+ Meer informatie

Bambergse Pfister-bijbel geveild

4 minuten leestijd

De vroegste bijbels uit de drukkerij van Johann Gutenberg in Mainz zijn zo zeld^ zaam, dat men nog maar zelden i een exemplaar op een veiling aangeboden ziet. Jaren geleden kocht de stad Mainz een der weinige nog overgebleven exemplaren op een veiling in New York voor, ik meen, zo'n acht miljoen Dmark. De 42-regelige Gutenberg-bijbel dateert wellicht uit 1456. Maar hij had al concurrentie: omstreeks 1460 drukte Albrecht Pfister in het Beierse Bamberg ook Bijbels — en een exemplaar van zijn Latijnse ''36-regelige Bijbel" wordt komende woensdag door Christie's in Londen geveild. Christie's brengt woensdag een aantal belangweickende vroege gedruiste werken, verluchte handschriften en geïllustreerde boeken onder de hamer in zijn vestiging aan 8 King Street (St. James's) te Londen. Nummer 50 van de catalogus -vermoedelijk 's middags tegen drie uur aan de beurt- is dan dit Würzburg-(Schottenkloster)-Spencer-Liverpool exemplaar van de 36-regelige bijbel.

Gutenberg-letter
Deze "Bamberg-4663" zal naar schatting meer dan één miljoen pond opbrengen, dus zo'n vier miljoen gulden. Het boek was de afgelopen tijd te zien in onder meer Parijs, A(lünchen, Tokio, New York en (vandaag en morgen nog) in Londen. Het precieze druktijdstip van deze Bambergse bijbel staat niet vast: 1459 of 1460, maar niet na 1461. Het formaat is 39,5 bij 28 cm. In de rijk verluchte catalogus wordt ingegaan op binding en huidige toestand: ; nogal wat folio-vellen ontbreken. ; Eén deel ervan vormt nu een apar

BOEKENSCHAÏ^

Redactie: H. H. J. van As Bijdrage: drs. P. j. Vergunst te bundeling in de John Rylands Bibliotheek. De originele samenstellingen druk bestond uit vier hoofddelen: Genesis tot IV Koningen (is: Samuel en Koningen), Kronieken tot Psalmen, Spreuken tot de (apocriefe) Makkabeeën en daarna het Nieuwe Testament. De diverse gebruikte papiersoorten kwamen, zo wees onderzoek uit, niet in de vroege Mainzer boekdrukken voor. Ze zijn wel bekend van handschriften uit het diocees Bamberg. Dat papier is afkomstig uit Noord- en Midden-Italië en kende als watermerken onder meer een weegschaal in een kring, een rozet met vijf stralen, een stierekop en een gevleugeld wiel. De gebruikte drukletter is de "Gothische textura quadrata" en deze 36-regelige bijbel toont een laat stadium van het zogeheten Donatus-Kalender lettertype (DK). Dat werd ontwikkeld door Johann Gutenberg, die een variant gebruikte bij zijn 42-regelige Bijbel.

Bladspiegel
De vroegste DK-letter werd ook benut in het Duitstalige "Sibyllenbuch" (of het "Fragment vom Weltgericht") uit pim. 1453, in de zogenoemde "Turken kalender" ("Eyn manung der cristenheit widder die durken") uit december 1454 en in drie 27-regelige uitgaven van Donatus' korte Latijnse grammatica, "Ars Minor". De over twee kolommen gedrukte Pfister-bijbel bevat naast de zwarte tekst de initialen, hoofdstukjes en boektitels in rood. Zoals in de manuscripten gebruikelijk was, kent ook de vroege boekdruk veel afkortingen. De transcriptie van de Hebreeuwse namen is anders dan wij nu bezigen. Het tweede bijbelboek begint zo: „Cap pm Incipit liber Hellesmoth id est exodus" (Eerste hoofdstuk Hier begint het boek "Dit zijn de Namen" (eellèh sjemót), dat is Exodus). En Ex. 1 vers 1 luidt hier: „Hec sunt noia filiorü isrl'" (voor: Haec sunt nomina filiorum Israel"; Dit zijn de namen der zonen van Israël). Elders staat aan het slot van een evangelieboek in fraaie rode letter: „Hier loopt het voorwoord af en begint het evangelie volgens Lukas". Deze 36-regelige bijbel uit Bamberg is verreweg de grootste gedrukte bijbel geweest uit de begintijd der boekdrukkunst. Hij telt veel meer vellen druks dan de Gutenberg-42regelige, de 49-regelige van Johann Mentelin in Straatsburg of de 48regelige van Fust en Schoeffer. Er zijn aanwijzingen dat het eerst de bedoeling was, deze Bijbel op 40 regels per pagina (twee kolommen) te drukken, maar dan werd de bladspiegel vermoedelijk te groot. Er werd in serie gedrukt, door vier verschillende zetters en in vier ongelijke bijbeldelen.

Eigenaars
Van déze Pfister-bijbel zijn in totaal nog vijftien exemplaren bekend. Vier ervan (nu in Antwerpen, München, Stuttgart en Würzburg) zijn toen in Bamberg al in één band gebonden. Andere werden later compleet gemaakt. Zo werd één exemplaar in Parijs van boekverluchting voorzien. Er is ook een verwijzing naar een Bamberger Bijbel, gedrukt op perkament, maar het verslag van ene Paulus Paulirinus uit Praag is wat twijfelachtig. Die beweert dat het zetsel van deze hele Bijbel in slechts vier weken tijd uit hout is gesneden en gedrukt... In de catalogus wordt naast de druk- en bind-historie ook de eigendoms-geschiedenis van dit exemplaar bekeken. Het was ooit van het Schotten klooster in Würzburg, maar de huidige band is gemaakt door de naar Engeland uitgeweken Duitser Christian Hering (rond 1800) voor de toenmalige bezitter, de latere Lord Liverpool, die ook al een praktisch complete Gutenberg-bijbel bezat. (H. H. J. van As) .#De Bambergse Pfister-bijbel van pim. 1460 opengeslagen bij het begin van het Lukas-evangelie. Woensdag wordt deze vroege druk in Londen geveild.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.