+ Meer informatie

Erfdeel van communistische vader blijft Chinees denken beïnvloeden

7 minuten leestijd

PEKING — De politieke sfeer In het tegenwoordige China herinnert slechts schijnbaar aan het nastalinlstische tijdperk In de Sovjet-Unle midden in de iaren vijftlg. Na de dood van de eens zo aanbeden partijleider vonden de nieuwe Russische leiders het hoog tijd om radicaal met niet alleen de persoon Stalin, maar ook met zijn woorden en politieke ideeën af te rekenen.

Een ander beeld zien we echter in China: de in 1976 overleden Chinese leider Mao Tse-tung leeft nog steeds voort en de herinnering aan zijn cultureel bezit beheerst de Chinese politiek. Toch bedriegt ook in China de schijn. Wanneer we tussen de regels doorlezen valt het niet moeilijk een steeds verder voortschrijdende demaoisering te ontcijferen. Wat hield of liever gezegd houdt het Maoisme nu precies in? We spreken van ,houdt", omdat het er hier om gaat hoe zich de ideologie na de dood van haar grondlegger verder ontwikkeld heeft. Allereerst een kleine opheldering: het begrip „Maoisme" wordt nooit en te nimmer door Chinezen gehanteerd. In China spreekt men gewoon van „Maotsetimgideeën". Dit is echter niet altijd zo geweest. Pas sinds 1958, aan het begin van de Grote Sprong, wordt Mao in een adem genoemd met de communistische klassieken Marx en Lenin. Het in China gedurende de Culturele Revolutie doorgevoerde samentrekking van het begrip „Ideeën van Mao Tse-tung" tot „Maotsetungideeën" is een aanpassing aan het westerse begrip „Maoïsme". De parallel die loopt met het „Marxisme" en "Leninsme" is duidelijk.


Maotsetungideeën


Meer dan dertig jaar heeft de boerenrevolutionair Mao uit de Chinese provincie Hoenan zijn hoofd gebogen over de theoretische elementen die kenmerkend voor het Chinese communisme zijn geworden: - Alle nadruk op de politiek, massabewegingen, nationalisering van de landbouw, autonome politieke koers, twijfelachtig tegenover de absolute macht van het partij-apparaat, succes wordt aan het toeval overgelaten.


Erfenis


Het is begrijpelijk dat men zich afvraagt wat de opvolgers van Mao met hun erfdeel gedaan hebben. In het Westen stelt men hier misschien nog meer belang in dan in China zelf. Wat in China na de dood van Mao, in oktober, gebeurde is in feite adembenemend en met het begrip „demaoisering" ontoereikend gekarakteriseerd. Een dergelijke karaterisering brengt ons op een dwaalweg. De snelle publikatie van vijf geschriften van Mao, 7 maanden na zijn dood, wijst op een voortzetting van de Ideeën van Mao In het Chinese denken. Dit proces zet zich tot vandaag door en verdient daarom een beoordeling. De heiligverklaring eertijds een stimulerende ideologie voor een voluntaire alledaagse politiek, beoogt de vervoering van Mao in godsdienstige sferen. Maoïsme als staatsgodsdienst, Mao zelf als mystificerend symbool van het Chinese culturele bewustzijn.


Mao-cultus


Deze heiligverklaring van Mao is de handigste zet die de nieuwe regering onder Hoe Kwo-feng ooit heeft gedaan. Op deze manier kan zij haar eigen koers varen, zonder dat zij het tien jaar long in een machtsstrijd verstrikte Chinese volk het geloof in een ideologie ontneemt. Hierdoor wordt bovendien, wat men typeert als de afbrokkeling van de Mao-cultus, mogelijk gemaakt. Een voorbeeld hiervan zagen we onlangs in het communistische partijblad „Rode. Vaandel", waarin tot nu toe de citaten van Marxistisch-Leninistische autoriteiten en die van Mao vet werden afgedrukt. In de apriluitgave zien we echter een verandering. Ook de citaten van Mao worden gewoon, net als andere artikelen niet meer vet afgedrukt. De muur van onfeilbaarheid en onschendbaarheid die rond Mao in de Culturele Revolutie was opgebouwd brokkelt langzaam af.


Het gaat zelfs zo ver dat in een Chinese krant kritiek op de vele pagina's bestrijkende afdrukken van Mao's citaten, uitgeoefend wordt. Men noemt het hardvochtig verkwisting van papier. Net zo werelds is het, wanneer er wordt meegedeeld, dat de „Rode Vaandel" 40.000 krantenpagina's heeft bespaard sinds zij de citaten van Mao op de voorpagina van elk nummer achterwege laat.


„Grote" dichter


Naast het „gezichtsverlies" op het politieke front wordt ook met zijn privileges op twee heel. andere gebieden afgerekend: lyriek en kalligrafie (schoonschrijverij). Behalve Mao mocht niemand gedichten verspreiden en het zou als majesteitsschennis worden opgevat wanneer een van de functionarissen Mao in het maken van gedichten zou overtroeven of zelfs maar evenaren. In het nieuwe China verschijnen gedichten en kalligrafieën in de media en worden zij in de boekhandels los verkocht.


Ook van Mao's geschriften wordt meer en meer het dogmatische masker afgerukt. Het begrip „Maotsetungideeën" verdwijnt uit de Chinese vocabulaire en men spreekt weer van „Ideeën van Mao Tse-tung". Alleen degene die dit, aan de buitenkant slechts kleine verschil proeft, zal zich er nauwelijks over verwonderen dat de Chinese Volkskrant onlangs schreef dait ook de ideeën van Mao Tsetung niet het hoogtepunt van het Marxistisch-Leninisme markeerden en dat er in deze wereld geen genies bestaan die alle waarheden onderkennen kunnen.


Op een gelijksoortige manier sprak men zich vorig jaar zomer in het hoofdartikel van de Chinese Volkskrant uit, waarbij men zich op de woorden van Mao beriep: „Partijleider Mao bekritiseert die mensen die afzonderlijke, op zichzelf staande citaten uit mandstisch-lenlnistische als bereide panacee (Haarlemmerolie) beschouwen, dat, wanneer het wordt aangewend, alle ziekten geneest. Deze mensen leggen een kinderlijke onwetendheid aan d? dag en wij moeten ze duidelijk maken Deze woorden zijn tegelijkertijd te gebruiken bij onze studie van de „Maotsetungideeën" en verder: „Het antwoord van de partijleider op een bijzondere vraag, op een bepaalde tijd en onder bepaalde omstandigheden is juist, wanneer het zijn antwoord is op een LIJKLUIDENDE vraag, die echter gesteld is op een ander tijdstip en onder andere omstandigheden".


Niet moeilijk


Voor degene die zo redeneert is het niet moeilijk aan de ene kant aan de mythe van Mao te tornen en hem aan de andere kant in ere te houden. Dit is de politiek, die Hoea en zijn plaatsvervanger Teng Hsiao-ping perfect beheersen. Ook hiervan zijn enkele voorbeelden te noemen: 

- In China vinden de laatste tijd op grote schaal rehabilitaties plaats. Honderden kaderleden en functionarissen, die in de Culturele Revolutie bij grote zuiveringsaoties opgepakt waren, keren op hun oude posten terug. Geenszins in tegenspraak is dat juist in deze tijd het complot tussen Lin Biao, opvolger van Mao, en diens echtgenote Chiang Ch'ing en aanhangers werd gesmeed. Mao is en blijft vanzelfsprekend onschuldig aan de vervolging van deze eerlijke functionarissen. Dat enkele leidende figuren van deze massabeweging de „Rode Gardisten" onlangs gearresteerd werden, is slechts een logische consequentie, evenals de zo in achtgenomen voorzichtige relativering van de onmatige Confuciuskritiek tijdens de Culturele Revolutie. In ieder geval gold Confucius als exponent van de gematigdheid en handhaving van de ethische en opvoedende waarden.

- China's nieuwe „Grote Sprong", die van het land in 2000 een leidende industriemacht maken moet, doet weliswaar een beroep op de massa, maar is toch geen massabeweging in Maoïstische zin. Anders dan zijn voltmtaire revolutionaire voorganger uit het Jaar 1958, toen de boeren nog met de primitiefste middelen achter de boerderijen het staal smolten, wordt deze nieuwe beweging door technocraten en wetenschapsmensen begeleid. Successen worden niet meer aan het toeval overgelaten, maar ingecalculeerd. • Politiek is bijzonder belangrijk, maar in de komende jaren zal alle nadruk op de economie en wetenschap komen te liggen. Teng in zijn openingstoespraak op de Nationale Wetenschapsconferentie in maart: „De geleerden en technici moeten zich geheel en al inzetten voor hun wetenschappelijke arbeid. Wanneer ik hier zeg dat ze tenminste vijf zesde van hun tijd moeten besteden aan hun werk, bedoel ik niet dat men verplicht is zich hieraan te houden. Hoe meer tijd ze aan hun werk besteden des te beter. Wij mogen niet verwachten dat deze wetenschapsmensen en technici daarnaast ook nog veel boeken over politiek en theoretische geschriften zullen gaan lezen. Ook niet dat zij aan bijeenkomsten, die niets met hun werk hebben uit te staan, zullen deelnemen. Het socialisme vereist een werkverdeling. Zolang de kameraden uit de verschillende branches het socialistische standpunt blijven vasthouden, kan er geen sprake van zijn dat zij de Chinese politiek en haar ideeën de rug zullen toekeren. Wanneer zij hun werk goed verrichten betekent dat juist dat zij onze politiek aanhangen en het geeft uitdrukking aan hun socialistisch bewustzijnsgevoel.


Kroongetuige


Dat Teng in zijn vele uren durende rede Mao als kroongetuige voor zijn woorden naar voren haalde, spreekt voor zichzelf.


Voorbeelden die aantonen dat er wel degelijk een nieuwe wind door China waait zijn er genoeg. Met demaoisering in de zin van destalinlsering hebben ze echter niets te maken. Het Maoïsme zal het jaar 2000 zonder veel moeite overleven!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.