+ Meer informatie

Vrijheid betekent meer dan politieke onafhankelijkheid

5 minuten leestijd

Er bestaat een „theologie" die bevrijding typeert als zelfverwerkelijking en volle menswording. Als dat juist is zijn we in ons naoorlogse Europa goed gevorderd. Waartoe immers werd ons volk bevrijd? Tot zonde? Tot angst? Tot het plaatsmaken voor wapens waarvan wij dagelijks uit de krant vernemen? Inderdaad: menselijke zelfverwerkelijking. Bevrijding? Maar niet tot het oorspronkelijke scheppingsdoel.

Niemand verdenke ons van ontevredenheid met de terugontvangen vrijheid en nationale zelfstandigheid. Indien echter alleen politieke onafhankelijkheid ons ter harte gaat hebben we veel weg van het Joodse volk tijdens het leven van Jezus.

Geen ontevredenheid drijgt bij bezinning op de waarde van herkregen vrijheid en de inhoud van de vrede. Zondag aan zondag toch mogen wij in de gemeente vragen: „Uw Koninkrijk kome". Tegelijk moeten wij constateren dat de volkomenheid van het Rijk waarin de „prikkel des doods" teniet gedaan is verweg schijnt. We zijn nog niet toe aan de tijd waarin het zwaard tot spade en de spies tot sikkel gemaakt is. Of is de vervulling angstwekkend dichtbij? Hoe dan ook, onze vrede,onze vrijheid is maar ten dele.

Ander systeem
Bracht men het er elders anders af? De Tweede wereldoorlog had meer dan de eerste een ideologisch karakter. Het nationaalsocialisme waande zich superieur, bedreigde al wat Jood was, al wat zwak was, al wat niet voor de Führer boog. De grote mogendheden spanden zich in voor de vrijheid. Maar soms bleek vrede schijn. In het aan Polen grenzende deel van Duitsland maakte de ene ideologie, het ene systeem, plaats voor het andere, dat van het communisme.

De kerk mocht er ternauwernood zijn in Oost-Duitsland. En dan ook nog op voorwaarde dat ze zwijgend toekijkt. Wanneer ze zich uit over het onderwijs aan haar kinderen, over de betrekkingen met Polen of over de bewapeningspolitiek van het Warschaupact steken politici een dreigende vinger op. Was dat bevrijding?

Juist de ideologie van het Oostblok sympathiseert met groepen die zichzelf „bevrijdingsbewegingen" noemen. Ze krijgen steun van de internationale oecumene, sterk geïnspireerd door de genoemde theologie van de bevrijding.

Zonde is in het perspectief van de bevrijding, zegt Gutiérrez, „niet een individuele werkelijkheid van het innerlijk leven". Maar zonde is een maatschappelijk feit, zich voltrekkend in „de overheersing en slavernij van volken, rassen en sociale klassen".

Wie zo zonde ziet zoekt niet meer dan politieke vrijheid die — evenals in het Oostblok — meestal ontaardt in de dictatuur van de revolutie. Is dat vrijheid? Het heeft niets te maken met Christus' Woord: Indien dan de Zoon u zal vrijgemaakt hebben, zo zult gij waarlijk vrij zijn.

Structuren
Wij vierden bevrijdingsdag. Bestaat onze vrijheid — tegenover het doorbreken van sociale en politieke verbanden vanuit revolutionaire geest — uit de instandhouding van allerlei gereformeerde of evangelische structuren? Universiteiten, scholen, bladen? Is onze vrijheid dat we nog op christelijke politici kunnen stemmen of nog een reformatorische krant mogen lezen? Ik acht de vrijheid niet gering.

Het goede gebruik van een kerkdienst op bevrijdingsdag of een herdenkingssamenkomst in de avond van de vijfde mei verdient navolging. Maar besef wel: hoe goed ons gebruik, hoe christelijk onze vereniging, hoe reformatorisch onze kiesvereniging ook is, mensen moeten altijd weer het christelijk, het reformatorisch karakter maken.

Crisis
De zaak waar wij met de ons gegeven vrijheid voor staan is of wij waarlijk ge-reformeerd zijn. Daarvoor is meer nodig dan leven in een zekere politieke onafhankelijkheid. Zonder innerlijke, persoonlijke reformatie ontbreekt ons — gevangenen van eigen zonde — elke vrijheid. En dan zijn we ook niet in staat om de geboden burgerlijke vrijheid in gereformeerde zin te vullen, gestalte te geven. Hoe staat het met die reformatie?

Het in de toelichting op de pastorale brief over de kernbewapening van de Hervormde Kerk gesignaleerde — en er is rond het verschijnen van die brief wat gediscussieerd over vrijheid! — geldt ook ons gereformeerde volksdeel dunkt mij: wij verkeren in een crisis.

Onze cultuur bevindt zich in een verstrekkende crisis. „Wat zich in de internationale verhoudingen manifesteert in de aard van onze bewapening, vinden we terug in ons persoonlijk leven; in de vereenzaming, de zucht tot zelfbehoud, het uiteenvallen van de gemeenschap. In onze cultuur is sprake van grootscheepse afval van de gehoorzaamheid aan God en de liefde tot de naaste."

Wij kunnen onszelf samen de vraag stellen: hoe vulden wij onze vrijheid. En als wij ze dan gebruikten tot zonde, huiselijk, kerkelijk, maatschappelijk, zijn ook wij niet aan het scheppingsdoel toegekomen.

Desondanks horen wij de roep om reformatie. Van Israels profeten: doe in de werkelijkheid van het dagelijks leven de zonde weg. Het is ook het aambeeld waarop de mannen van de Nadere reformatie sloegen: dat van de daadwerkelijke levensheiliging. Daar krijgt het gereformeerde staatmanschap, het reformatorisch statuut, inhoud. Het uitzicht is: ge zult waarlijk vrij zijn.

Die vrijheid houdt in de gebondenheid aan God door de levendmakende kracht van Christus. Die vrijheid veroorzaakt het conflict met alle eigenwilligheid. Want de heiligmaking is in dit leven slechts ten dele.

Maar de vrijheid waarin Gods Zoon de Zijnen doet delen blijkt zelfs bestendig onder politieke dienstbaarheid en ideologische druk. Die vrijheid biedt uitzicht over tijd en gebondenheid aan zonde heen en doet verwachten: „de bergen zullen vrede dagen, de heuvels heilig recht..." De om zijn geloof gevangen Samuel Rutherford riep er van uit: „ik zie, dat blijdschap in de hemel was en dat zij boven het bereik is van onze korte arm. Christus zelf en niemand anders, zal rentmeester en uitdeler zijn."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.