Bekijk het origineel

Politisering bedreigt de wetenschappelijke integriteit

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Politisering bedreigt de wetenschappelijke integriteit

Prof. Schaper in afscheidscollege

5 minuten leestijd

De Leidse hoogleraar in de algemene geschiedenis prof. dr. B. W. Schaper, zoon van de vroegere bekende socialistische voorman J. H. Schaper, heeft afscheid genomen van de Leidse universiteit met een college over Geschiedenis en politiek. Hij merkt o.m. het volgende op: „Men moet politiek en sociaal engagement niet in of via de wetenschap willen waar maken" en „Wanneer de geschiedenis het zonder de fascinerende schrijvers van Ranke tot Huizinga moet stellen en het alleen van de analytische, kwantificerende en met statistieken en grafieken overladen werken moet hebben, zou het met haar culturele functie als behoedster van de collectieve herinnering der samenleving spoedig gedaan zijn".

Met deze woorden koos prof. Schaper stelling in de strijd, die aan het front der historici gevoerd wordt om de verwetenschappelijking der geschiedenis. Overigens had hij alle waardering voor de Franse school der „Annales" en haar gerichtheid op de massaverschijnselen tegenover de exclusieve aandacht voor het unieke, waaraan de aanhangers van het historisme zich schuldig maakten. Maar hij keerde zich tegen de exclusieve pretenties van de nieuwe opvattingen en hun methodieken en waarschuwde tegen een polarisering tot een ouderwetse „Methodenstreit". Uit de felle discussies omtrent de geschiedenis, haar nut en betekenis, haar methodes wel te mogen afleiden, dat het verleden nog geenszins dood is, zoals een Engelse historicus van naam wel wat voorbarig meende te kunnen proclameren.
Het centrale thema van het afscheidscollege, dat de titel voerde „Historicus tussen twee vuren; geschiedenis in de ban der politiek", was een tendentie, die met name in Amerika, maar ook wel in Europa manifesteert de geschiedenis te „polariseren", dat wil zeggen geheel in dienst te stellen van de oplossing van actuele sociale en politieke problemen en in activiteiten daarvoor te laten uitmonden. Aan de hand van een pleidooi voor een aanpak van de links-radicale Amerikanse historicus Howard Zinn, „The Politics of History", illustreerde zijn Leidse collega, waartoe deze opvatting der historie, tegen alle goede bedoelingen in, zou kunnen leiden. Eigen sterke politieke betrokkenheid heeft de scheidende hoogleraar persoonlijk bijzonder gevoelig gemaakt voor de hier aanwezige problematiek.
Hij meende op grond van eigen ervaring te kunnen aantonen, dat sterke politieke en sociale geïnteresseerdheid wel de keuze van het onderwerp kan en mag beïnvloeden, maar dat bij een strikte inachtneming van de geboden der kritische wetenschapsbeoefening een dergelijke aanpak geenszins een uitkomst garandeert, die het gewenste politieke doel ten goede komt.
Wel bestaat het gevaar dit politieke doel zozeer te laten overwegen, dat de wetenschappelijke integriteit in het gedrang komt, maar de daardoor bereikte uitkomst verliest dan niet alleen alle wetenschappelijk gezag, maar ook zijn politieke invloed. Tenzij men zich zou neerleggen bij een volstrekt eenzijdige ideologische interpretatie van het verleden, waarop miljoenen in de wereld, en dat niet alleen achter het IJzeren Gordijn, getracteerd worden.
Overigens meende prof. Schaper te kunnen constateren, dat er sedert zijn eigen studententijd niet alleen aan de universiteit een proces van democratisering heeft plaatsgevonden, maar ook in de geschiedbeoefening of, zoals zijn collega prof. dr. I. Schöffer het heeft genoemd, een „socialisering", waarbij de gewone man en de massa en haar lotgevallen veel meer in de belangstelling staan dan in het verleden het geval was. Prof. Schaper juicht deze ten zeerste toe, evenals het veel sterkere politieke en sociale engagement van de student, ook in het vaak ten onrechte zo conservatief geachte Leiden.
Vanuit eigen levenservaring meende hij echter ertegen te moeten waarschuwen dit politiek en sociaal engagement in of via de wetenschap te willen waar maken. Men komt dan onwillekeurig tussen twee stoelen of tussen twee vuren te zitten. Wie zo sterk politiek bewogen is, kan zich beter in het politieke strijdgewoel in het algemeen storten en zich daartoe via de sociale wetenschappen in ruime zin bekwamen, zonder de historie te belasten of te denatureren. Hij zal daarbij in de politieke dan wel kennis van het verleden nodig hebben en het misschien mede als zijn taak zien de geschiedenis niet alleen buiten de ban der politiek te houden, maar ook te verhoeden, dat zij aan politieke banden wordt gelegd.
Dat hij hiermee het laatste woord in deze problematiek gesproken heeft, geloofde prof. Schaper allerminst, maar zo'n „laatste woord" moet men, tegen alle illusies dienaangaande in, van de historiscus nu eenmaal niet verwachten.
De rede van prof. Schaper zal begin 1974 verschijnen als onderdeel van een spciaal nummer van het Tijdschrift voor Geschiedenis, dat gewijd zal zijn aan het „engagement" van de historicus.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 25 september 1973

Reformatorisch Dagblad | 8 Pagina's

Politisering bedreigt de wetenschappelijke integriteit

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 25 september 1973

Reformatorisch Dagblad | 8 Pagina's

PDF Bekijken