LUTHER EN CALVIJN

Als wij in een kort artikel iets moeten schrijven over Luther en Calvijn dan begrijp je direkt, dat het uitgesloten is een volledig beeld van hen te geven. Wij moeten ons dus wel beperken tot enkele karakteristieke punten.

Maarten Luther

Maarten Luther (1483 - 1546) komt naar voren als een hartelijk, spontaan man. Je ziet hem als het ware temidden van de kring van zijn gezin en vrienden. Zeer gastvrij, zo zelfs, dat zijn vrouw vaak niet weet hoe zij financieel moet rondkomen. Tegelijk wordt hij getekend als een geboren heerser. liij weet leiding te geven en knopen door te hakken.

Dat laatste kan wel eens te snel gebeuren. Heel bekend is in dit opzicht het godsdienstgesprek dat hij in 1529 te Marburg heeft met Zwingli, de hervormer van Zwitserland. De bedoeling is om tot een vergelijk te komen, om zo samen een front te vormen tegen de dreiging van de roomskatholieke vorsten. Maar het loopt heel anders. Op het tere punt van het Avondmaal liggen de standpunten te ver uiteen. Ze worden het niet eens en Luther is zo verontwaardigd dat hij vertrekt zonder Zwingli de broederhand te reiken.

Men noemt Luther wel eens de breker. De man dus, die het breekijzer zet in de leer en de organisatie van de oppermachtige roomskatholieke kerk. Dat is weer een ander facet van deze grote man, die toch zo klein is in zichzelf en van genade leven moet. Het opvallende is, dat het echt niet zijn bedoeling geweest is om de Roomskatholieke Kerk te lijf te gaan. Nee, het is voldoende bekend hoe de hervorming begonnen is. Hij wil alleen maar een diskussie uitlokken rond de aflaat. Nooit heeft hij vermoed dat zijn 95 stellingen zulke gevolgen zouden hebben. Wat komt Gods leiding hierin duidelijk uit!

De Heere heeft hem ook willen gebruiken om de Bijbel in de landstalen beschikbaar te stellen. Rond 1450 is de boekdrukkunst uitgevonden. De Reformatie maakt een honger naar het Woord wakker en in Luther is de vertaler, die op geniale wijze de Bijbel uit de grondtalen, het hebreeuws en het grieks, in. het duits vertaalt. Zijn vertaling is de basis geweest voor vertaling in diverse andere talen, o.a. ook in het nederlands. Pas in 1637 krijgt Nederland met de Statenbijbel zijn eerste volledige, rechtstreekse vertaling van de Bijbel. Daarvoor heeft men het moeten doen met uitgaven, die grotendeels nederlandse vertalingen waren van Luthers werk.

Daarnaast heeft hij oog voor het belang van de godsdienstige opvoeding van de jeugd. Bekend is zijn Kleine Catechismus, een in vragen en antwoorden uitgewerkt onderricht van de Wet, de 12 Artikelen, het Onze Vader en de Sakramenten.

Luther ziet dat het gaat om de jeugd. Die moet al vroeg geschoold worden, in de leer van de Schriften, die alleen wijs maken tot zaligheid.

Hij heeft een scherpe kijk op afwijkingen in leer en leven, die de Kerk van Christus van binnen en van buiten kunnen bedreigen. Een voorbeeld ervan is zijn positie t.o.v. Erasmus. Deze-heeft veel betekend voor de studie van de griekse tekst van het Nieuwe Testament. Hij hekelt de fouten van de Roomskatholieke Kerk. Maar op het kardinale punt, of de mens het nu uitsluitend moet hebben van Gods genade om zalig te worden, of dat hij zelf eerst de beslissing moet nemen om genade te aanvaarden, scheiden zich de wegen. Luther voelt aan, dat hier een kloof gaapt. Erasmus ontkent de geestelijke doodstaat van de mens en hij ziet niet dat de mens een slaaf is van satan en de zonde.

Tenslotte geef ik nog twee uitspraken van Luther, die voor zich zelf spreken. „Genade is de geestelijke werking Gods, die de ziel in beweging zet". „Ervaringvan het geloof is nodig. Al had ik 100 jaar gepreekt... en het toch niet door ervaring gesmaakt, dan is het nog alles niets".

Joliannes Calvijn

Als ik nu overstap naar Johannes Calvijn (1509 - 1564), dan zie je een heel ander figuur. Is Luther de breker, Calvijn is de bouwer. Niet alleen wat de organisatie van de kerk betreft, maar ook voor de geestelijk opbouw en stichting van de gemeente. Daar gaat het hem vooral om. Daarbij vindt hij dat bij de bijbelse prediking van de Reformatie ook een passende vorm van eredienst moet komen. Hij geeft de stoot tot de gemeentezang en begint zelf aan het berijmen van psalmen. De gereformeerde eredienst met haar psalmgezang hebben wij aan hem te danken.

Men kan ook zeggen: Calvijn de prediker, Wat heeft hij gepreekt! Hij preekt steeds vervolgstof en werkt zo het ene na het andere bijbelboek door. Er zijn heel wat preken van hem bewaard gebleven, wel 2304. Zijn uitvoerige bijbelkommentaren en zijn beroemde dogmatisch werk, de Institutie, zijn in feite niet anders dan prediking. Voor hem is dogmatiek prediking. Het gaat hem om de Schrift, om het luisteren naar het Woord van God.

Daarnaast heeft hij ook nog de tijd gevonden om met allerlei personen uit geheel Europa te korresponderen. Hij is de vraagbaak voor velen. Het is de moeite waard om van zijn brieven kennis te nemen. Dan komt ons daarin een Calvijn tegen, die hartelijk en meelevend is, mild tegenover andersdenkenden en ruim ten aanzien van ondergeschikte punten. Het volgende citaat uit een brief aan Luther van 21 januari 1545 kan dit illustreren. Het is het slot van de brief. „Ik zou wel willen dat het mij gegeven werd, naar u heen te vliegen, opdat ik tenminste enkele uren van uw gezelschap zou mogen genieten. Wat ons echter hier op aarde niet geschonken wordt, dat zal, naar ik hoop, binnenkort ons te beurt vallen in het Koninkrijk Gods. Vaarwel! hooggeleerde heer en zeer voortreffelijk dienaar van Christus, mijn altijd hooggeachte vader. De Heere ga voort, u door Zijn Geest te leiden tot het einde toe, tot algemeen heil van Zijn Kerk".

Tenslotte moet nog genoemd worden de stichting van de Akademie te Genève. Mensen uit verschillende landen ontvangen daar hun verdere vorming, o.a. Caspar Olevianus, John Knox, Marnix van St. Aldegonde. Zo vindt het calvinisme overal zijn vertegenwoordigers.

De invloed van Luther en Calvijn

Hoe komt het toch dat Calvijns invloed veel verder reikt dan die van Luther, hoewel deze toch de man van het eerste uur is?

Daarvoor zijn een groot aantal faktoren te noemen. Calvijn verdedigt de zelfstandigheid van de kerk - tegenover de overheid. Hij geeft de kerk de presbyteriale kerkvorm, waarin de ouderling de sleutelfiguur is, Door een breder draagvlak is er minder kans op overheersing door een dominerende kerkvorst. Zijn prediking, zijn kommentaren van de Heilige Schrift en zijn Institutie geven duidelijk richting aan het leven en werken naar de Schrift, Hij roept iedere christen op tot een woekeren met de hem door God geschonken talenten, elk op de plaats hem gesteld.

Hoe deze twee, Luther en Calvijn onderling ook verschillen, het allerbelangrijkste hebben zij gemeen. Het gaat hun

om. de samenhang van Woord en Geest, waardoor de dode, verloren zondaar uit louter genade, alleen om de verdienste van Christus, tot bekering komt en vergeving van zonden verkrijgt, door het geloof.

De onderlinge verhouding is niet al te best. Van Calvijns kant ligt er niets in de weg. Zie maar het eerder gegeven slot van zijn brief aan Luther. Luther heeft echter geen vriendschap met Calvijn willen sluiten. Zijn volgelingen hebben helaas de calvinistische minderheden in hun gebied vervolgd en verjaagd.

Wat een werk hebben zij verzet en met wat een liefde en toewijding is het gebeurd. Misschien zeg je, wat een reuzen! Ja, dat zijn zij, maar niet in eigen oog. God verheerlijkte Zijn genade in hen en maakte hen nuttig tot uitbreiding van Zijn gemeente. Vanuit de donkere nacht van de r.k. theologie voert Hij door middel van deze mensen velen ineens tot het volle licht van Zijn Evangelie van vrije genade voor zondaren. Wij kunnen ons daar niet genoeg over verwonderen. Maar daar mag het niet bij blijven. Want de Reformatie is geen doel in zichzelf, zo 1 in de geest van, nu is het af, wij zijn er. Nee, het devies van de Reformatie is niet voor niets „gereformeerd om steeds weer gereformeerd te worden".

Reformatie is steeds opnieuw nodig. Mogelijk ben je een beetje pessimistisch, als je ziet wat er uiteindelijk in 1980 van terecht is gekomen en hoe weinig de bijbelse prediking en levenspraktijk doorwerkt in de verbanden van het leven..

Dan moeten wij elkaar toch op twee dingen wijzen. Allereerst mogen wij niet bagatelliseren wat de Heere in de Reformatie heeft geschonken. Het is tot eeuwige zegen geweest voor tallozen en dit is het door Gods genade nog. In de tweede plaats, de Heere is Dezelfde. De Reformatie van 1517 is geen verdienste van Maarten Luther en zijn landgenoten hebben het er ook niet naar gemaakt, dat de Heere naar hen omzag. Wat toen gebeurde, kan nu weer gebeuren. „Op uw noodgeschrei, deed Ik grote wonderen".

Tenslotte nog dit. De Reformatie was een geestelijke opwekking op grote schaal. Hetzelfde hebben wij persoonlijk nodig op kleine schaal. En kijk, zoals die makro-reformatie bij verrassing tot stand kwam en onweerstaanbaar bleek, omdat dit het werk was van de Heilige Geest, zo : is het nu ook met die mikr o-reformatie.

Laat dit stukje kerkgeschiedenis, dat zo : zonneklaar spreekt van Gods ontferming, voor ons allen reden zijn om moed te scheppen uit hun behoudenis. Of wij de Heere mogen vrezen of helaas daar nog geen deel aan hebben, reformatie is noodzakelijk en Gode zij dank ook mogelijk. Vandaar het gebed:

Herdenk de trouw, aan ons voorheen betoond; Denk aan Uw volk, door U vanouds verkregen; Denk aan Uw erf, het voorwerp van Uw zegen, Aan Sions berg, waar G' eertijds hebt gewoond.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen