+ Meer informatie

Henneptrossen voor de Batavia

Touwbaan in Oudewater is de enige in Europa die nog in functie is

4 minuten leestijd

OUDEWATER - „Waerde Leser. Met desen noden wy Uedele gaerne voor een besoeck aen den Lynbaen van Touwfabriek G. van der Lee aen den Hekendorperweg 36 in den stede Oudewater op dinsdagh den 12 februari 1991. So zai den besoeckers enen bliek gegunt worden op den oorspronckeiyken houten lynbaen, alwaer onlancx met bekwaeme ambaftelicken vlyt den tuigage van 't kloecke VOC-sciiip "Batavia" wert vervaerdigt. Het schip wert eerstelick emaeckt Anno 1628, doch vergangh dra. In den stede van Leystad wert 't schip tans vernuftig nagebouwen. Den drystrengs duymdicken anckertouwen syn versch diftgelegen en liggen, tesamen met meir geteurden henneptouwen ter aenschouwingh in den langen Baen".

Velen gaven vorige week gehoor aan de uitnodiging van de directie van touwfabriek G. van der Lee om een kijkje te nemen op de 6 meter brede, 350 meter lange, 150 jaar oude en in originele staat verkerende lijnbaan waar de trossen voor de Batavia worden gemaakt.

Tijdens drie bijeenkomsten werd tevens getoond hoe op ambachtelijke wijze (nu niet meer met de hand maar gemechaniseerd) de zware ankertrossen vervaardigd worden voor de in Lelystad in aanbouw zijnde reconstructie van de zeventiende-eeuwse Oostiridiëvaarder Batavia. Bij dit gebeuren gaven scheepsbouwmeester Willem Vos en het voltallige bouwteam eveneens acte de presence.

Werelwijd bekend

In de touwfabriek zijn steeds rechtstreekse afstammelingen vertegenwoordigd geweest van Pieter Gijsbertszoon van der Lee, die in 1545 een touwbaan begon in Oudewater. Toen gebeurde alles nog met de hand. In de vorige eeuw is men al gaan mechaniseren, waardoor men het hoofd heeft kunnen bieden aan de ups en downs van de nationale en internationale economie. De huidige 35 medewerkers zorgen ervoor dat de aloude Oudewaterse industrie wereldwijd bekend blijft.

Jan Pieterszoon van der Lee, de opvolger van Pieter Gijsbertszoon, was in 1575 kapitein van de Sint Jorisschutterij en leidde de vergeefse verdediging van de stad tegen de Spanjaarden. Zijn portret is te vinden in de raadzaal van het stadhuis van Oudewater. In 1880 verhuisde het bedrijf naar de huidige locatie.

Willem Vos wil met de herbouw van de Batavia de houten scheepsbouw en het ambachtelijke timmerwerk bevorderen. Hij was ook van mening dat Nederland recht had op nog één varend historisch schip. Met het bouwteam, bestaande uit ongeveer 70 jongens en meisjes, wordt daaraan op de werf aan de Oostvaardersdijk in Lelystad hard gewerkt. Het bouwproject is opgezet als opleidingsproject voor voornamelijk jonge mensen, die een brede scholing en opleiding krijgen op het gebied van ambachtelijke houtbewerking.

Familiebedrijf

Alles wordt er aan gedaan om een schip te bouwen dat zö veel mogelijk lijkt op de in 1628 in opdracht van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) gebouwde Batavia. Het in Oudewater gevestigde familiebedrijf kreeg de opdracht om de trossen voor de Batavia te maken. Hierbij is geen gebruik gemaakt van kunststof, maar van hennep. In de zeventiende eeuw werd alles wat met touwwerk te maken had van hennep gemaakt. Sisal en manilla leerde men pas kennen toen Oost-Indië op de Portugezen veroverd was.

Omdat het touw aan boord bloot stond aan wisselende weersomstandigheden, zoals zeewater, zon en ijs, moest het geconserveerd worden. Dat gebeurde toen en ook nu nog met houtteer, in het zogenaamde "teerhuis". Hierna volgt het proces van het inspannen van de lijnbaan, het maken van strengen en het dichtleggen van de tros. Uit een diaserie blijkt en op de lijnbaan was te zien, dat er veel vakmanschap bij komt kijken en dat het nog puur ambachtelijk en zwaar werk is.

Nieuwe bloei

De touwbaan van de firma Van der Lee is de enige in Europa die nog in functie is. De rest is in de loop van de jaren tachtig ontmanteld vanwege de mogelijkheid zware trossen te gaan vervaardigen op grote vlechtmachines. De huidige directeur B. de Wit -dus geen Van der Lee meer, alhoewel het bedrijf nog wel in handen is van de familie Van der Lee- deelde mee dat het aloude ambacht in Oudewater, op vele banen beoefend, in velerlei vorm tot nieuwe bloei is gebracht. „Onze specialisaties voor de offshore- en de sleepvaartbranche hebben ervoor gezorgd dat deze grote touwbaan nog in bedrijf is. De laatste jaren hebben er zich echter ontwikkelingen voorgedaan die nieuwe vraag hebben opgeleverd naar produkten die op de baan vervaardigd worden".

„Door de steeds grotere schepen voor de visserij ontstond de vraag naar zware geslagen trossen. Deze trossen kunnen alleen op de baan vervaardigd worden. Om jachten wordt steeds vaker een zogenaamde kabelaring gespannen. Deze kabelaring beschermt het schip tijdens het afmeren. Een kabelaring kan ook alleen maar op een baan geslagen worden. De bouw van replica's van oude VOC-schepen, zoals de Amsterdam en de Batavia, heeft de waarde en het belang van een oude touwbaan bevestigd", aldus De Wit.

In de eerste twintig jaren na de Tweede Wereldoorlog werden als grondstoffen gebruikt: hennep, vlas en jute (zachte vezels) en manilla, sisal en kokos (harde vezels). Het verschil tussen de harde en de zachte vezel is, dat de harde vezel bestand is tegen vocht en bovendien een grotere treksterkte heeft. Medio 1965 verschenen de eerste kunststoffen op de markt. De breekkracht was het dubbele van manilla; kunststoffen zijn ongevoelig voor vocht en gemakkelijk hanteerbaar.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.