+ Meer informatie

Chinezen wachten tevergeefs op 's werelds grootste dam

Bureaucratie, corruptie en belangenstrijd laten plannen in de la

8 minuten leestijd

APELDOORN - Ten minste 1700 doden en grote delen van de meest vruchtbare landbouwgrond onbruikbaar geworden. Aantal gedupeerden: zeker 114 miljoen burgers. Dat zijn enkele trieste getallen die ons de afgelopen dagen uit het verre China hebben bereikt, waar overstromingen —de ergste sinds de jaren vijftig en op sommige plaatsen de ergste in meer dan een eeuw— flink hebben huisgehouden. Intussen kan een tot in details uitgewerkt damproject voorgoed een einde maken aan veel van deze ellende, maar... het ligt al jaren in een la te wachten op uitvoering.

Een in het oog springend kenmerk van de geografie en het klimaat in China is de vele regen in het zuiden en de doorgaanse grote droogte in het noorden van het land. Valt er in het zuidoosten per jaar ongeveer 2000 millimeter (met de zomerse moesson als piek), in het noordwesten bedraagt die hoeveelheid maximaal 200 mm. Daar krimpen de grondwaterreserves met een gemiddelde van 5 procent per jaar verder ineen vanwege de geringe toevoer van regenwater.

Het klimatologische verschil tussen noord en zuid zorgt daarbij regelmatig voor akelig contrasterende situaties. Zo gebeurt het dat ernstige droogte in het noorden samenvalt met zware overstromingen in het zuiden. Het contrast tussen noord en zuid wordt nog meer geaccentueerd door de loop van de rivieren: de belangrijkste —de Jangtsekiang in het zuiden en de Gele Rivier in het noorden vooropstromen van west naar oost en ver-, delen zo het land dus nog eens extra in noordelijke en zuidelijke regio's.

Kanalen, nuttige dwarsliggers

Ook op andere manieren zal het water van de Jangtse in de toekomst voortijdig afvloeien in andere richting dan de kwetsbare oostelijke regio's. Peking is namelijk druk doende om de klimatologische tegenstelling tussen het noorden (droog) en zuiden (veel regen) te overbruggen door een groots project van kanalen die lopen van zuiden naar noord.

Het teveel aan water in het zuiden moet op kunstmatige wijze naar het noorden worden geloosd waar stedelijke en industriële centra rond met name Peking en Tianjin èn landbouwgronden rondom schreeuwen om water.

De eerste fase van het "Kanaal-project" bestaat uit de aanleg van een 11.700 kilometer lang kanaal dat loopt van de Jangtse, waaruit het water wordt gehaald, naar Peking en Tianjin (in het noordoosten). De waterloop wordt in het oostelijk deel van het land aangelegd en volgt daarbij het uit de zesde eeuw van onze jaartelling daterende "Grote Kanaal".

Overigens, China wemelt van de kanalen. Waterwegen (dus ook rivieren) vormen al eeuwen de belangrijkste communicatielijnen waarlangs handel en militaire veroveringen gebeurden.

Terug naar het "Grote Kanaal", want probleem daarvan is dat het de bedding van de Gele Rivier, die het op zijn weg moet kruisen, 40 meter hoger ligt dan het niveau waarop het kanaal (bij de Jangtse) begint. Voor wat betreft een deel van het traject, zo'n 640 kilometer, zal het water dan ook met behulp van 23 kolossale pompen omhoog moeten worden gebracht.

Rond het jaar 2000 moet het projekt zijn voltooid. Dan moet jaarlijks 9 kubieke kilometer water vanuit de Jangtse richting het noorden stromen.

Het gevaar van overstromingen door buiten hun oevers tredende rivieren is een dreiging die de bevolking van met name de oostelijke regio's permanent boven het hoofd hangt. Zo schat het Chinese ministerie van "verkeer en waterstaat" dat een gebied van in totaal 800.000 vierkante kilometer latent door overstromingen wordt bedreigd, en dat betekent dat rond 40 procent van de Chinese bevolking zich zeker ten tijde van de zomermaanden bepaald niet veilig kan voelen. Verder betekend het dat 60 proWestern Boute cent van 's lands landbouwareaal in een mum van tijd blank kan komen te staan door een vernietigende vloedgolf. Wie daarbij bedenkt dat juist de laaggelegen en dus meest kwestbare oostelijke provincies tevens de meest vruchtbare grond hebben en in gewone tijden als graanschuren van het land fungeren, beseft wat een watersnoodramp als de huidige voor het land in zijn geheel betekent.

Maatregelen

Volgens officiële cijfers die gisteren werden gepubliceerd, zou de totale schade in de oostelijke provincie Anhui de vier miljoen gulden overstijgen. Daarvan zou de landbouw ruim 3,5 miljoen voor zijn rekening nemen. De provincie is een van de graanschuren van het land en levert een derde van de totale projecten — dat is zo'n 4 procent van het totaal aan overheidsbestedingen. Het merendeel daarvan bestond uit kleine en middelgrote projekten, zoals de aanleg en (vervolgens het onderhoud) van maar liefst 200.000 kilometer dijken, 82.800 dammen en meer dan 6 miljoen kleine waterreservoires, die met z'n allen een totaalcapaciteit hebben van een kleine ruim 450 kubieke kilometer. Voordat we van deze getallen

Major canais and dams
Easter» Route K (along OW Ikuné Canalj i .——^Schematic features of Ooorf control for Yichang. Wuhain on tite Yan^txe • Hsiijianj fiver «mvnstrearo j Jragjiang Haod ";-^4 ' diversion region l"""15 f tonö diwrsiaii region Jinsjiang lev«« and ;I?%ÏJ Wuliaiilevee ' ' sojaproduktie. Zeker 80 procent van het landbouwareaal in Anhui staat onder water.

In zo'n kwetsbare situatie mag je de nodige beschermende maatregelen verwachten. Hoe zit het daarmee?

Gedurende de laatste 40 jaar heeft Peking zo'n 53 miljard gulden besteed aan waterbouvvkundige Foto AFP onder de indruk raken, is het goed te vermelden dat veel van deze bouwsels uit met name de jaren '50 (dus de periode direct volgend op de communistische machtsoverneming in '49) zich inmiddels in vaak abominabel slechte staat bevinden, vanwege het overhaast te werk gaan bij de aanleg - hoe kan het ook anders toegaan bij dergelijke revolutionaire projecten. Veel van de dammen en dijken zijn nü hard aan vernieuwing toe.

Meer landbouwgrond

De projecten hadden intussen wel belangrijke positieve neveneffecten. Zo is het landbouwareaal dat door irrigatie kon worden verbeterd, meer dan verdubbeld: de omvang bedraagt nu tussen de 44 en 48 miljoen hectare, oftewel 46 procent van China's totale landbouwgrond.

Belangrijkste motief bij de bouw van nieuwe dammen was en bleef echter het voorkomen van overstromingen. Dat blijkt wel uit het gebruik van de waterwerken voor de opwekking van elektriciteit. Slechts 5 procent van de totale energievoorziening komt voor rekening van waterkrachtcentrales. Een fractie van de potentiële mogelijkheden die er op dit terrein voor het land zijn (geschat op zo'n 380.000 megaWatt).

Het plafond voor energie-opwekking is dus nog niet bereikt. Dat geldt wel voor de winning van landbouwgrond dank zij irrigatie. De huidige waterbouwpraktijken zijn (daardoor) dan ook aanzienlijk minder landbouwvriendelijk van aard geworden.

Chinese waterbouwkundigen combineren namelijk de bouw van zware dijken, dicht bij de rivier, met de aanleg van grote reservoirs die in gewone tijden kunnen worden gebruikt voor landbouw. Maar... zodra tijdens moessonregens het water het niveau heeft bereikt waarop de dijken het niet meer aankunnen, worden de sluizen naar de reservoirs opengezet en staan de landerijen van de boertjes in korte tijd blank. Weg oogst, weg alle (illegaal opgetrokken) boerennederzettingen!

Veiligheidsmarges

Hoe veilig zijn die bouwsels van de Chinese waterstaatkundige ingenieurs? Een antwoord daarop kan alleen in relatieve zin worden geven, namelijk in relatie met de ernst van de overstroming, uitgedrukt in de te verwachten frequentie van voorkomen.

Twee voorbeelden. De beveiliging tegen overstromingen van het laaggelegen stroomgebied van de Gele Rivier (in het noorden) wordt als voldoende geacht. Althans voor overstromingen die zich met een frequentie van eens in de 60 jaar voordoen. Zorg geeft hier wel de constante ophoging van de rivierbedding door zoutafzetting. Sinds 1950 is dat met maar liefst 2 meter.

De veiligheidsmarges voor de Jangtsekiang zijn stukken kleiner. Dat is begrijpelijk als we de hoeveelheden water vergelijken. De gemiddelde hoeveelheid die jaarlijks door de Jangtse loopt bedraagt 9800 kubieke kilometer en dat is 17 keer zoveel als de hoeveelheid die zich jaarlijks via de Gele Rivier een weg baant. Voor de laaggelegen delen van het stroomgebied van de Jangtse (te denken valt aan de ook nu getroffen provincies Anhui en Jiangsu) geldt dan ook een veiligheid tegen een vloedstroom die zich eens in de 10 a 20 jaar voordoet. Voor het middengedeelte van het stroomgebied is dat weer wat meer: 40 jaar.

Zoals ook nu weer, vormt de Jiangtse een van de belangrijkste bronnen van de allesvernietigende overstromingen. Vers in het geheugen -althans bij veel Chinezenstaat de ramp van 1981, toen ruim 1 miljoen mensen dakloos werden. Vijftig jaar eerder, in 1931, waren de gevolgen heel wat erger: 150.000 mensen verloren toen het leven. Bij overstromingen ruim twintig jaar later, in 1954, kwamen 30.000 burgers om. Het grootste aantal slachtoffers viel in de vorige eeuw, in 1870 toen zeker een miljoen mensen de dood vonden.

Close up

Laten we het meest kwestbare deel van de benedenloop van de rivier eens van dichterbij bekijken. Dat is het dichtbevolkte, laaggelegen gebied in de al genoemde provincies Anhui en Jiangsu. Direct ten noorden van de rivierbedding wordt de bevolking beschermd door de zogenaamde Jingjiang-dijk, aangelegd in de 15e eeuw (!) en sindsdien volgens het concept van "het kalf en de put" meermalen versterkt.

De maximale hoeveelheid water die deze dijk kan tegenhouden bedraagt 40.000 kubieke meter per seconde. Sterk genoeg? Wie de watervolumes van de rivier op iets hoger gelegen plaatsen ernaast legt, heeft reden tot twijfels: 60.000 kubieke meter per seconde bij aanhoudende zware regenval en tijdens de vernietigende overstroming van

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.