag uitoefenen, een argument dat door sommigen is aangegrepen om een tuchtprocedure tegen de GKN tegen te houden.

Meer ruimte

GOR-voorzitter prof. H. de Waard, iemand die duidelijk verontrust is over de koers van de GKN, zou het desalniettemin betreuren wanneer deze kerken de band met de GOR zouden verbreken, zo liet hij na afloop van de assemblee desgevraagd weten. Toch zal hij geen actie ondernemen om de GKN op te roepen lid van de GOR te blijven, omdat de assemblee op grond van de stemming zou hebben uitgesproken het lidmaatschap van de GKN te willen blijven handhaven.

 Volgens hem groeit bij de GOR wel het gevoel „dat we ruimte voor elkaar moeten laten". Ook zei hij dat de lidkerken niet de wens hadden „elkaar te excommuniceren". Deze mening wordt door de delegatie van de GKN ontkend. Deze wijst hiervoor op de verschillende pogingen die zijn aangewend om de GKN toch uit de GOR te werken. Zo heeft de GOR eerst een tijdelijke schorsing willen doorzetten en de GKN later opgeroepen om „vrijwillig" op te stappen. Het GOR-bestuur heeft inmiddels excuus aangeboden voor deze zijns inziens niet altijd juiste procedures.

„Stap voorwaarts"

Voor prof. De Waard is het rapport Hermeneutiek en Ethiek „een goede stap voorwaarts" en is met de aanname zeker niet gezegd dat hiermee ook de opvattingen van de GKN zijn geaccepteerd. Hij wijst op de eerste twee delen van het rapport, die duidelijk uitgaan van het goddelijk gezag van de Schrift. (Prof. Velema noemde dit rapport eens een „mini-uitgave van God-met-ons"). Gezien het feit dat het rapport zonder al te veel kritiek door de assemblee werd aanvaard, kan worden geconcludeerd dat zowel voorals tegenstanders van de GKN, zich in het rapport hebben kunnen vinden.

Dr. Koffeman liet weten dat het verslag van de Nederlandse delegatie zal uitmonden in een aantal positieve en negatieve overwegingen. Als negatieve punten noemde de delegatie de groepsvorming en de geest van polarisatie, waardoor het klimaat zelfs „gemener" is dan vier jaar geleden, zo meent ex-synodepraeses ds. E. Overeem. Positief vindt de delegatie de „groeiende ruimte" voor de factor van contextualiteit in het toepassen van schriftgegevens op het gebied van de ethiek.

Houding Ned. kerken

De Christelijke Gereformeerde Kerken, die vanwege het aanblijven van de GKN in Harare 1988 de GOR verlieten, hebben, ervan uitgaande dat de GKN de GOR zouden verlaten, te kennen gegeven dat zij weinig voordeel in het GOR-lidmaatschap zien. Wat de Dopperkerken in Zuid-Afrika, die ook vanwege het lidmaatschap van de GKN in 1988 opstapten, doen, is ook nog onzeker. Het is daarom ook moeilijk voorspelbaar kerken die de GOR vanwege de GKN hebben verlaten, zullen terugkeren.

Volgens ds. Church willen verschillende kerken wel lid worden, maar worden zij nu nog tegengehouden door het lidmaatschap van de GKN. Zo bezien, blijven de GKN toch een twistappel binnen de gelederen. Het is echter niet uitgesloten dat bij continuering van het lidmaatschap van de GKN de opvattingen van deze kerken ook binnen de GOR steeds meer gemeengoed worden. In dat geval ontwikkelt de GOR zich in een richting die zijn unieke bestaansrecht, als een orgaan dat reformatorische en oecumenische elementen met elkaar verbindt, zal verliezen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.